Opinie

Brexit

EU moet kalm blijven en voet bij stuk houden

De eindfase in de scheidingsonderhandelingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk is aangebroken. De informele top in Salzburg eind vorige week en de niet bepaald zachtzinnige uitspraken die vervolgens over een weer gingen laten zien dat het uur van de waarheid nadert.

Het zou juist in deze fase goed zijn als de regering van Theresa May én de woordvoerders van de EU27 zich houden aan het Britse adagium Keep Calm. Want hoe de Brexit ook vorm krijgt, ook daarna zijn goede diplomatieke en economische relaties tussen Europa en het Verenigd Koninkrijk onontbeerlijk.

De onderhandelaars worden harder. De voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, zei ronduit dat het voorstel dat May op tafel heeft gelegd niet werkt. Hij gooide vervolgens olie op het vuur door op Instagram grapjes te maken over het feit dat May alleen maar doet aan „cherry-picking”. May eiste na de top op hoge toon meer respect van de EU. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Jeremy Hunt, waarschuwde dat Britse beleefdheid niet opgevat moet worden als een teken van zwakte.

Er zijn twee eenvoudige Brexit-modellen. Het VK wordt losgekoppeld en sluit dan een vrijhandelsakkoord, zoals de EU heeft met Canada. Het is een heldere scheiding. In het VK wordt deze optie gesteund door overtuigde Brexiteers. Voor de EU heeft deze variant het voordeel dat alle bestaande Europese regels blijven zoals ze zijn en het uittredende land geen voorkeursbehandeling krijgt. Dat laatste is van belang met het oog op de anti-Brussel minderheid in een aantal lidstaten.

Een tweede variant houdt het Verenigd Koninkrijk dichter bij de EU. Het VK blijft dan in de interne markt én de douane-unie. Het is een arrangement dat de EU heeft met Noorwegen. Maar voor overtuigde Brexiteers is dat geen echte Brexit omdat veel Europese regels van kracht blijven in het VK én Londen geen invloed meer heeft op besluitvorming over die regels.

Theresa May is ervan overtuigd dat er nog een derde weg is. Zij stelt voor om het VK in de interne markt te laten voor goederen, maar niet voor diensten. Het is een compromis dat ze thuis politiek denkt te kunnen verkopen, maar waarvan de EU keer op keer heeft gezegd dat het niet acceptabel is.

De toekomstige Iers-Ierse-grens is een extra gevoelige hindernis. De EU zou het liefst alles zo laten als het is. Noord-Ierland zou dan bij de interne markt blijven en er zou geen reden zijn voor grenscontroles tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland. May vindt dat niet acceptabel omdat het VK dan opgedeeld zou worden in twee economische zones. Haar middenweg heeft het voordeel dat er aan de grens in Ierland geen goederen geklaard hoeven te worden.

Nu het hard tegen hard gaat, zwelt niet alleen de ketelmuziek aan, maar wordt ook vaker gedreigd met de minst aantrekkelijke optie, de no-deal-Brexit, waarbij partijen in wezen met ruzie uit elkaar gaan. Het VK bereidt zich daar al op voor – mede als onderhandelings- tactiek. De Franse minister voor Europese Zaken opperde dat de EU dat nu ook moet doen.

Grote woorden en dreigementen zijn in deze fase onvermijdelijk – er staat immers veel op het spel. Het gaat uiteindelijk om een werkbare toekomst. Niemand is gebaat bij chaos, maar de Europese Unie is ook niet gebaat bij een uitkomst die de EU schade berokkent doordat er een premie op vertrek komt te staan. Vooralsnog doet de EU er goed aan voet bij stuk te houden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.