Merkel erkent fouten in zaak inlichtingenchef

Duitsland

Merkel dacht de ophef rond de chef van de binnenlandse veiligheidsdienst bezworen te hebben. Ze gaat nu door het stof door zijn benoeming tot staatssecretaris terug te draaien.

Merkel wekt de indruk nog maar weinig greep te hebben op haar kabinet. Foto Focke Strangemann

Bondskanselier Merkel heeft maandag erkend dat ze fouten heeft gemaakt bij de jongste crisis in haar regeringscoalitie. „Dat betreur ik zeer.” Met een compromis hebben de regeringspartijen nu alsnog het felle onderlinge conflict bezworen over de directeur van de binnenlandse veiligheidsdienst, Hans-Georg Maassen. Maar Merkel wekt de indruk nog maar weinig greep te hebben op haar kabinet, en met name op minister Horst Seehofer (Binnenlandse Zaken, CSU).

Een eerder akkoord over de positie van Maassen, vorige week, had de spanning alleen maar verder opgedreven. De regering was daardoor voor de tweede keer sinds haar aantreden aan het wankelen gebracht.

Vooral voor velen binnen coalitiepartner SPD was het eerdere compromis onverteerbaar. Hoe was het uit te leggen dat de man die zich onmogelijk had gemaakt als chef van de inlichtingendienst, door de regering weliswaar werd afgezet, maar in één moeite door werd gepromoveerd tot staatssecretaris, met bijbehorende salarisverhoging?

Maassen had de steun van een deel van de coalitie verspeeld door zijn commentaar op de racistische uitingen van extreem-rechtse betogers in de Oost-Duitse stad Chemnitz, eind vorige maand, en aanvallen op mensen met een migratieachtergrond.

In een interview met Bild zei hij over de videobeelden die daarvan op internet waren verschenen dat „er goede gronden zijn om aan te nemen dat het gaat om welbewust misleidende informatie, mogelijk om de aandacht af te leiden van de moord in Chemnitz”.

Later bleek dat Maassen of zijn dienst daar helemaal geen onderzoek naar hadden gedaan, laat staan dat ze er aanwijzingen voor hadden. Ook dat hij van ‘moord’ sprak, was op zijn minst voorbarig. De openbaar aanklager in de zaak van de destijds bij een vechtpartij doodgestoken Duitser, waarvan twee asielzoekers uit Irak en Syrië worden verdacht, gaat niet uit van moord maar van doodslag.

Lees ook waarom Maassen terugkwam op zijn uitspraken: Duitse veiligheidschef herziet mening over video rechts-radicalen Chemnitz

Klopjacht

Maassen uitte, anders dan Merkel, bovendien twijfel over de vraag of er in Chemnitz wel sprake was geweest van een „klopjacht” op mensen die voor buitenlanders werden aangezien. Ook vermeldde hij niet, zoals later aan het licht kwam, dat een tiental neonazi’s een koosjer restaurant en de uitbater hadden aangevallen.

Eerder al was Maassen in opspraak gekomen omdat hij advies gegeven zou hebben aan de AfD. Daar kwamen nog berichten bij dat hij verzwegen had dat zijn dienst een informant had in de directe omgeving van de man die in 2016 een terroristische aanslag pleegde op een kerstmarkt in Berlijn.

Terwijl leidende SPD-politici op hoge toon het aftreden van Maassen eisten, hield zijn directe baas, Seehofer, hem de hand boven het hoofd.

Pas na moeizame onderhandelingen vonden de leiders van de regeringspartijen CDU (Merkel), CSU (Seehofer) en SPD (Andrea Nahles) vorige week een uitweg, waarmee ze dachten een regeringscrisis afgewend te hebben. Maassen zou opstappen, maar op het ministerie van Seehofer staatssecretaris worden. Van de acht staatssecretarissen op dat ministerie zou uitgerekend de enige SPD’er plaats moeten maken voor Maassen.

Voor de SPD was de vernedering zo groot, dat erover gesproken werd uit de coalitie te stappen. De positie van Nahles kwam zo zwaar onder druk, dat ze vrijdag in een brief aan de coalitiegenoten erkende dat ze een fout gemaakt had door in te stemmen met de promotie van Maassen en aandrong op nieuwe onderhandelingen.

Dat leidde zondagavond tot de nieuwe afspraak: in plaats van staatssecretaris wordt Maassen nu adviseur voor buitenlandse aangelegenheden op Seehofers ministerie. In plaats van een salarisverhoging blijft zijn inkomen gelijk. En de SPD staatssecretaris kan gewoon blijven zitten.

Merkel zei maandag dat ze bij de bevordering van Maassen tot staatssecretaris te weinig rekening had gehouden met „wat de mensen terecht bezighoudt”. Haar coalitieregering is voorlopig gered. Maar ook is nog eens gebleken hoe makkelijk de regering uit haar evenwicht te brengen is. En opnieuw speelt Seehofer daarbij een centrale rol, net als dit voorjaar, toen hij een crisis ontketende over het terugsturen van asielzoekers aan de Duitse grens.

Door alle rumoer is er weinig aandacht voor de concrete beleidsresultaten die Merkel IV geboekt heeft, zoals 5,5 miljard euro meer voor kinderopvang, een hogere bijdrage van werkgevers aan de ziekenfondsen en meer banen voor verpleegkundigen.

    • Juurd Eijsvoogel