Opinie

    • Carolien Roelants

Iran gevaar voor de vrede – of machteloos op de terugtocht?

Op het VN-feestje in New York wordt Iran een van de hoofdschotels, voorspelt Carolien Roelants. Trump c.s. willen er korte metten mee maken.

Herdenking van de Irak-oorlog, zaterdag bij het graf van Khomeini buiten Teheran. Foto Ebrahim Noroozi /AP

Deze week is de hele internationale top en alwie zich daartoe rekent weer verzameld in New York voor de openingszitting van de Algemene Vergadering van de VN. Je moet gezien worden, nietwaar? Op die VN-party wil ik alvast een voorschotje nemen: Iran. Het wordt een van de hoofdschotels, daar heeft de Amerikaanse regering geen geheim van gemaakt. „Iran blijft een van de grootste gevaren voor vrede en veiligheid in de wereld, en Iran aanpakken blijft prioriteit van deze regering”, zei een Amerikaanse functionaris vorige week tegen het nieuwsbedrijf Politico. Die aanklacht, en varianten daarop, gaan u en ik tot vervelens toe van president Trump en de zijnen (Saoedi-Arabië) horen.

Maar is dat zo? Ja, het is zo dat Iran en zoals dat heet „zijn kwaadaardige activiteit in de regio” prioriteit hebben voor de Amerikaanse regering. Maar ik betoog dat het met dat Iraanse gevaar wel meevalt – disclaimer: ik bedoel naar buiten toe, ik heb het niet over het binnenlandse regime. Niet lang geleden heb ik hier al eens opgeschreven dat Iran militair vrij weinig voorstelt, met name als optelsom van middelgroot, economisch zwak land plus decennia internationale sancties. Vandaag voeg ik daaraan toe dat Iran ook internationaal nogal in het defensief is geraakt.

Goed. Waaruit bestaat die kwaadaardige activiteit volgens Trump c.s.?

Ten eerste steun voor de Houthirebellen in Jemen. Maar die hadden, met dank aan de gigantische wapenbazaar die Jemen al sinds jaar en dag is, ook makkelijk zonder Iraanse steun de zwakke regering van president Hadi ten val gebracht. Ik vraag me wel eens af of Trump er niet gewoon de pest in heeft dat die Houthi’s het al drieënhalf jaar uithouden tegen de Saoedische alliantie die met het modernste Amerikaanse materieel is uitgerust. Geen reclame! SAD, hoor ik Trump grommen.

Ten tweede Irans „machtsgreep” in Irak (met dank aan Bush jr. die in 2003 Irans aartsvijand Saddam Hussein verwijderde). Pro-Iraanse politici en milities kregen in het na-Saddam inderdaad veel macht (hoewel die vaak wordt overdreven). Maar dat begint zich nu tegen Iran te keren. De nationalistische politicus Muqtada Sadr won de verkiezingen. En hoor hoe de huidige economische protesten (geen werk, geen stroom, geen water) een anti-Iraanse toon krijgen. In Basra ging niet per ongeluk het Iraanse consulaat in de fik.

En het belangrijkst, Syrië. Iran heeft er alles aan gedaan om Assad aan de macht te houden, want belangrijke bondgenoot tegen Israël – hoeveel mensenrechten die ook schendt. Maar het is uiteindelijk Rusland dat de doorslag heeft gegeven en Assad heeft gered, en Rusland dat Iran nu klein houdt. Voorbeeld: Rusland staat Israël toe voortdurend (inmiddels 200 keer!) Iraanse en pro-Iraanse (Hezbollah) posities in Syrië te bestoken die Israël als bedreiging beschouwt. Rusland is overigens nooit een betrouwbare vriend geweest; tot Irans woedende verbijstering besloot Moskou in 2010 het wapenembargo van de VN-Veiligheidsraad tegen Iran na te leven.

Teheran betaalt nu de rekening van wat het zelf zijn onafhankelijke opstelling noemt, maar wat tegenstanders zien als arrogante bemoeizucht. Internationaal in het defensief en tegelijk economisch gewurgd door Trump die bezig is de Iraanse olie-export tot nul terug te brengen. Geen echte vrienden. Vijanden ruiken hun kans, al dan niet met steun van buitenaf, zie de bloedige aanslag van zaterdag op de militaire parade in Ahvaz. Het enige antwoord dat het Iraanse bewind nog weet: krampachtig aan de macht vasthouden.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

    • Carolien Roelants