‘In Zuid-Soedan vielen sinds 2013 382.000 doden’

Een nieuw rapport noemt een veel hoger aantal slachtoffers van de burgeroorlog die al vijf jaar in het land woedt, dan eerder werd aangenomen. Dergelijke schattingen liggen politiek gevoelig.

De blauwhelmen van de VN-missie in actie in Zuid-Soedan (UNMISS). Foto EPA

Er bestaat nu een cijfer bij de gruwel die al vijf jaar aanhoudt in Zuid-Soedan. In een nieuw rapport, dat dinsdag is gepubliceerd, concluderen epidemiologen van de School of Hygiene and Tropical Medicine in Londen dat tussen 2013 en nu meer dan 380.000 doden vielen door het conflict - veel meer dan de aangenomen 50.000, het cijfer dat Verenigde Naties hanteert en dat gebaseerd is op een eigen studie, afgerond in 2016.

Voor de nieuwe studie, die werd uitgevoerd in opdracht van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, werden cijfers van verschillende bronnen verzameld. Het rapport is gebaseerd op een statistische analyse, en niet enkel op veldwerk of kwalitatieve onderzoeken, zegt epidemioloog Francesco Checchi, die leiding gaf aan het onderzoek, in de Washington Post.

Zo werd gekeken naar de schattingen die non-gouvernementele organisaties en media die werkzaam zijn in Zuid-Soedan, communiceren. Ook werden zo’n 200 enquêtes onder hulpverleners verspreid, waarin gevraagd werd naar factoren als voedselbeschikbaarheid, het aantal mensen op de vlucht en medische voorzieningen. Zo werd in eerste instantie duidelijk hoeveel mensen het moesten stellen zonder medicijnen en voedsel en hoeveel dodelijke slachtoffers van die situatie vermoedelijk het gevolg waren.

Doden door direct geweld maar ook hongersnood

Voor de verdere analyse namen de onderzoekers het geprojecteerde sterftecijfer in ogenschouw -wat het sterftegetal zou zijn geweest zonder oorlog. Ook werden factoren als de hongersnood vorig jaar en epidemieën meegerekend. Door de oorlog trokken van de 12 miljoen inwoners er één miljoen naar buurlanden en een vermoedelijke twee miljoen zijn in het land zelf ontheemd. Het merendeel van de bevolking heeft onvoldoende te eten en hulporganisaties slagen er niet in om iedereen van hulp te voorzien.

Aan de hand van een vergelijking concludeerde het team dat tussen december 2013 en april 2018 382.000 “extra doden” vielen, toe te schrijven dus aan de oorlog en aanpalende omstandigheden. Ongeveer de helft van de doden zou slachtoffer zijn van direct geweld of “door geweld veroorzaakte verwondingen”, staat in het rapport te lezen. Hoofdauteur Chechhi denkt dat het nieuwe dodental “conservatief” is, zegt hij verder tegen de Washington Post.

Lees ook: ‘Deze vrede heeft kans van slagen’

Politiek belang van cijfers

Volgens de auteurs geven hun bevindingen aan dat de in Zuid-Soedan niet voldoende humanitaire hulp wordt geboden en dat de impact van de burgeroorlog zwaarder is dan tot nu toe werd aangenomen.

Menige Zuid-Soedanees reageerde via sociale media woensdag op het rapport dat ook deze nieuwe cijfers nog te laag zijn, zeker omdat de wapens nog niet zijn neergelegd. Zuid-Soedan kreeg in 2011 zijn onafhankelijkheid maar twee jaar later braken er conflicten uit binnen de politieke klasse die resulteerden in een venijnige strijd op stambasis. Eerder deze maand sloten de strijdende partijen van president Salva Kiir en oppositieleider Riek Machar een wankel vredesakkoord.

Regelmatig verschijnt weer een nieuw rapport over de grove schending van mensenrechten in Zuid-Soedan. Onlangs nog over het plaatsje Leer aan de rand van de Sudd, het grootste moeras ter wereld. Regeringsleden verbrandden er families in hun huizen, verkrachtten vrouwen en jonge meisjes en voerden grootschalige plunderingen uit. De reden? Ze behoren tot de Nuer, de tribale groep van oppositieleider Riek Machar. Zowel regering, oppositie als milities zijn verantwoordelijk maar volgens mensenrechtengroepen is vooral het ongedisciplineerde regeringsleger schuldig.

Lot onbekend

Een oorlog verborgen door de wildernis levert nooit exacte aantallen slachtoffers op. Dat geldt zeker voor de conflicten in het ontoegankelijke centraal Afrika. Het is vaker gissen voor conflicten in die regio - Congo, de Centraal Afrikaanse Republiek en dus Zuid-Soedan.

Zuid-Soedan heeft een slechte infrastrucuur, een zeer rudimentair wegennetwerk, beperkte telefoonverbindingen en geen vrije pers. Nieuws over de oorlog komt daardoor laat of blijft helemaal uit. Het lijden van de burgers vindt dus plaats in een isolement. Duizenden vluchten de moerassen in en proberen er te overleven door het eten van waterlelies. Of ze dwalen over kale savannes zonder water gevolgd door azende roofdieren. Vrijwel niemand verneemt ooit iets over hun lot.

Bij de al eveneens schimmige oorlog in het noordoosten van Congo was het ook jarenlang gissen naar de cijfers. Totdat met een dezelfde methodiek als nu bij Zuid-Soedan onderzoekers rond de eeuwwisseling tot de conclusie kwamen dat in vier jaar tijd vier miljoen Congolezen het leven hadden gelaten. Daarmee kreeg voor de buitenwereld die oorlog voor het eerst vorm en kon niet meer worden gesproken over een ‘vergeten conflict’.

Met deze cijfers over Zuid-Soedan kan het conflict daar worden gerangschikt op het niveau van Syrië: in de categorie als de bloedigste ter wereld.

    • Koert Lindijer