Michael Moore roept Amerikanen met ‘Fahrenfeit 11/9 ’ op om te gaan stemmen.

Michael Moore: ‘Welke revolutie? Die van ons!’

Interview De Amerikaanse regisseur Michael Moore gaat in documentaire ‘Fahrenheit 11/9’ Trump én Obama te lijf. „Ik kan niet ontkennen dat ik mensen oproep te gaan stemmen, al zeg ik niet expliciet op wie.”

Michael Moore is op missie. Hij wil Amerika naar de stembus krijgen. En hij wil boete doen. De regisseur van documentaires als Bowling for Columbine (over de Amerikaanse wapencultus, Oscar in 2003) en Fahrenheit 9/11 (over de Twin Towers en de invasie in Irak, Gouden Palm in 2004) heeft met Fahrenheit 11/9 een felle aanklacht tegen Donald Trump afgeleverd. Hij pakt iedereen aan: de Republikeinen, het Democratische establishment en zichzelf. Ooit hield hij het op verzoek ‘gezellig’ in een talkshow met Trump.

Fahrenheit 11/9 is een pamflet, geen journalistiek reconstructie van twee jaar Trump. „Hoe had ik dat kunnen doen?”, roept Moore met overslaande stem als we hem spreken na de wereldpremière op het filmfestival van Toronto, twee weken geleden. „Hoe hou je bij wat Trump dagelijks voor krankzinnigs zegt en doet? Niet alleen zou mijn film al na twee dagen verouderd zijn, hij zou honderd uur duren.”

Afgelopen weekeinde ging Fahrenheit 11/9 groot uit in Amerika. De recette houdt niet over: in ruim 1.700 theaters haalde hij nog geen 3 miljoen dollar op. Zo mobiliseer je weinig kiezers. In Toronto vallen we maar meteen met de deur in huis: is Fahrenheit 11/9 niet eigenlijk een heel lange verkiezingsspot? Moore: „Het is nog altijd een film, een kunstvorm. Ik kan niet ontkennen dat ik mensen oproep te gaan stemmen, al zeg ik niet expliciet op wie. Maar bij voorkeur op iemand die een einde maakt aan de gevestigde orde.”

Zoals Trump twee jaar geleden beloofde?

„Dat is toch echt iets anders.”

Opmerkelijk is uw kritiek op Obama. Hij is in uw film geen held.

„Ik hou van hem. En nee, een held is hij niet. Kunnen we accepteren dat in het politieke debat, maar ook in onze eigen levens, tegenstrijdige gedachten bestaan? Kunnen we Obama bewonderen, zien wat hij wél voor elkaar kreeg, en tegelijkertijd erkennen welke fouten hij heeft gemaakt? Met zijn drone-programma. Ten aanzien van immigranten.”

Gelooft u werkelijk dat Donald Trump zich kandidaat stelde omdat hij jaloers was op popster Gwen Stefani?

„Gwen Stefani, een vrouw die meer geld verdiende dan hij: dat is in zijn logica immoreel. Niet dat ik denk dat hij enig moreel bewustzijn heeft, Trump gelooft nergens in. Hij heeft geen ideeën, geen idealisme en geen ideologie. Vice-president Pence kun je in een debat verslaan. Dat geloof ik echt. Reden Adam en Eva op dinosauriërs? Valt homoseksualiteit te genezen? Bij Trump is alles irrationeel egocentrisme, narcisme in overdrive. Ik geloof geen moment dat hij van plan was om werkelijk president te worden. Hij wilde Gwen Stefani overtroeven en laten zien hoe populair hij was. Maar toen raakte hij verslaafd aan de macht en de aandacht.”

Moet u dan hem aanpakken of zij die hem in het zadel houden?

„,Natuurlijk, het Republikeinse establishment is schuldig. Zij hebben Obamacare ontmanteld. Zij hebben een enorme belastingverlaging geregeld. Trump benoemt de ene na de andere conservatief en ondermijnt de democratie. Dat is wat we ons zullen herinneren na de revolutie.”

Welke revolutie? Rechts Amerika ziet ook een soort apocalyptische revolutie naderen.

„Welke revolutie? Die van ons! Onze revolutie. Als de democratie en de rechtsorde weer hersteld zijn. Zonder geweld. Ik hou er niet van om over hoop te spreken, want we hebben actie nodig. De nieuwe generatie vertegenwoordigt actie. Ze zijn allang begonnen. Jonge mensen van de Parkland High School brachten geheel buiten de gevestigde orde om met de March for Our Lives meer mensen op de been dan ooit tevoren.”

Na de wereldpremière van uw film vergeleek u Amerika met Parijs tijdens de Tweede Wereldoorlog. De tanks staan op 20 kilometer van de poorten, zei u. Wiens tanks?

„Ehm… ehm… misschien moet ik de oude garde van de Democratische partij vergelijken met het Vichy-regime, de collaborateurs. Misschien moet ik zeggen dat we onszelf in de tang hebben genomen door de democratie niet te moderniseren, door ons archaïsche ‘Electoral College’ niet tijdig af te schaffen. Zonder dat kiescollege zaten we niet met Trump opgescheept. En zeg me niet dat je 200 jaar slavernij niet met nazisme mag vergelijken, qua repressie en ontmenselijking. Amerika moet met die politieke erfenis afrekenen.

„Als Steve Bannon zegt dat we allang in oorlog zijn, hoe kunnen we dat dan blijven ontkennen? Bertram Myron Gross noemt dat in zijn boek ‘Friendly Fascism’, de oorlog van de Republikeinen aan de democratie, het fatsoen, de menselijkheid. Wij staan erbij en kijken ernaar.”

Hoe gaat uw film dat veranderen?

Fahrenheit 11/9 moest gemaakt worden. Niet alleen om Amerika te mobiliseren, maar ook de rest van de wereld. Iedereen moet de ernst van de situatie inzien.”

Lees hier de recensie van ‘Fahrenheit 11/9’

Wilt u ook Republikeinen bereiken?

„Er is geen tijd om echte Trump-stemmers te overtuigen. Het gaat om de acht miljoen mensen die eerst voor Obama stemden en daarna voor Trump. Misschien dat we hen terug kunnen winnen, en niet-stemmers die denken dat het allemaal toch niets uitmaakt.”

Uw film is grappig en bijdehand, u bent een voorloper van de montagecultuur die nu in de vorm van memes ook populair is bij alt-right. Kunnen dit soort suggestieve films nog wel? Of hebben ook filmmakers sinds Trump een nieuwe journalistieke verantwoordelijkheid?

Lees ook: Moore’s anti-Trump-film is boos, bijdehand en vol verontrustende feiten

„Ehm… wil je het daar echt over hebben? Wow. Dat is een groot onderwerp. De media hebben een immense verantwoordelijkheid, dat klopt. Wist jij dat ze [Moores thuishaven] Flint letterlijk hebben gebombardeerd? Niemand wist dat. Omdat er nauwelijks journalisten zijn om lokaal nieuws te coveren. Kranten en mediabedrijven zijn onderdeel van winstmachines, van het kapitalistische systeem. Ik hoop dat mijn film je uitnodigt om deel uit te maken van mijn crew. Ik deel mijn ideeën en theorieën met je, misschien kom jij nu met een beter idee.”

    • Dana Linssen