‘We leven niet in een model’

VNO-NCW De klimaatplannen van Nederland zijn te beperkt, zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW. ‘Dan kun je met modellen aankomen, maar wij weten wat er echt gebeurt.’

Het klimaatakkoord moet anders, ambitieuzer. Na maanden onderhandelen aan de klimaattafels, komen de werkgevers van VNO-NCW met fundamentele kritiek op de aanpak van het kabinet. Er wordt te veel „op tonnen gejaagd in sectoren”, op een vermindering van de uitstoot van CO2 in delen van de economie, vindt VNO-NCW. Een verandering in de energievoorziening van de hele economie komt er zo niet. Voorzitter Hans de Boer: „We sussen op deze manier ons nationale klimaatgeweten. Je veegt nationaal je paadje schoon, maar mondiaal levert het nauwelijks iets op. Maar wij willen hier iets tot stand brengen waarmee we op wereldschaal ons voordeel kunnen doen.”

Dus al die maanden vergaderen met tientallen partijen waren voor niks?

Directeur Cees Oudshoorn: „Nee, dat was hartstikke goed om ideeën op te halen. De eerste helft van de wedstrijd was oké, maar in de tweede helft wordt het beslist. Nu is er een brede visie nodig van het kabinet: hoe maak je er een systeemtransitie van? We moeten over sectoren en gemeentegrenzen heen kijken. Minister Eric Wiebes [Economische Zaken en Klimaat, VVD] moet grote internationale bedrijven het vertrouwen geven dat ze in Nederland willen investeren. Tot nu toe zegt hij alleen: zoveel ton CO2-uitstoot eraf daar, zoveel hier. En zo gaat het niet werken.”

VNO-NCW pleit voor grote investeringsprojecten van de overheid in nieuwe schone energie en technologie. „Denk in de omvang van iconische projecten als de Deltawerken. Projecten waar we over dertig jaar nog trots op zijn. Hoeveel werkgelegenheid kan een stroomeiland in de Noordzee wel niet opleveren?”, zegt De Boer. Het Nederlandse kabinet moet groter denken, vindt hij. „De Japanse premier Shinzo Abe stond deze week nog in de Financial Times met een oproep om naar Japan te komen: wij willen voorop lopen in groene waterstof [waarin duurzame stroom wordt opgeslagen]. Dat moet Mark Rutte ook doen.” Op de vraag of het bij minister Wiebes aan visie ontbreekt, antwoordt De Boer: „Hij gaat tot nu toe op tonnenjacht, wij willen een overstijgende aanpak met meer impact.”

Lees ook: Drie maanden onderhandelde ‘de polder’ over de invulling van het Klimaatakkoord. Ook daarna bleven er veel vragen onbeantwoord. Lees verder: De hete aardappels staan nog op tafel

U pleit voor een fundamentele verandering van de economie. Het Planbureau voor de Leefomgeving pleit daar ook voor door vervuilende productie meer te belasten. Zo maak je schoner produceren rendabeler. Vervuilers betalen nu te weinig, zegt PBL. Bent u daar voor?

De Boer: „Nee, dan dwing je bedrijven te verhuizen naar een ander, goedkoper land.”

Het Centraal Planbureau concludeerde op Prinsjesdag dat er weinig bewijs is voor het verhuizen naar minder strenge landen: „De vrees dat klimaatbeleid de Nederlandse industrie blijvende schade berokkent, lijkt ongegrond.”

Oudshoorn: „Met een nationale CO2-belasting maak je Nederland armer. Dan kun je met modellen van het Centraal Planbureau aankomen maar wij zitten met de ondernemers aan tafel. Wij weten wat er gebeurt, wat aandeelhouders gaan doen. Die gaan niet morgen weg, maar op termijn sluiten ze of wordt hier niet meer geïnvesteerd. Wij leven niet in de modellenwereld, wij leven in de echte wereld.”

Andere landen hebben ook het klimaatakkoord van Parijs getekend.

De Boer: „Laten we even vaststellen dat Nederland per eenheid product een schoon land is. Alles wat vanuit hier verhuist naar Oost-Europa leidt wereldwijd tot meer CO2. Een liter melk uit Nederland zorgt voor 30 procent minder CO2-uitstoot dan wanneer het elders wordt geproduceerd. Als je die koe naar Bulgarije verhuist, wordt de wereld daar niet wijzer van.”

Bulgarije heeft ook voor Parijs getekend.

De Boer: „Je zit me uit de tent te lokken, maar hier kun je toch geen voorstander van zijn? Wij proberen de discussie naar een rationeel niveau te tillen. Als wij hele efficiënte kolencentrales hier sluiten, dan sust het Binnenhof zijn geweten. Maar het draagt aan het verminderen van de wereldwijde CO2-uitstoot niks bij als een Poolse kolencentrale het overneemt. Zie dat onder ogen. Moet Nederland dan geen kolencentrales sluiten? Misschien wel, om te laten zien dat je van goede wil bent. Maar realiseer je: dat slaat eigenlijk nergens op.”

Oudshoorn: „Het kan niet zo zijn dat we hier CO2-uitstoot verminderen en dat het elders opduikt, dus dat moet je Europees verankeren.”

De Boer: „Dan zijn we gekke henkie.”

Dit klinkt als chantage.

De Boer: „Chantage vind ik een vervelend woord. Waar het om gaat is dat je met elkaar een strategie uitzet die aanlokkelijk is, daar krijgen bedrijven dorst van.”

Oudshoorn: „Ondernemingen kunnen veel sneller veranderingen bewerkstelligen dan overheden, dus je moet ze voor je kar spannen. In plaats van er alleen maar op te slaan.”

Wat kost uw plan? Burgers betalen het overgrote deel van de milieubelastingen. U vraagt om subsidie voor projecten. Dat kost miljarden.

De Boer: „Ik wil af van dat beeld. Ik ben ervan overtuigd als je met een goede strategie komt, uiteindelijk iedereen profiteert en we het grotendeels privaat financieren.”

Wie betaalt de rekening is een grote kwestie in deze transitie. Hoe kan het dat een groot deel van het energieverbruik in de industrie onbelast is, terwijl de burger zijn energiebelasting ziet stijgen?

De Boer: „Het spijt me dat ik het moet zeggen, maar je kunt niet ongestraft internationale industriebedrijven meer belasten. Als je welvarend bent zoals Nederland, denk je dat dat nooit meer verandert. Vier jaar geleden dacht heel Nederland nog dat we nooit meer zouden groeien. Nu kan het weer niet op. En zeggen we tegen bankiers die naar Nederland willen komen vanuit Londen: 20 procent bonus is de max. Vervolgens gaan ze naar Frankfurt of Parijs.

Het maakt Nederland geen donder uit want wij zijn rijk zat. Is dat de manier waarop je je beleid wilt voeren? Ik denk dat het belangrijk is dat er nog een partij is in Nederland die de economische werkelijkheid onder ogen ziet en van daaruit met zijn beleidsvoorstellen komt. En dat zijn wij.”

    • Marike Stellinga
    • Erik van der Walle