Digitaal onderzoek wijst uit: soldaten Kameroen zaten wél achter executie burgers

Journalisten van BBC deden gedetailleerd onderzoek naar een schokkend filmpje dat in juli nog ‘nepnieuws’ werd genoemd door de regering van het West-Afrikaanse land.

Een screenshot uit het filmpje dat werd onderzocht door BBC Africa Eye: soldaten van het leger van Kameroen nemen twee vrouwen en jonge kinderen mee. Zij worden later doodgeschoten. Screenshot BBC Africa Eye

Akelige beelden deden deze zomer de ronde op internet, gedeeld door mensen in Kameroen en activisten. Het filmpje zorgde voor verontwaardiging: Kameroense soldaten executeren twee vrouwen en kleine kinderen. Toen de video begin juli op Twitter werd geplaatst, volgden direct speculatie en beschuldigingen over en weer: dit zijn soldaten van het Kameroense overheidsleger die hun boekje zwaar te buiten gaan bij een antiterreuractie in het verre noorden, zeiden activisten.

De overheid zelf kwam in het verweer en droeg allerlei factoren aan om die uitleg te weerleggen: het filmpje was schokkerig, de beelden vaak vaag en audio slecht verstaanbaar. De mannen die door de online activisten ‘soldaten’ werden genoemd, konden nooit tot het leger van Kameroen behoren, want die dragen andere uniforms en wapens. Het ging dus om “nepnieuws”, volgens de minister van Informatie. De video was in scène gezet, of het betrof een gebeurtenis die in Mali of Nigeria was gefilmd.

Maar daarmee was het laatste woord nog niet gezegd, blijkt nu. Sterker nog, de nepnieuwsclaim van de overheid blijkt nu zélf een poging tot manipulatie te zijn, aldus de uitkomst van een onderzoek dat werd uitgevoerd door Africa Eye, een programma van de BBC.

Lees ook: In juli dook het filmpje op op sociale media. Toen was de video nog niet geverifieerd en schreven we over ‘vermoede misstanden’

Samen met onderzoekers van het collectief Bellingcat en analisten van Amnesty International, bestudeerden de journalisten het beeldmateriaal – van slechts een paar minuten – om een aantal zeer specifieke vragen te beantwoorden: Waar vond dit precies plaats? Wanneer? En wie zijn de daders?

De conclusie is stellig: hoewel het filmpje niet recent is, namelijk van begin 2015, waren het wel degelijk Kameroense soldaten die het vuur openden op de burgers.

In een lange conversatie op Twitter legt BBC Africa uit hoe onderzoek is gedaan naar het online filmpje:

“Het is een soort standaardreactie geworden van overheden. Zodra er materiaal online verschijnt waarmee zij het oneens zijn, of dat hun activiteiten in een kwaad daglicht stelt, is dat direct ‘nepnieuws’”, zegt Sam Dubberley, bij Amnesty International verantwoordelijk voor het digitaal onderzoek naar de feiten in crisissituaties en bij vermeende mensenrechtenschendingen. “Tegelijkertijd kunnen wij juist heel veel onderzoek doen naar dit soort materiaal, om die reacties te ontkrachten.”

Facebook-updates van soldaten

Het onderzoeksteam weet haarfijn uit te leggen hoe het erin slaagde de video te verifiëren en doet dat in een video en op Twitter. Het incident had inderdaad plaats in de provincie Extrême Nord, namelijk langs een zandweg bij het stadje Zélévet, op nog geen kilometer van een legerbasis van waaruit wordt gestreden tegen terreurorganisatie Boko Haram. Bij het onderzoek naar de locatie en datering van de video keek het team naar satellietbeelden. De analisten keken ook naar de schaduwen van de soldaten op de grond om het jaargetijde vast te stellen.

Aan de hand van Facebook-updates lukte het om uit te vinden wie de militairen waren. Want já, de wapens en de uniformen die in het filmpje te zien zijn, worden wel door bepaalde in het noorden gestationeerde eenheden gebruikt. En niet de gehele audio is van slechte kwaliteit, een aantal keer is zelfs een naam of bijnaam duidelijk te horen.

De digitale puzzel die het team zo weet uit te leggen, sluit zich netjes. En zo wordt het ongelijk van de regering bewezen. Toen de BBC-journalisten de overheid van Kameroen confronteerden met de resultaten, weigerde die de betrokkenheid van de eigen troepen te bevestigen. Opvallend is wel dat in augustus zeven leden van het leger werden gearresteerd. Onder de namen zijn ook de namen van drie geïdentificeerde mannen in de video.

Amnesty en de journalisten kregen veel reacties van andere bronnen in Kameroen, vertelt Dubberley. “Sinds dit filmpje in juli boven water kwam, worden we overspoeld met berichten. We kregen ook tips van mensen, bijvoorbeeld over de locatie van de video. Dat konden we gemakkelijk controleren.”

Over de BBC-productie heeft de regering van Kameroen nog niet publiekelijk van zich laten horen. Dubberley: “Als het klopt dat de schuldige soldaten nu worden vastgehouden, zoals de overheid in augustus beweerde, willen we óók zeker weten dat zij goed worden behandeld. We schieten er niets mee op als er nu nog meer executies volgen.”

Bekijk hieronder de gehele video en het onderzoek van BBC Africa Eye. De video uit Kameroen bevat schokkende beelden.

    • Lisa Dupuy