Stuiterende robotverkenners landen op planetoïde Ryugu

Astronomie

De Japanse Hayabusa2-missie is tegelijk een reis terug in de tijd en naar de toekomst. Naar het prille zonnestelsel en naar buitenaardse mijnbouw.

De Japanse Hayabusa2-sonde stuurde zaterdag twee landingsmodules naar de planetoïde Ryugu. Het is slechts het begin van deze ruimtemissie. Foto Jaxa

Op een kleine planetoïde ruim 300 miljoen kilometer hiervandaan heerst een drukte van belang. Het rotsachtige object, dat Ryugu heet, is sinds 27 juni in het gezelschap van de Japanse ruimtesonde Hayabusa2. Deze laatste heeft eind vorige week twee kleine ‘robotverkenners’ gedropt, die nu traag stuiteren over het oppervlak van de planetoïde. Maar dat is nog maar het begin van een spannende ruimtemissie, die pas eind 2020 zijn apotheose krijgt.

De Hayabusa2 heeft er ruim drieënhalf jaar over gedaan om Ryugu te bereiken. De ruimtesonde beweegt niet in een baan om de planetoïde – daarvoor is diens aantrekkingskracht te gering – maar trekt gelijk met hem op in zijn baan rond de zon.

Ryugu. Foto Jaxa

De beelden die de ruimtesonde in de maanden na aankomst van Ryugu heeft gemaakt tonen een ruitvormig, met puin bezaaid object. Ruimtelijk heeft deze ongeveer 900 meter grote planetoïde de vorm van een octaëder. Voor zover bekend bestaat hij uit een mengsel van metaal en gesteente.

Op 19 september is Hayabusa2 aan het belangrijkste deel van zijn missie begonnen. Heel geleidelijk werd de ruimtesonde tot op een afstand van slechts 55 meter van Ryugu gemanoeuvreerd. Daar aangekomen kieperde hij twee kleine landingsmodules overboord: de Minerva-II1 A en B.

Het tweetal is afgelopen zaterdag ongeschonden op het oppervlak van de planetoïde geland. De cilindervormige modules zijn nog geen 20 centimeter breed, 7 centimeter hoog en wegen op een aardse weegschaal net iets meer dan een kilogram. Ze hebben geen wieltjes en hun instrumentarium beperkt zich tot een tweetal camera’s en een thermometer. Dat lijkt een vrij magere uitrusting, maar ze werken volkomen autonoom en kennen bovendien een kunstje: ze kunnen al springend ‘heel’ Ryugu verkennen.

Motortje

In elke module zit een excentrisch geplaatst motortje. Als deze wordt opgestart, reageert de module door de andere kant op te draaien. Een tweede motortje zorgt ervoor dat die draaiing zodanig is gericht dat de module los komt van het oppervlak. Veel kracht is daar trouwens niet voor nodig bij zo’n klein hemellichaam. Elke sprong duurt ongeveer een kwartier en brengt de module 15 meter verder.

Hayabusa2 heeft nog meer in petto. Aan boord is ook een derde, veelzijdiger landingsmodule van Duits/Franse makelij: de Mascot. Deze zal op 3 oktober worden gedropt. Mascot is ongeveer 20 bij 30 centimeter groot en heeft een massa van bijna 10 kilogram. Naast een camera bevat deze lander een drietal meetinstrumenten die de structuur van het oppervlak en de chemische samenstelling van Ryugu zullen peilen.

Als alles volgens plan verloopt zal volgend jaar nog een derde stuiterende Minerva-verkenner naar het oppervlak van de planetoïde afdalen. Deze is ongeveer net zo groot en zwaar als zijn beide voorgangers, maar minder plat en achthoekig in plaats van rond.

Eerder al, eind oktober, zal ook Hayabusa2 zelf eventjes afdalen naar de planetoïde. Hij zal niet echt landen, maar het oppervlak even aantikken en een klein kogeltje afschieten. Het is de bedoeling dat een beetje van het materiaal dat daarbij opstuift wordt opgevangen. In 2019 wordt dit experiment herhaald met een groter projectiel dat vanaf veilige afstand op Ryugu wordt afgevuurd. De verzamelde bodemmonsters moeten in december 2020 op aarde worden afgeleverd.

Ook een andere planetoïde – Bennu – krijgt binnenkort bezoek van een ruimtesonde: de Amerikaanse Osiris-Rex. Deze laatste zal de 500 meter grote planetoïde op 3 december bereiken, twee jaar onderzoek doen en in september 2023 bodemmonsters naar de aarde brengen.

Update 27/9: De Japanse lucht- en ruimtevaartorganisatie JAXA heeft vandaag foto’s vrijgegeven van het oppervlak van Ryugu, gemaakt door de kleine landingsmodules:

Deze foto van het oppervlak van Ryugu werd op 23 september gemaakt vlak voordat Rover-1B een sprong ging maken. Foto JAXA

Foto van het oppervlak van Ryugu gemaakt nadat Rover-1B weer is neergekomen. Foto JAXA

    • Eddy Echternach