Opinie

    • Diana de Wolff

Na Lili en Howick: een kansloze zaak aanbrengen kan zin hebben

Een advocaat mag geen onzinzaken bij de rechter aanbrengen. Maar vrijwel kansloze zaken, alleen om tijd te rekken, mag dat dan wel? In de Togacolumn schrijft hoogleraar advocatuur Diana de Wolff dat ‘lastiger’ te vinden naarmate de cliënt diepere zakken heeft.

Ruben L. Oppenheimer

Wat hebben Lili en Howick gemeen met het farmaceutische bedrijf AstraZeneca? Niets, zou je zeggen. Behalve dat zowel Lili en Howick als AstraZeneca meer dan eens een advocaat hebben ingeschakeld voor procedures die kansloos of nagenoeg kansloos waren.

De beide Armeense kinderen kwamen als peuter naar Nederland, waar hun moeder asiel aanvroeg. Tevergeefs, Armenië werd en wordt als een veilig land gezien. In de tien jaar daarna volgden aanvragen, afwijzingen en procedures elkaar op. De moeder werd uiteindelijk daadwerkelijk naar Armenië uitgezet. Ook de kinderen moesten naar Armenië, besloot de Raad van State onlangs na nog weer een procedure. Er zijn al met al heel wat rechtszaken voor Lili en Howick gevoerd, maar zonder succes. Uiteindelijk zorgde de druk van de publieke opinie ervoor dat ze toch een verblijfsvergunning kregen, niet de rechter.

Tijdrovend

AstraZeneca maakt geneesmiddelen, waaronder Seroquel, een medicijn tegen wanen. Het bedrijf was deze week in het nieuws, omdat zorgverzekeraar Menzis besloot een schadevergoeding van het bedrijf te claimen. AstraZeneca zou onterecht hebben vastgehouden aan het patent voor Seroquel. Dat was tot 2012 geldig. Daarna zouden andere farmaceuten hetzelfde middel op de markt kunnen brengen, tegen aanzienlijk lagere prijzen. In plaats van ruim 3 euro zou een dosis nog maar 37 cent hoeven te kosten. Maar AstraZeneca bracht een kleine verandering  in het middel aan om het patent te kunnen voortzetten.

Hoewel de rechter deze zogenoemde evergreening van het patent niet toestond, voerde AstraZeneca daar vervolgens onder andere in Nederland tijdrovende procedures over. Volgens Menzis wist het bedrijf dat die zaken kansloos waren, maar zolang een procedure loopt, mogen andere bedrijven een middel niet namaken.  AstraZeneca kon dus een hoge prijs blijven vragen voor Seroquel. Menzis stelt in de jaren waarin de rechtszaken liepen meer dan 4 miljoen euro teveel aan vergoedingen te hebben betaald. Een dat is dan nog maar één zorgverzekeraar.

Onnodige kosten

Mag een advocaat zich eigenlijk wel bezig houden met kansloze of nagenoeg kansloze procedures? De gedragsregels voor advocaten schrijven voor dat advocaten een zaak doelmatig moeten behandelen en in het oog moeten houden dat dat ten laste van een wederpartij of andere betrokkenen geen onnodige kosten worden gemaakt. Volgens de toelichting mag van advocaten worden verwacht dat zij zich ten volle voor de belangen van hun cliënten inzetten, maar daarbij niet andere gerechtvaardigde belangen en het algemeen belang uit het oog verliezen. De advocaat moet soms enige terughoudendheid betrachten waar het verdedigen van de belangen van de cliënt raakt aan de positie en de rechten van anderen. De advocaat mag volgens de gedragsregel namelijk niet nodeloos en op ontoelaatbare wijze de belangen van de wederpartij of anderen schenden.

Tijd rekken

Advocaten moeten dus geen onzinzaken aanbrengen. Maar kansloze zaken zijn niet altijd onzinzaken. Dat is te zien aan de asielzaak en de patentzaak, waarvan de eerste mij trouwens sympathieker voorkomt dan de tweede. Cliënten kunnen een duidelijk belang hebben bij het aanspannen van een kansloze procedure. Tijd rekken om voorlopig in Nederland te kunnen blijven of in de hoop dat de staatssecretaris voor vreemdelingenbeleid misschien toch bakzeil haalt. Of de concurrentie dwarsbomen en nog een tijd flink geld verdienen aan een verlopen patent.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie Haagse Zaken: Waarom een verruiming van het kinderpardon er voorlopig niet komt
U kunt zich ook abonneren via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.

De wet kent mensen en bedrijven rechten toe, waaronder het fundamentele recht een zaak met bijstand van een advocaat door een onafhankelijke rechter te laten beslissen. Waar nodig op kosten van de overheid of desnoods zelfs ten laste van premiebetalers. Maar naarmate cliënten machtiger zijn en diepere zakken hebben, zal de vraag hoe ver je als advocaat aan hun wensen tegemoet komt en wanneer je het algemeen belang laat prevaleren een lastiger dilemma zijn.

De Togacolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door een rechter, officier of advocaat. Diana de Wolff is advocaat en bijzonder hoogleraar advocatuur aan de UvA.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Diana de Wolff