Fed Up strijdt juist tegen hoge rente

Actiegroep Fed Up De Amerikaanse centrale bank verhoogt woensdag waarschijnlijk de rente. Dat is funest voor de achterblijvende lonen, vinden de

activisten van Fed Up. De rente moet juist omláág.

Met demonstraties, zoals hier in New York, probeert actiegroep Fed Up centrale bankiers te overtuigen de rente laag te houden. Foto Holly Pickett/Bloomberg

Nick Gallant (23) uit San Francisco is al vier jaar verkoper in kledingwinkels van H&M. En nog steeds verdient hij het minimumloon, 2.000 dollar per maand. De helft daarvan geeft hij uit aan een appartement in een buitenwijk, dat hij met twee anderen deelt en dat ook nog „in slechte staat verkeert”, vertelt hij via Skype.

Een hoger loon heeft Gallant in de vier jaar dat hij er werkt niet kunnen afdwingen. Sterker, in zijn vorige filiaal draaide hij zogenoemde clopen-diensten (close/open) – bijna twintig uur aaneen. Weigeren was geen optie, vertelt Gallant. „Dan word je niet ingeroosterd en riskeer je op straat te komen in één van de duurste steden in Amerika.”

Die omstandigheden hebben van Gallant een actievoerder gemaakt. Niet tegen de bedrijfstop; zijn vijand is de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken. En meer specifiek: het rentebeleid van de Fed. De rente is te hoog, vindt hij.

Met op zijn T-shirt de slogan „De Fed wil ons werkloos maken” protesteerde Gallant, met vijftig medestanders van de actiegroep Fed Up, vorige maand in Jackson Hole, Wyoming. Achter de panoramaruiten van een hotel twintig meter verderop keken enkele honderden centrale bankiers toe, inclusief de voorzitters van de Fed en de Europese Centrale Bank. Zij treffen elkaar daar elk jaar voor een gedachtenwisseling.

Lees ook: Keerpunt voor Fed: afbouw crisisbalans begint

De ‘echte’ economie

Sinds 2013 krijgen ze er gezelschap van Fed Up-activisten, die komen vertellen wat zich in de ‘echte’ economie afspeelt. Achter Fed Up zit een verbond van 25 maatschappelijke organisaties en vakbonden, legt directeur Shawn Sebastian uit. De organisatie heeft afdelingen in twaalf steden, die geregeld protest organiseren. Met als belangrijk doel: „De Fed overtuigen de rente laag te houden. Dan krijgt de economie de kans om daadwerkelijk op stoom te komen.”

Ook Gallant denkt dat dit meer zin heeft dan aankloppen bij een werkgever die toch niet luistert naar eisen voor betere werkomstandigheden. Hogere rente, legt hij uit, remt de economie en leidt tot extra werkloosheid. „Dan hebben bedrijven een grotere vijver om uit het vissen. Ik kan dan makkelijker vervangen worden door een andere werkzoekende, die liever voor mijn lage loon werkt dan dat hij werkloos is.”

Volgens 10 jaar sinds de crisis, een recent rapport van Fed Up, kan eenderde van de Amerikanen amper rondkomen. En 400 dollar ophoesten voor een noodzakelijke, plotselinge uitgave lukt 40 procent niet. Gecorrigeerd voor inflatie is het gemiddelde loon, aldus Fed Up, nu lager dan in 2007. En dat terwijl het groeiende bruto binnenlandse product en de dalende werkloosheid, de officiële variabelen waarop de Fed de rente stuurt, records breken. Om dit contrast te onderstrepen, dragen Fed Up-activisten T-shirts met een grafiek van de economische groei en daarbij achterblijvende lonen.

In de gangbare economische theorie leidt economische groei tot schaarste van arbeid en dus tot hogere lonen. Maar ook in Europa is daar weinig van te merken. De Europese Commissie rapporteerde onlangs met kennelijke verbazing dat de lonen niet toenamen „zoals het zou moeten”. En die trend zal waarschijnlijk doorzetten, aldus de Commissie.

In Amerika ziet de Fed eveneens dat lonen stagneren, maar bij rentebesluiten speelt dat geen rol. De rente werd in juni met een kwart procentpunt verhoogd. Voorzitter Jerome Powell merkte deze zomer slechts op dat de „lage lonen een raadsel vormen”.

In Jackson Hole herhaalde hij dat min of meer. Powell erkende daar dat centrale bankiers weinig houvast meer hebben doordat de economie structureel veranderd is. Bedrijven zijn zo dominant geworden dat zij de arbeidsmarkt controleren.

Vrije markten

Ooit was de idee dat de vraag op de arbeidsmarkt van veel kleine bedrijven komt, die om personeel concurreren. Felle concurrentie in een bloeiende economie leidt dan vanzelf tot hogere lonen. Princeton-hoogleraar Alan Krueger torpedeerde die theorie in Jackson Hole: „Ondernemingen zijn zo machtig geworden dat zij lonen gewoon vaststellen.” Hij voerde onderzoek aan van Marshall Steinbaum, econoom bij het Roosevelt Institute. Daaruit blijken in allerlei Amerikaanse regio’s de vacatures telkens afkomstig van slechts een handvol werkgevers. En naarmate hun dominantie in een regio groter is, liggen de lonen lager.

Lees ook: Zijn centrale bankiers klaar voor een volgende recessie?

Volgens Krueger is dit het gevolg van het dereguleringsbeleid sinds de jaren tachtig. Toenmalig president Ronald Reagan was een adept van vrije markten. Door bedrijven hun gang te laten gaan, zou meer concurrentie ontstaan en daarmee een florerende economie. Vakbonden werden verzwakt, fusies waren aan de orde van de dag, aandeelhouders keken vooral naar winst. Het resultaat, aldus Krueger: „Werknemers die niet meeprofiteren van de economische voorspoed.”

Dat kan anders, vindt Krueger – die daarmee de zijde van Gallant en Fed Up kiest: houd de rente langer laag. Goedkoper lenen bevordert investeringen en banengroei. Spanning op de arbeidsmarkt verzwakt de positie van werkgevers. Die moeten dan echt in de slag om schaars personeel door hogere lonen te bieden.

Fed-baas Powell houdt vooralsnog vast aan zijn koers van geleidelijke renteverhogingen, liet hij in Jackson Hole blijken. Dus zal de rente op 26 september, deze woensdag, wanneer de Fed weer een besluit neemt, waarschijnlijk opnieuw een kwart procentpunt omhooggaan.

Gallant blijft optimistisch. In Jackson Hole trof hij Fed-directeur Lael Brainard en Raphael Bostic, voorzitter van de Atlanta Fed. Beiden zitten in het comité dat over de rente gaat. „Ze hebben mijn verhaal gehoord en kwamen mij de hand schudden.”

    • Alina Borovítskaya