Nieuwe lijn brengt Duitse windstroom het land binnen

Elektriciteit Sinds lange tijd is er weer een nieuwe stroomlijn naar Duitsland. Internationale verbindingen helpen ook bij de problemen in België.

Vrijdag werd in een weiland op de grens de nieuwe hoogspanningslijn tussen Nederland en Duitsland geopend. Op het menu stonden kibbeling én curryworst. Foto Roos Pierson

„Het is toch geen gezicht?” Gepensioneerd melkveehouder Gerhard Seesink is nog niet gewend aan de palen van de hoogspanningslijn in zijn weiland. En net hier zijn ze ook nog rood-wit gestreept, vanwege vliegtuigen.

Seesink begrijpt dat de lijn, die vlakbij zijn boerderij de Duitse grens passeert, er toch is gekomen. „Ik denk wel dat-ie nodig is om al die zonne-energie uit Duitsland af te voeren.” Hij had alleen liever gezien dat de nieuwe internationale verbinding – met een spanning van 380.000 volt – ondergronds was aangelegd, vanwege het uitzicht en het elektromagnetisch veld. Uit voorzorg heeft Tennet de omheining voor de koeien geaard. Seesink is er toch niet helemaal gerust op. „Ik kan niet meer gedachteloos iets in mijn weiland doen.”

Voor het eerst in ruim twintig jaar is aan de oostgrens een nieuwe internationale hoogspanningslijn aangelegd. De 57 kilometer lange verbinding Doetinchem-Wesel is de vierde ‘interconnector’ met Duitsland en veruit de zwaarste. Er kan nu 50 à 70 procent meer elektriciteit heen en weer tussen Duitsland en Nederland dan voorheen. Het Nederlandse deel van het project kostte ruim 150 miljoen euro en wordt betaald uit de nettarieven.

RL

De behoefte aan grensoverschrijdende ‘snelwegen’ voor elektriciteit neemt toe, mede doordat zonne- en windenergie op wisselende plaatsen en momenten wordt opgewekt. De West-Europese landen willen stroom zoveel mogelijk internationaal kunnen verhandelen, en zo elkaars pieken en dalen opvangen.

Zo kan het noorden van Duitsland zijn overvloedige windstroom uitvoeren. En zo kan België stroom invoeren als in november een stroomtekort dreigt als de winterkou straks invalt. Daarvoor werd deze week gewaarschuwd. Zes van de zeven Belgische kerncentrales staan stil door uiteenlopende technische defecten, en er is geen zicht op snel herstel.

Curryworst

Een paar kilometer van de boerderij van Seesink vierden de netbeheerders Tennet (Nederland) en Amprion (Duitsland) vrijdag de officiële opening in een grote feestzaal van tentdoek die in een weiland op de grens was neergezet. Er stond kibbeling én curryworst op het menu.

Lees ook het afscheidsinterview met Mel Kroon bij zijn vertrek als bestuursvoorzitter van Tennet eerder dit jaar: ‘Straks ben jij als burger je eigen energiebedrijf’

„Eerst ging internationale uitwisseling van stroom om gelijke prijzen”, zegt Manon van Beek, de nieuwe bestuursvoorzitter van staatsbedrijf Tennet (omzet 3,9 miljard euro). „Nu gaat het ook om leveringszekerheid: hoe krijg je de windenergie op de goede plek?”

De afgelopen tien jaar kwamen er onderzeese verbindingen met Noorwegen (2008) en het Verenigd Koninkrijk (2012). Volgend jaar gaat de zeekabel naar Denemarken open. Volgens Tennet hebben de nieuwe internationale verbindingen de Nederlandse stroomprijzen verlaagd. „Nederland was een eiland van hoge prijzen. Nu hebben we grotendeels gelijke prijzen als landen om ons heen”, aldus woordvoerder Jeroen Brouwers.

Dat nieuwe interconnectoren de stroomprijs verder zullen drukken, is de hoop, maar dat is niet zeker. Allerlei factoren hebben invloed, zoals de status van bruinkool in Duitsland, het effect van zomerdroogte op de Noorse waterkrachtcentrales (die draaien dan minder goed), en de winterse stroomvraag in België en Frankrijk. Netto importeert Nederland nu elektriciteit, maar het Planbureau voor de Leefomgeving verwacht dat dat over zo’n vijf jaar verandert.

Lees ook: Nieuw in de Noordzee: een ‘stroomeiland’ voor windenergie

Naar Duitsland was er al meer dan twintig jaar geen nieuwe verbinding gebouwd. „De plek is strategisch gekozen tussen de andere drie”, zegt directielid Klaus Kleinekorte van de Duitse netbeheerder Amprion. „Zo verdeel je de stroom en verhoog je de veiligheid van het systeem.”

Tennet noemt de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen „ontzettend lastig”. Het duurde acht jaar om de vergunning rond te krijgen. Bewoners vroegen om een ander tracé of betere financiële compensatie. De hele 380 kilovolt-lijn naar Wesel ondergronds leggen, zoals veel bewoners wensten, was volgens voormalig minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) vijf keer zo duur als met masten, én lastiger te repareren.

Om de haverklap

Nu staat versterking van de bestaande oudere interconnectoren op de agenda: naar Duitsland, maar vooral naar België. Tot 2021 worden de zuidelijke verbindingen met 40 procent versterkt. „De afgelopen jaren was de Belgische stroomvoorziening iedere winter nijpend”, zegt Brouwers van Tennet. „België heeft een productieprobleem. De kerncentrales liggen er om de haverklap uit.”

België haalt de helft van zijn stroom uit kernenergie, en veel huizen worden elektrisch verwarmd. Als er in november echt een stroomtekort in België ontstaat, kunnen de Europese netbeheerders besluiten om een deel van de internationale verbindingen tijdelijk te sluiten voor de vrije markt, zodat ze vol kunnen inzetten op export naar België. Die noodmaatregel werd in 2014 al eens ingezet.

Populair is zo’n ingreep niet, want die capaciteit is dan niet beschikbaar voor de internationale stroomhandel. Brouwers: „Er zijn marktpartijen die daar niet blij mee zijn.”

    • Hester van Santen