Philip Morris wil invloed via terreurstudies

Tabakslobby

Fabrikant sponsort terrorismeonderzoek om beleid tegen sigarettensmokkel te ‘stimuleren’.

Verschillende tabaksmerken die onder Philip Morris vallen. Foto Nicolo Filippo Rosso/Bloomberg

Philip Morris financiert wetenschappelijk onderzoek om een verband aan te tonen tussen terrorisme en sigarettensmokkel, terwijl eerder al is gebleken dat die link er niet is. Er is de sigarettenfabrikant veel aan gelegen dit verband tóch te leggen, omdat door smokkel de omzet onder druk staat. Door terrorisme bij het probleem van illegale handel te betrekken, probeert Philip Morris regeringen te stimuleren tabakssmokkel tegen te gaan.

Het deze maand verschenen rapport Who are the European Jihadis? van de in Slowakije gevestigde denktank Globsec is een van de studies die Philip Morris betaalde. Hieraan werkten gerenommeerde wetenschappers mee uit elf Europese landen, onder wie de Leidse terrorisme-expert Bart Schuurman. Hoofdvraag is of de Europese terroristen betrokken waren bij „illegale handel” en in hoeverre die handel terrorisme financiert. Collega-wetenschappers hebben kritiek op deze onderzoeksvragen omdat ze „te gesloten” zouden zijn en aannames bevatten.

Een verband tussen sigarettensmokkel en terrorisme ontbreekt. Wetenschappelijke studies naar de criminele achtergrond van terroristen tonen aan dat zij zelden in de sigarettensmokkel zitten. „Stellen dat illegale handel belangrijk zou zijn, is bijna misleidend”, zegt terrorisme-deskundige Beatrice de Graaf van de Universiteit Utrecht. De Universiteit Utrecht verbrak eerder dit jaar de banden met Philip Morris, nadat was gebleken dat een universitaire studie naar sigarettensmokkel door de fabrikant werd gesponsord.

Philip Morris heeft 100 miljoen dollar beschikbaar gesteld voor onderzoek om tabakssmokkel „uit te roeien”, staat op zijn website. De onderzoekers zijn onafhankelijk, maar moeten wel verantwoording afleggen aan een raad van experts waarin een medewerker van de sigarettenfabrikant zit. Ook het Globsec-rapport werd uit dit fonds betaald.

‘Philip Morris fietste die vraag het onderzoek in.’ Lees hier meer over hoe hoe de tabaksgigant terrorisme-onderzoek probeert te sturen

Datzelfde geldt voor een onderzoeksprogramma onder leiding van Peter Neumann, terrorisme-expert verbonden aan King’s College in Londen. Hij adviseert onder meer de EU en de Nederlandse overheid over terrorismebeleid. Met een ex-marketingmedewerker van Philip Morris heeft hij een eigen bureau, dat door de sigarettenfabrikant wordt betaald voor terrorismeonderzoek in 19 EU-landen. In alle landen komen de onderzoekers tot dezelfde aanbeveling: dat de regeringen zich in de strijd tegen terrorisme moeten richten op het tegengaan van kleinschalige criminaliteit zoals „smokkel van goederen”.

De onderzoeken vinden hun weg naar beleidsmakers. Minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) verwees deze zomer in een brief aan de Tweede Kamer naar het onderzoek van Neumann om te onderstrepen dat criminaliteit en terrorisme zich tot elkaar verhouden. Een Franse Europarlementariër maakte zich eind 2017 sterk voor versnelde invoering van een nieuw volgsysteem om gesmokkelde tabakswaar te onderscheppen, met als argument dat illegale sigarettenhandel terrorisme zou voeden.

Slecht voor de zaken

Op de vraag waarom Philip Morris onderzoek naar terrorisme en illegale handel financiert, antwoordt het bedrijf per email: „Illegale handel beschadigt de business [...]”. Onderzoekers die gebruik maken van het fonds zijn volgens de fabrikant „vrij hun eigen conclusies te trekken en hun eigen aanbevelingen te doen tegen illegale handel”.

Neumann zegt in een reactie achter zijn werk te staan en benadrukt dat hij de onderzoeken „volledig onafhankelijk” kon uitvoeren. Schuurman zegt zich er achteraf „niet prettig” bij te voelen dat Philip Morris onderzoeken gebruikt om een verband te leggen tussen smokkel en terrorisme. „Want dat is er niet.”

    • Andreas Kouwenhoven
    • Jutta Chorus