Teruglezen: De mannen achter Fokke & Sukke zijn er klaar mee

Weltrusten

Dat was het dan, alle illustraties zijn af en de champagne is op. De digitale editie is al te lezen, voor de papieren krant moet je nog een nachtje slapen. Die krant is trouwens een collector's item want a) het volgende jubileum duurt nog heel lang en b) online zullen alle stukken met regulier beeld verschijnen.

Voilà

Voorpaginanieuws: de rechtsbijstand staat een drastische hervorming te wachten. Aan de slag dan maar.

Geen verkeerd resultaat, al zeggen we zelf.

Laatste loodjes

Maak je niet druk, het is de voorpagina maar.

Dit zijn de namen

Vijfentwintig jaar geleden zaten Reid, Van Tol en Geleijnse met twee - vonden ze zelf - hilarische namen voor stripfiguren die ze onmogelijk kwijt konden in de strip waar ze op dat moment mee bezig waren. Al voor de eerste schets van een halfnaakte vogel bestonden Fokke en Sukke dus al. Gegarandeerde triviaknaller op feestjes: hun namen zijn geen verbastering van 'neuken' en 'pijpen' maar een verwijzing naar "corporale varianten" van het woord 'irriteren'. Dat je het weet.

Volgende week zal ter ere van het jubileum bij de bakermat van F & S (een studentenkamer "ergens in de buurt van het Leidseplein") onderstaand plakkaat onthuld worden. Gelieve deze niet meteen te jatten.

Foto: Nick Somers

Fokke en Sukke zien de wet Damocles al hangen

Dankzij de Wet Damocles, een artikel van de Opiumwet, is een halve gram harddrugs in huis voor burgemeesters al genoeg om een woning tijdelijk te sluiten en dat doen ze steeds vaker. Fokke en Sukke nemen voorzorgsmaatregelen voor als de autoriteiten straks ook bij hen op de stoep staan.

In 25 jaar zo’n 24.000 grappen

"Fokke & Sukke geven je een goed gevoel”, schreef Pieter Steinz in 2009 in NRC, "want iedere moeilijke grap die je begrijpt is een bevestiging van je belezenheid, je algemene ontwikkeling, je intelligentie, je vermogen tot deduceren en combineren, je historisch besef."

JM: "Dat heeft-ie verdomd mooi gezegd."

Lees hier het hele interview met John Reid, Jean-Marc van Tol en Bastiaan Geleijnse, die in 25 jaar zo’n 24.000 grappen voor Fokke & Sukke maakten.

Candy Crush

Na tien uur noeste arbeid is soms de inspiratie even op. John Reid speelt liggend even een spelletje Candy Crush om zich weer op te laden.

JR: "Wetenschappers zeggen dat het een soort van EMDR [een psychotherapeutische methode, red.] is."
JM: "Wie dan?"
JR: "Wetenschappers."

Foto: Nick Somers

Lezersvraag!

Wat zou het einde van Fokke & Sukke betekenen? (J. Bökkerink)

JM: "Als we het niet leuk meer vinden."
JR: "Ik zeg natuurlijk altijd van niet maar als we uit de krant gegooid worden. Ik denk niet dat we elkaar dan nog elke ochtend om half negen zouden bellen."
BG: "Dat zou een beetje gek zijn."
JR: "Ik zou dan lekker elke ochtend naar het Nationaal Archief gaan."

En dan nu het weer

Dit zijn de lage- en hogedrukgebieden om morgen in de gaten te houden.

Fokke en Sukke gaan voor de halve eeuw

Hoofdredacteur Peter Vandermeersch legt uit waarom het duo zo goed bij NRC past:

Sinds maandag 30 augustus 1999 verschijnen ze, elke dag opnieuw, in NRC: een eend en een kanarie, die gek genoeg maar geen broekje lijken te kunnen vinden maar zich niet schamen om zich dagelijks luidkeels tegen de actualiteit aan te bemoeien. Toen ze voor het eerst in deze krant verschenen, waren ze een jaar of zes. Het tweetal werd namelijk geboren in 1993 in Amsterdam en groeide op in het oudste studentenblad van dit land, Propria Cures.

Daar hadden John Reid, intussen wereldberoemd in Nederland als de ‘Rijdende Rechter’, de neerlandicus Bastiaan Geleijnse en de tekenaar en neerlandicus Jean-Marc van Tol elkaar gevonden en Fokke en Sukke ‘gemaakt’. In 1999 overtuigden collega’s Paul Steenhuis en Jan Paul van der Wijk de hoofdredactie van NRC om de twee rare vogels een vaste plek te geven in deze krant. „We hebben wel even een rondedansje gemaakt toen we ons contract binnen hadden”, vertelt Jean-Marc. „We wilden zo graag in NRC staan, want we hadden vanaf het begin het gevoel: lezers van NRC begrijpen onze vorm van ironie. Ze kunnen relativeren.”

Vandaag viert deze krant de 25ste verjaardag van ‘onze’ Fokke en Sukke. Als geschenk hebben we de hele krant aan Jean-Marc, Bastiaan en John gegeven. Ze maken niet alleen tekeningen bij onze stukken, maar bemoeien zich ook met de advertenties. De redactie van de Achterpagina, de vaste plek van Fokke en Sukke, vroeg aan drie ontwerpers een broekje te tekenen voor het tweetal. En ook de kookrubriekschrijver van deze krant heeft zijn rubriek in het kader van het thema geplaatst. Aan onze collega Coen Verbraak vroegen we om de geestelijke vaders van Fokke en Sukke te interviewen. En wilt u ze in actie zien? Kijk dan morgenavond om 20.00 uur op nrc.nl mee naar hun verjaardagsfeest vanuit Pakhuis de Zwijger.

Tot slot nog dit: bij de tiende verjaardag van hun verschijning in deze krant verklaarden Jean-Marc, John en Bastiaan dat ze langer door willen dan Marten Toonder met Olivier B. Bommel en Tom Poes. Die stond ruim een halve eeuw in deze krant. Fokke en Sukke hebben nog even te gaan. Maar samen met de hele redactie van NRC kan ik dit voornemen alleen maar toejuichen.

Correctie (24 september 2018): Eerder stond de naam van Marten Toonder abusievelijk als Maarten Toonder gespeld, dit is gecorrigeerd.

De tv-tips van dinsdag

Alles in de kranten van dinsdag is getekend. Dus niet alleen de foto's, maar ook de advertenties, de columnisten én de tv-gids. Dit zijn de tv-tips van dinsdag:

Aanspoelen

Een dilemma. NRC-redacteur Floor Boon komt even checken hoe de cartoon eruitziet die bij haar stuk komt. Ze maakt zich een beetje zorgen.

Boon interviewde de Nederlandse topambtenaar die leiding gaf aan de uitvoering van de Turkije-deal uit 2016. Die deal moest illegale migratie van Turkije naar Griekenland stoppen en legale migratie rechtstreeks vanuit Turkije mogelijk maken.

Turkije beloofde Syrische vluchtelingen terug te nemen uit Griekenland en kreeg in ruil daarvoor 3 miljard euro aan financiële steun. Voor iedere teruggenomen vluchteling zou Europa een andere vluchteling uit Turkije opnemen, maar tweeënhalf jaar later domineert het beeld van overvolle vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden.

Daar wisten de makers van Fokke & Sukke wel raad mee. Reid leest trots de tekstballonnetjes voor die hij heeft bedacht voor de cartoonvogels, gekleed als een Syrisch stel: "Dat je dochter op Chersonissos aanspoelt... daar moet je toch niet aan denken." Boon trekt een bedenkelijk gezicht.

"Dat vind ik te grof", zegt Van Tol. "Ik moet meteen denken aan dat aangespoelde jongetje." Reid sputtert eerst nog een beetje tegen: "Maak dan maar een tekening van een mooi Grieks eiland."

Uiteindelijk werd het dit. Het interview met topambtenaar Maarten Verwey is hier te lezen:

Vragen uit het archief

Fokke & Sukke staan al 19 jaar in NRC. Enkele vragen daarover uit een interview van vorig jaar:

Hoe verloopt jullie doorsnee dag?

Reid: „We bellen om 8.33 in.”

Geleijnse: „Zodra het weerbericht begint op de radio.”

Van Tol: „Dan gaan we het over het nieuws hebben. Alsof je in het café zit, maar dan half negen ’s ochtends. Op een gegeven moment maakt iemand een grap. Dan ga ik tekenen.”

En als er nou niks grappigs komt?

Reid: „Dan is het hard werken.”

Van Tol: „Maar dat is nog nooit gebeurd. Nog nóóit.”

Hoe lang gaan jullie nog door?

Geleijnse: „Ik wil langer door dan Marten Toonder.” In 1947 begon de Nieuwe Rotterdamsche Courant de avonturen van Olivier B. Bommel en Tom Poes af te drukken, NRC stopte met de reeks in 1998.

Van Tol: „Dat haal ik niet, hoor.”

Ze zijn (er) klaar (mee)

"Kom, we gaan een biertje halen."

Goede keuze

25 jaar geleden heeft Jean-Marc van Tol een belangrijke keuze gemaakt: Fokke & Sukke moeten makkelijk te tekenen zijn. Als een schets. Een ademhaling. "Ze liggen dicht bij mijn tekenhandschrift." Zo kan het dat een krant binnen één dag vol te tekenen is.

Nog zo'n goede keuze: de vogels hebben geen karakter, zoals Donald Duck. Het zijn "lege hulsjes" waardoor je er eigenlijk van alles mee kan. Volgens John Reid zijn ze ook genderfluïde en non-binair.

Inktspotprijs

Goedemorgen Nederland kwam overigens niet alleen een item maken over 25 jaar Fokke & Sukke. De cameraploeg was hier ook voor een tv-verslag van de Inkstspotprijs, en laten de makers van Fokke & Sukke die nu net vorig jaar gewonnen hebben.

De Inktspotprijs wordt morgen door stichting Pers en Print uitgereikt aan de maker van de beste politieke tekening van het jaar. Voorzitter van die stichting is Saskia van Loenen. Zij is redacteur bij NRC, vandaar het bezoek van het WNL-programma. Een interview met 'oud-winnaar' Jean-Marc van Tol pikten ze mee. Twee vliegen in één klap, dus.

Lees het interview met de makers van Fokke & Sukke nadat ze de Inktspotprijs 2017 hadden gewonnen: 'We willen niet overtuigen. Alleen maar grappig zijn’

Jean-Marc van Tol wordt geïnterviewd door Goedemorgen Nederland:

Foto Nick Somers

Media-aandacht

Jean-Marc van Tol wordt een beetje gek van alle cameraploegen die vandaag op de NRC-redactie een kijkje komen nemen. Onder meer de NOS en Goedemorgen Nederland (WNL) kwamen langs om te filmen hoe de Fokke & Sukke-krant tot stand komt. Van Tol: "Wij weigeren altijd WNL, maar blijkbaar de krant niet."

De cameraploeg van de NOS kijkt mee over de schouder van Van Tol:

Foto Nick Somers

Vanaf het begin van de dag cirkelde al een cameraploeg om de drie makers heen voor een aanstaande documentaire over Fokke & Sukke. Daar kwam nog een cameravrouw en een fotograaf van NRC zelf bij. Probeer dan nog maar op een goede grap te komen.

Om 15.50 uur was er opnieuw bezoek: twee mannen met enorme fotocamera's van persbureau ANP.

Lezersvraag!

Wie, naast jullie drie, zijn andere leveranciers van grappen, ideeën of teksten? (N. Zelders)

Antwoord: "Eén keer per twee à drie weken mailt iemand een suggestie of een grap. Voor de oplettende lezer: we zetten er dan altijd de initialen bij van die persoon. We hebben een aantal vaste leveranciers, bijvoorbeeld Jeroen Visser (tekstschrijver bij Dit was het nieuws), Carel Ris en Ronald Giphart (schrijver).

De mannen zijn moe

Het is iets stiller geworden rondom de mannen in hun tekenruimte. "Moe", antwoordt John Reid op de vraag hoe het gaat. Hij kan zich steeds moeilijker concentreren. "Maar daarom zijn we met z'n drieën. We houden elkaar scherp." Jean-Marc van Tol wordt helemaal gek van alle cameraploegen (daarover later meer), Bastiaan Geleijnse is zoals altijd de rust en positiviteit zelve.

Ze zitten op iets meer dan 50 procent, schat Reid. Geleijnse denkt eerder 70 procent. De katernen (cultuur, economie) zijn bijna af. Maar de 'voortrein', de eerste paar nieuwspagina's in de krant, zijn nog helemaal blanco. Pas vanavond zal duidelijk worden wat daar precies komt te staan.

Wat hielp, zegt Reid, was dat ze een 'zaklijst' hebben gekregen. Dat is een tabel met hoe laat welke pagina 'zakt' (=naar de drukker moet). Dat schiep overzicht. Toen bleek ook dat ze best wel goed op schema liggen. Reid is niet meer in tijdnood.

De plank van de krant rond 15.00 uur:

Foto Nick Somers

Begindagen van Fokke & Sukke

Fokke & Sukke braken 25 jaar geleden snel door. Dit was hun eerste tekening.

Bekijk hier de tekeningen uit de begindagen van de eend en de kanarie, 25 jaar geleden.

Advertenties in stijl

Iedere afbeelding wordt vervangen door een Fokke en Sukke, dus ook alle advertenties.

De krant nog bijna leeg

De plank rond 13.00 uur vanmiddag.

Foto Nick Somers

Lezersvraag!

Twitter avatar LeremV Merel @nrc Welke cartoon zijn jullie het meest trots op? Over welke cartoon heb je getwijfeld om te publiceren? Ooit iets anders geprobeerd dan fokke en sukke?

Antwoord: "Onmogelijk een cartoon uit te kiezen waar we het meest trots op zijn. We hebben 24.000 grappen gemaakt. We twijfelen of we Vandermeersch kunnen afzeiken. Nee, zo werkt het niet. Onze twijfels verdwijnen tijdens onze gesprekken. Dingen waarover we twijfelen halen de eindgrap niet."

Via WhatsApp vraagt een lezer: Zou John Reid een grap over Jetske van den Elsen, indien de kans zich voordoet, gewoon maken en plaatsen? Of over mr Frank Visser?

Antwoord: "Nee, dat mag niet. Je maakt geen grappen over vakmensen", knipoogt hij. Later: "Je moet je banen gescheiden houden."

Hoe maak je een cartoon bij slecht nieuws?

Stel, vandaag vindt een groot bombardement in Syrië plaats. Hoe maak je daar een gepaste Fokke & Sukke bij? "Humor hoeft niet om te lachen zijn", zegt Van Tol. "Het is emotie. Het is ook huilen."

Bij de aanslagen van 11 september 2001 tekenden ze Fokke & Sukke alleen met open mond, zittend op een bank. "Omdat we ons toen allemaal zo voelden."

Overigens, het illustreren van een bombardement in Syrië is nog wel beter te doen dan bijvoorbeeld het drama dat zich afgelopen week in Oss voltrok. "Bij Syrië voelen we ons allemaal minder betrokken."

Vorig jaar zei Reid in een interview met NRC: "Voor humor heb je afstand nodig. Comedy is tragedy plus time, zei een grote denker ooit." Die 'tijd' is er nu alleen niet.

Tijdnood?

Een beetje stress bij John Reid (ja, ook bekend als Rijdende Rechter). Hij vindt het te langzaam gaan. "Ik denk dat we in tijdnood komen. We maken te weinig grappen."

"We lopen gelijk op met Jean-Marc", probeert Bastiaan Geleijnse hem gerust te stellen. Jean-Marc tekent, zij bedenken de grappen. "Alleen nu even, hoor. Grappen maken doen we vaak samen."

En wat valt juist mee vandaag, tot nu toe? "We worden goed van nieuws voorzien", zegt Reid. Als artikelen af zijn, leggen redacteuren ze uitgeprint naast de mannen op het bureau. Reid klopt tevreden op een flinke stapel A4'tjes naast hem.

Tokidoki

Reid, Geleijnse en Van Tol discussiëren over de Fokke & Sukke bij de Zap (tv-recensie). Die gaat over het nieuwe programma van Paulien Cornelisse, Tokidoki.

(Het camerateam is zoals gezegd van productiebedrijf Submarine.)

Correctie (24 september 2018): Eerder stond vermeld dat productiebedrijf Submarine een documentaire maakt over 25 jaar Fokke & Sukke. Dat is niet waar.

Marionet

De cover van het economiekatern van dinsdag is bepaald: die gaat over de loonkloof die nog steeds bestaat tussen mannen en vrouwen. Dat is het nieuws niet, maar wel dat een langer verlof voor vaders die kloof níét dicht. In Zweden, met een veel langer vaderschapsverlof, is immers ook een loonkloof.

Reid, Geleijnse en Van Tol zijn aan het brainstormen geslagen. "Fokke met een huilend baby'tje bij de flipover", zegt Reid. "Gebruikt men nog flipovers?", reageert Van Tol. Geleijnse wijst naar de hoek van de ruimte. "Oke, we doen een flipover."

John Reid heeft zijn bedenkingen bij de oorzaak van de loonkloof, want hij heeft er eens een hele goede podcast over geluisterd. "Volgens mij los je die alleen maar op als je de kinderopvang volledig gratis maakt."

Of dat zo is, laat zich voorlopig raden maar de flipover heeft in ieder geval gewerkt:

Frankenstein

Bij een artikel van de wetenschapsredactie over implantaten bij mensen met een dwarslaesie moet Van Tol meteen denken aan een Frankenstein "met allemaal radertjes". Bij Reid komt het beeld van een op afstand bestuurbaar persoon kijken, en hij begint zich direct te gedragen als een marionet.

Foto Nick Somers

Piemeltjes

Van één cartoon is het ook al zeker dat die morgen in de krant komt: een blote Peter Vandermeersch, op de voorpagina nota bene. Met jasje, dat wel, maar zonder broek.

De piemeltjes van Fokke & Sukke zijn zo goed als het handelsmerk van de eend en de kanarie. Ze zijn een reactie op Donald Duck, vertelt tekenaar Van Tol. "Er was bij Donald veel discussie of die een broek aan moest of niet. Wij vonden dat Fokke & Sukke dan in ieder geval piemeltjes moesten krijgen."

Achttien grappen

"We hebben al achttien grappen", zegt John Reid met uitgestreken gezicht als NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch zijn afsluitende rondje maakt langs alle chefs van de redacties, aan het einde van de ochtendvergadering. Hij blufte een beetje, geeft hij later toe.

Gelukkig zijn veel cartoons al gemaakt. De hoofden van de columnisten zijn getekend, de foto's bovenaan de pagina's met de televisiegids zijn er al, en een handvol advertenties zijn al ge-Fokke & Sukke'd. Ja, echt álle foto's in de kranten van dinsdag worden vervangen door strips van de eend en de kanarie.

Alhoewel, misschien moeten we toch één foto in de krant plaatsen, oppert Van Tol. Op de plek waar normaal de Fokke & Sukke staat.

Foto Nick Somers

Binnenpretjes tijdens de ochtendvergadering

Elke dag vergaderen de chefs van alle redacties om 10.00 uur over de plannen voor de komende 24 uur. Nu dus met drie man extra.

De drie mannen hebben continu binnenpretjes en hebben de grootste moeite stil te blijven. Dus het blijft bij veelbelovende blikken en notities, wanneer het gaat over 'Trump-week' bij de VN, bijvoorbeeld, of implantaten bij mensen met een dwarslaesie.

Met de verkoop van GeenStijl aan hoofdredacteur Marck Burema en adjunct Bart Nijman kunnen de mannen ook wel wat: "Marck Burema heeft ons ontdekt." Burema zat bij het rellerige studentenblad Propria Cures toen Fokke & Sukke er in 1993 het levenslicht zagen met een kerstgrap. De cartoon haalde het blaadje niet, omdat de redactie hem niet leuk genoeg vond.

Ook Fokke & Sukke zijn binnen

Illustraties door: RGvT, animatie door: Midas van Son

De mannen komen (niet) aan

Jean-Marc van Tol staat rond 9.30 uur nog een beetje allenig op de redactie. Met een cameraploeg om zich heen, want er wordt óók een documentaire gemaakt door productiebedrijf Submarine. Vandaag is draaidag één.

Van Tol maakt zich niet druk om de laatkomers. “Het zijn volwassen mannen. Ik ga niet achter hun broek aan zitten.”

Bastiaan Geleijnse en John Reid komen vlak voor 10.00 uur binnen flaneren. Geleijnse had de intercity gemist, dus moest hij met de sprinter. "Het enige verschil is dat je dan alleen met mensen uit Noord-Holland in de trein zit."

Welkom

Welkom in dit liveblog. Volg hier het laatste nieuws over de drie mannen achter Fokke & Sukke die de NRC-redactie hebben overgenomen. Ze hebben één dag om de hele krant te voorzien van de cartoonvogels.