Waarom de energierekening omhoog gaat

Gas en licht Niet alleen stijgende belastingen maken de energienota hoger. Ook de prijs van stroom en gas zou wel eens kunnen stijgen.

Foto ANP

Eigenlijk is het goed nieuws dat de energierekening volgend jaar met gemiddeld zo’n 130 euro omhoog gaat. Want met die extra inkomsten voor de overheid, vertelde premier Rutte vorige week tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, worden goede dingen gedaan. Bijvoorbeeld een verlaging van de inkomstenbelasting, waardoor komend jaar de koopkracht van 96 procent van de huishoudens stijgt.

Dat argument van de premier verzachtte de kritiek van de oppositie niet. Hoe kan je nou draagvlak voor de energietransitie creëren door de rekening zo te verhogen, vroeg Jesse Klaver zich bijvoorbeeld af. De verhoging draagt bovendien „niets bij aan het verduurzamen van onze energievoorziening”, zei de leider van GroenLinks. „En het wordt soms oneerlijker.”

De brede aandacht voor de energierekening in de Tweede Kamer verhinderde niet dat de op Prinsjesdag voorgestelde verhoging ongewijzigd doorgaat.

  1. Op welke manier gaat de energierekening komend jaar omhoog?

    De nota voor gas, water en stroom gaat sowieso omhoog, ook al blijft het verbruik gelijk. De grootste stijging komt door een aanpassing van de energiebelasting. Omdat gas en licht als een basisbehoefte worden beschouwd, bestaat er een vrijstelling voor het eerste deel van het verbruik. Voor de woningbezitter is die vrijstelling dit jaar nog 308 euro, dat wordt 257 euro. In die verlaging zit voor Klaver ook de oneerlijkheid. Voor mensen met een laag inkomen drukt de verlaging van de vrijstelling relatief zwaar op hun bestedingen.

  2. Staat de verhoging dan helemaal los van de energietransitie?

    Nee, want niet alleen de energiebelasting gaat omhoog. Ook wordt in 2019 een maatregel uitgevoerd die al in het regeerakkoord werd aangekondigd. De consumptie van gas moet omlaag en wordt daarom hoger belast. Niet alleen omdat gas een fossiele brandstof is, maar ook vanwege de problemen in Groningen is een lagere binnenlandse vraag gewenst.

    Lees ook: De Groningse gasproductie is verlaagd. Nu moet elders juist meer worden geproduceerd

    Gas wordt door de hogere belasting drie cent duurder en komt dan uit op 29 cent per kubieke meter, maar daar staat een lagere belasting op stroom tegenover. Dat is de schuif, in Haags jargon. Die daling van stroombelasting is 0,72 cent per kilowattuur tot 9,7 cent. Volgens adviescentrum Milieu Centraal verbruikt het gemiddelde Nederlandse huishouden jaarlijks bijna 1.500 kubieke meter gas en 3.000 kilowattuur elektriciteit per jaar. Blijft de gasconsumptie op peil, dan betaalt dit gemiddelde huishouden komend jaar ruim 20 euro extra.

  3. Komt een deel van de hogere rekening ook direct ten goede aan duurzame energie?

    Zeker. En het goede nieuws, voor de groene energieconsument althans, is dat dit de komende jaren alleen maar meer wordt. Dat zit hem in de ODE, de opslag (heffing) voor duurzame energie. Uit dit geld wordt de subsidie voor duurzame energie (SDE+) betaald, en daarbij gaat het om serieuze bedragen. Dit voorjaar is voor maximaal 3,6 miljard euro aan subsidie toegezegd, en voor dit najaar is er nog eens maximaal 6 miljard beschikbaar. Dat geld wordt overigens niet alleen door particuliere huishoudens opgebracht: bedrijven betalen voor de helft mee.

    Komend jaar gaat de ODE substantieel omhoog: voor gas verdubbelt die bijna naar 5,24 cent per kubieke meter, terwijl de opslag voor stroom met bijna de helft stijgt, tot 1,89 cent per kilowattuur. Voor het gemiddelde huishouden betekent dit een verhoging van ruim 50 euro.

    De komende jaren zal de ODE verder stijgen. Voor 2019 komt die uit op zo’n 133 euro en in 2023 zelfs op 230 euro. De verhoging is een gevolg van de afspraken die in het kader van het energieakkoord uit 2013 zijn gemaakt. In 2023 moet 16 procent van de energie duurzaam worden geproduceerd: in 2016 lag dat percentage nog op 6 procent.

  4. Blijft de stijging van de energierekening beperkt tot een totaal van gemiddeld 130 euro?

    Dat is zeer de vraag. Dat de verschillende opslagen omhoog gaan, weten we na de Algemene Politieke Beschouwingen bijna zeker. Geen van de coalitiepartijen reageerde vorige week op het verzoek van de oppositie om het voorgenomen beleid te wijzigen. De Vereniging Eigen Huis gaat zelfs uit van een verhoging van 152 euro voor de gemiddelde huizenbezitter.

    Tegelijkertijd is de kans groot dat de grondstoffen zelf duurder worden, al is die stijging minder zeker dan die uit Den Haag. Een factor in een mogelijke prijsstijging is de hogere prijs voor CO2-rechten die energieproducenten moeten betalen. Die prijs bedraagt nu bijna 22 euro per ton CO2. In vergelijking met een jaar is dat bijna een verdrievoudiging. Omdat de voorraad aan rechten alleen maar minder wordt, houdt de energiemarkt rekening met een verdere prijsstijging. Ook de gasprijs zit al een tijdje in de lift. Volgens de Energiemonitor van ABN Amro is dat een gevolg van de toenemende vraag naar gas. Dat komt niet alleen door de groeiende economie, maar ook door de hogere stroomvraag als gevolg van de warme zomer. En de prijs van gas is de afgelopen weken nog verder gestegen „door een stijgende vraag voor het vullen van de gasopslag voor de winter”.

    Lees ook: De gasmeter staat voor altijd stil: zo wordt je huis energieneutraal

    Naast gas zijn ook kolen duurder geworden en dat draagt allemaal bij aan een hogere stroomnota. Inmiddels ligt de verwachte prijs voor komend jaar op 63 euro per megawattuur, tegen 37 euro begin dit jaar. Ook de prijzen voor na 2019 stijgen al. Dat heeft volgens ABN Amro vooral te maken de verwachte hogere stroomvraag uit het buitenland. Ter illustratie: eerder deze week kondigde België aan zijn buurlanden alvast te alarmeren. Door het uitvallen van bijna alle kernreactoren in Doel en Tihange – als gevolg van betonrot – is de kans op een stroomtekort dit najaar substantieel. En dan zal een beroep op de capaciteit van de buurlanden worden gedaan.

  5. Wat levert een hogere energierekening de schatkist komend jaar op?

    Al in het regeerakkoord werd berekend wat de schuif – gas duurder, stroom goedkoper – en ook de hogere energiebelasting de schatkist oplevert. Bij de schuif gaat het vanaf 2019 om 116 miljoen euro. Dit bedrag blijft de komende jaren gelijk, dus van een verdere verhoging van de gasbelasting na 2019 is nu geen sprake. De lagere vrijstelling van de energiebelasting, van 308 naar 257 euro, levert de schatkist 393 miljoen euro op. En ook dit bedrag blijft tot het eind van Rutte III gelijk. De extra inkomsten worden voor het grootste deel door huishoudens bij elkaar gesprokkeld. Van de bijna 400 miljoen komt 56 miljoen euro van het bedrijfsleven.

    • Erik van der Walle