Anthon Beeke ontwierp affiches als een straatvechter

Anthon Beeke (1940-2018) grafisch ontwerper

Geen affichemaker zorgde zo vaak voor commotie als de dinsdag op 78-jarige leeftijd overleden Anthon Beeke. In 1998 werd zijn KunstRAI-poster zelfs voorpaginanieuws.

De studio van Anthon Beeke werd in de jaren tachtig en negentig een vermaard adres voor de culturele sector. Foto Roger Cremers

Een mooimaker was hij allerminst. Grafisch ontwerper Anthon Beeke zocht liever de confrontatie. Met uitdagende en soms provocerende beeldtaal, die altijd de vrijheid van de jaren zestig ademde, probeerde Beeke de aandacht te trekken. En met succes. Geen affichemaker die zo vaak voor commotie zorgde als de dinsdag op 78-jarige leeftijd aan de gevolgen van een herseninfarct overleden Beeke.

Poster van de voorstelling Troilus en Cressida door Globe (1981). Anthon Beeke

Welke (iets oudere) lezer herinnert zich niet zijn Blote Meisjes Alfabet uit 1969? Of zijn affiche voor Troilus en Cressida? Voor deze Shakespeare-uitvoering door toneelgroep Globe had Beeke in 1981 een naakte, voorovergebogen vrouw als de kont van een paard gefotografeerd. Geschokte burgers gingen met kwasten de straat op om de prominent zichtbare vagina uit het straatbeeld te overschilderen.

Een affichemaker moet een straatvechter zijn, zei Beeke in 2014 in een gesprek met NRC. „Je hebt maar één tel om passanten te intrigeren. Zo’n poster moet direct de aandacht trekken. Dat je denkt: Hè, wat is dat nou?”

Begonnen bij Hitweek

Beeke begon zijn loopbaan als grafisch ontwerper bij het jongerenblad Hitweek. Ook werkte hij korte tijd bij Total Design, het legendarische ontwerpbureau voor grafische vormgeving en brand management. In 1981 begon hij in Amsterdam voor zichzelf: Studio Anthon Beeke.

Dat werd in de jaren tachtig en negentig een vermaard adres, zeker voor opdrachtgevers uit de culturele sector. Steeds opnieuw baarde Beeke opzien. Neem de affiches die hij van 1994 tot 2002 maakte voor de KunstRAI, de jaarlijkse beurs voor hedendaagse kunst. Steeds portretteerde Beeke het gemaskerde hoofd van een kunst-vip. Fotograaf Anton Corbijn poseerde met een zelfportret voor zijn gezicht. Kunstpaus en homo-emancipator Benno Premsela met een in Mondriaan-kleuren beschilderd gezicht en een groene tulp tussen zijn tanden – om aan te geven, legde Beeke later uit, dat Premsela minder dogmatisch was dan Mondriaan.

Poster voor KunstRAI met het bebloede gezicht van Rudi Fuchs (1998)
Anthon Beeke
Poster van de KunstRAI (1996)
Anthon Beeke
Poster voor KunstRAI met het bebloede gezicht van Rudi Fuchs (1998). Poster van de KunstRAI (1996)
Anthon Beeke

Bebloede Rudi Fuchs

Mede door de affiches van Beeke trok de kunstbeurs meer bezoekers. En in 1998 werd zijn KunstRAI-poster zelfs voorpaginanieuws. In het Stedelijk Museum Amsterdam was voor de tweede keer een doek van Barnett Newman vernield. Dankzij Beeke hing de stad op dat moment vol met affiches van het bebloede en omzwachtelde hoofd van toenmalig Stedelijk-directeur Rudi Fuchs.

Diverse standhouders van de KunstRAI deden hun beklag over het „gewelddadige” ontwerp. Een van de kunsthandelaren trok zijn beursdeelname zelfs in. „Vreselijk. Stuitend. Walgelijk”, vond de man het.

Beeke, oud Provo-activist, had lak aan de burgermansmoraal. Het verwijt van „visueel straatgeweld” nam hij op als een compliment, zei hij in 2014 in NRC: „Een goed affiche combineert irritatie en entertainment. Zoals met Fuchs, dat was helemaal goed.”

Het werk van Beeke, die jarenlang les gaf op de Design Academy Eindhoven, is van grote invloed geweest op jongere generaties ontwerpers. Zijn faam reikte tot ver over de landsgrenzen en is ook allerminst vergeten. In 2011 ging de documentaire Anthon Beeke – Van slagersjongen tot grafisch ontwerper in roulatie. En vijf jaar geleden verscheen Anthon Beeke, it’s a miracle, een boek met een selectie uit zijn ruim drieduizend affiches.

Anthon Beeke
Anthon Beeke
Posters voor KunstRAI met Benno Premsela (1997) en Anton Corbijn (2002).
Anton Beeke

Herseninfarct

Beeke was sinds 1982 de partner van trendvoorspeller Lidewij Edelkoort. Op 3 september interviewde Evelien van Veen van de Volkskrant het paar. In het gesprek, dat woensdag op de site van de Volkskrant is gepubliceerd, kwam uitgebreid het eerdere herseninfarct ter sprake dat Beeke in 2009 had en dat hem noopte om zijn studio op te geven. Praten ging sindsdien moeizaam blijkt uit de volgende dialoog:

Lidewij: „Soms lijkt het wel een quiz, Anthon, dan moet ik alles raden.”

Anthon: „Ja, dat is een beetje moeilijk.” Schouderophalend: „Nou ja.”

Lidewij: „Alles is erg veranderd. Je bent niet meer dezelfde persoon als daarvoor.”

In welke zin is Anthon veranderd?

Lidewij: „Nou, die blijheid bijvoorbeeld. Er zit veel minder agressie in die man.”

Anthon: „Is dat zo? Ben ik liever geworden?”

In oktober verschijnt een boek dat Beeke samen met Frederike Huygen en Bob Witman heeft gemaakt: Dutch Posters 1997-2017, a Selection by Anthon Beeke. Spreken ging hem de laatste jaren dan wel slecht af, schreef Witman woensdag in de Volkskrant, „maar kijken en scherp oordelen, ging nog als vanouds”.

    • Arjen Ribbens