Kwestie VVD’er toont probleem van ‘dubbele petten’ in Eerste Kamer

Integriteit Senator Anne-Wil Duthler stemde vóór een wet waar haar bedrijf aan had meegewerkt. Waar ligt de grens van nevenfuncties in de senaat?

Duthler meldt in een schriftelijke reactie dat de adviezen uitsluitend door collega’s zijn opgesteld. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

VVD-senator Anne-Wil Duthler stemde in de zomer van 2014 over een wetsvoorstel waarin adviezen van haar bedrijf waren opgenomen. Dat onthulde nieuwssite Follow the Money maandag.

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) werd destijds met één stem meerderheid door de Eerste Kamer aangenomen. Met de wet werden zorgtaken naar gemeenten overgeheveld. Het bedrijf Duthler Associates had een jaar eerder zo’n 77.000 euro exclusief btw gekregen voor advies over de wet. Het adviseerde het ministerie van Volksgezondheid over de onderdelen gegevensbescherming en gegevensuitwisseling in een conceptversie van de wet.

De opdracht was aan Duthler Associates gegund en aanbevelingen werden overgenomen in het wetsvoorstel. Een tweede opdracht van hetzelfde ministerie leverde het bedrijf, ook in 2013, 74.000 euro exclusief btw op. Die ging over privacyaspecten rond het plan voor het uitbetalen van persoonsgebonden budgetten, ook onderdeel van de Wmo.

Lees ook een eerdere column van Tom-Jan Meeus over dit onderwerp: Een senator naar willekeur afzetten

Duthler meldt in een schriftelijke reactie dat de adviezen uitsluitend door collega’s zijn opgesteld. Destijds waren er twaalf medewerkers in vaste dienst. Ze wijst er ook op dat de opdrachten niet leidden tot vervolgopdrachten.

Stapje verder

Het komt vaker voor dat Eerste Kamerleden advies uitbrengen aan ministeries. Paul Bovend’Eert, hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vindt dit nog een stapje verder gaan. „Haar bedrijf bracht een betaald advies uit over de wet. Een rechter kan zich ook niet eerst laten betalen door een partij, om vervolgens nog recht te spreken.”

Het nieuws past in een vraagstuk dat regelmatig terugkeert: waar ligt de ethische grens bij de nevenfuncties van senatoren? Eerste Kamerleden hebben, voor zover zij niet gepensioneerd zijn, vrijwel altijd een dubbele pet. Zij zijn geen fulltime politici, de senaat vergadert eens per week.

Zo stemden hoogleraren over de afschaffing van de studiefinanciering en commissarissen bij energiebedrijven over de stroomvoorziening. Veel senatoren verdienen hun geld als adviseur of lobbyist. Een bekend voorbeeld is dat CDA-fractievoorzitter Elco Brinkman als senator met het kabinet-Rutte II onderhandelde over maatregelen op de woningmarkt terwijl hij ook voorzitter was van belangenorganisatie Bouwend Nederland.

Lees ook dit stuk uit 2013 over de nevenfuncties: Wat doen Eerste Kamerleden zelf?

De meeste partijen spreken af dat een belanghebbende niet het woord voert over dat onderwerp. Hun kennis kan wel een rol spelen in discussies binnen fracties. Veel senatoren vinden dat juist een voordeel: door hun andere functies kunnen ze de effecten van wetgeving naar eigen zeggen beter inschatten. Bij de VVD was Duthler geen woordvoerder over deze wet. Haar partij steunde het voorstel in de Tweede Kamer ook.

Bovend’Eert vindt een afspraak over wie het woord voert niet voldoende. „Buitenstaanders krijgen niet mee wat achter de schermen in een fractie wordt besproken.”

Wat nevenfuncties betreft „doet iedereen maar wat”, zegt Bovend’Eert. „De Eerste Kamer zou een strikte gedragscode moeten opstellen waarin heel goed in kaart wordt gebracht wat voor nevenfuncties acceptabel zijn.”

    • Liza van Lonkhuyzen