Met de val van vertrouweling Kauder kalft Merkels gezag verder af

De verkiezing van de onbekende Brinkhaus als fractievoorzitter van CDU/CSU, is een keuze tegen Merkels aanpak.

epa07045602 Volker Kauder, inmiddels ex-fractievoorzitter, aan het begin van de CDU/CSU bijeenkomst op dinsdag, waar hij verloor van Ralph Brinkhaus. Foto CLEMENS BILAN/ EPA

Bondskanselier Angela Merkel kreeg dinsdag van haar eigen fractie in de bondsdag onverwachts een pijnlijke slag te verduren, een teken van haar geleidelijk afbrokkelende macht. Tegen haar uitdrukkelijke wens herkoos de fractie van CDU/CSU niet haar vertrouweling Volker Kauder (69) als voorzitter, maar de relatief onbekende Ralph Brinkhaus.

Vergeefs had Merkel in de besloten fractievergadering nog betoogd, zo meldden Duitse media, dat het nu niet het goede moment is voor een wissel aan de top van de fractie. „U allen draagt mij”, zo zei Merkel.

Ook CSU-voorzitter Horst Seehofer pleitte voor Kauders herverkiezing. Kauder leidt al dertien jaar, sinds het aantreden van Merkel als bondskanselier, de gezamenlijke fractie van CDU en CSU en was steeds de steun en toeverlaat van de bondskanselier in het parlement.

Keuze tegen Merkels aanpak

De keuze voor de vijftigjarige Brinkhaus, een financieel specialist, vicevoorzitter van de fractie en een man zonder scherp politiek profiel, is vooral een keuze tégen de aanpak van Merkel, die vooral in gericht op het bewaren van rust en stabiliteit. „We hebben geen teken van rust nodig”, zou Brinkhaus voor de stemming hebben gezegd, „maar een teken van actie en verandering. Ik ben kandidaat om de fractie nieuwe vaart te geven, niet om me tegen Merkel af te zetten.”

Bij de geheime stemming kreeg hij 125 stemmen, waar Merkels kandidaat Kauder er 112 kreeg. Sinds 1973 was het niet meer voorgekomen dat er meer dan één kandidaat voor het fractievoorzitterschap was.

Door Kauder ten val te brengen heeft de fractie niet alleen duidelijk gemaakt zich onafhankelijker van Merkel op te willen stellen. Tegelijk laten de parlementariërs zien dat ze ook al vooruit willen kijken naar de toekomst, de periode na Merkels leiderschap.

Op omvallen

Haar vierde regering is pas een half jaar in functie, maar weet geen zelfbewuste indruk te maken. Pas na een uiterst moeizame formatie is de coalitie van CDU, CSU en SPD tot stand gekomen, en de afgelopen drie maanden heeft ze al twee keer op omvallen gestaan.

Extra lastig voor Merkel is dat de SPD diep verdeeld is over deelname aan deze regering. Bij de jongste crisis, afgelopen weken over de positie van de chef van de binnenlandse inlichtingendienst, Hans-Georg Maassen, laaide de roep om met de coalitie te breken weer op.

Binnen de christendemocratische gelederen heeft Merkel te kampen met een soort interne, hardnekkige oppositie van CSU-leider en minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer, die geen kans voorbij laat gaan om de spanningen te vergroten. Het gezag van Merkel, die blijkbaar niet in staat is om hem in te tomen, wordt daardoor ernstig ondergraven. De stabiliteit van de CSU als partner is ook onzeker, daar de Beierse partij volgens peilingen bij de deelstaatverkiezingen op 14 oktober afstevent op een historisch slecht resultaat.

Paleisrevolutie

Schadelijker nog voor Merkels positie dan al deze problemen bij elkaar is dat nu een meerderheid van de fractie heeft getoond er helemaal niet voor terug te schrikken een kleine paleisrevolutie te ontketenen op een voor haar bijzonder lastig moment. Onder Brinkhaus zal de fractie in de bondsdag zich naar verwachting niet meer automatisch achter de regering scharen.

    • Juurd Eijsvoogel