Zet pabo-student Kiki nu al voor de klas

Lerarentekort Het basisonderwijs in Amsterdam heeft 150 leraren te weinig. In een ‘hackathon’ gingen mensen op zoek naar een oplossing.

Deelnemers aan de ‘hackathon’ zoeken naar oplossingen voor het lerarentekort. „We doen echt alles wat ik kan bedenken”, zei de Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman, een van de sprekers. Foto Niels Blekemolen

Het is een confronterend moment. Zaterdagochtend zitten zo’n honderd mensen in de aula van de Amsterdamse basisschool Aldoende. Ze zitten bij elkaar om een oplossing te bedenken voor het lerarentekort in het basisonderwijs. Ze zijn bijna allemaal leraar geweest, maar als wordt gevraagd: ‘Wie staat er nú voor de klas?’, gaan een zuinige tien handen omhoog.

Kreten van verbazing. Betrapt gegiechel.

Zet al die afhakers weer voor de klas en het probleem is opgelost, toch? Maar deze leraren wíllen niet terug. Vanwege de werkdruk, het lage salaris, de ouders, de regels. In het kort: het systeem.

Dat systeem wordt vandaag gehackt. De ‘hackathon’ van Pakhuis voor Onderwijsinnovatie – dat activiteiten organiseert in het onderwijs – moet binnen twaalf uur originele, concrete ideeën opleveren om het lerarentekort te bestrijden. Data-analisten schuiven aan, er zijn sprekers, er is yoga en tekenaars visualiseren de oplossingen.

De organisatoren, Harriët Kollen en Suzan Baldinger, staan te springen van enthousiasme. Ze zijn gestopt als leerkracht en schooldirecteur. „Open de mind, denk buiten de kaders”, geven ze mee. „Het mag lekker stout zijn.” Op hun knalpaarse shirt staat in roze letters ‘Create Good Karma’.

Niet dat er niks wordt geprobeerd. „We doen echt alles wat ik kan bedenken”, roept de Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman (Onderwijs, PvdA). Ze had „een lastige start” als wethouder. Duizenden leerlingen dreigden na de zomervakantie zonder vaste leraar te zitten.

Lees ook: Kom vooral bij ons werken, schreeuwen de scholen

In de zomer stuurde Moorman, ze heeft zelf twee kinderen van 9 en 11, een oproep naar al haar ambtenaren: wie heeft een lesbevoegdheid? Een poule van zestig leraar-ambtenaren staat nu af en toe voor de klas.

Verder betaalt de gemeente Amsterdam reiskosten, parkeervergunningen, studiekosten, ‘terugkeerbeurzen’. 130 leraren kregen voorrang bij de toewijzing van huurwoningen in de stad. Zestien statushouders begonnen in september als onderwijsassistent. Moorman: „Als je in Syrië wiskunde hebt gegeven, kan je dat hier ook.” Deze maandag trapt ze met minister Arie Slob (Onderwijs ChristenUnie) een campagne af.

Het is niet genoeg. In Amsterdam is het tekort nijpender dan op veel andere plekken in Nederland. Het leerlingenaantal groeit hard en het is moeilijk een betaalbaar huis te vinden.

Nu bedraagt het Amsterdamse tekort zo’n 150 leraren – 4 procent van de werkgelegenheid. Als er niks gebeurt, loopt dit aantal in 2023 op tot 475 leraren (10 procent). Landelijk liggen deze percentages op 1,5 (2018) en 4,5 procent (2023).

Foto Niels Blekemolen
Foto Niels Blekemolen
Foto Niels Blekemolen

Emotionele chantage

„Zit je dan, in je nieuwe Randstedelijke huis, met je fijne parkeerplek en een interdimensionale werkdruk”, zegt Annette Dölle, één van de dagbegeleiders. Ze staat bij een mindmap waar in grote letters ‘imago’ op staat.

In haar groepje gaat het niet zo goed, zegt ze. „Iedereen kwam hier met z’n eigen oplossing. Ze denken weinig out of the box.”

Ook in andere lokalen, bezaaid met lege koffiebekers, stiften en post-its, wordt het weinig concreet. „Ik denk dat we een laag dieper moeten”, zegt een deelnemer. „Waartoe dient het onderwijs?” Het klaslokaal daarboven heeft zichzelf de vraag gesteld: „Wat is leren?”

Eenmaal voor de ‘jury’ van onderwijsbestuurders zijn de ideeën al tastbaarder. Het groepje ‘Kiki kan het al’ stelt voor om twee vierdejaars pabo-studenten, onder wie Kiki, op elke vacature te zetten. Dan is het probleem volgende week opgelost.

Wat langetermijnoplossingen betreft zijn veel plannen verbazend eensluidend: breek de schoolmuren open. In andere beroepen in-, door- en uitstromen we ons suf, maar leraar is ‘je roeping’ en ben je voor het leven. Niet bepaald 21ste eeuw.

Het basisonderwijs gaat gebukt onder angst voor verandering, maar „laten we wat minder moeilijk doen”, klinkt het. Flexibiliseer contracten en cao’s, verwelkom zzp’ers, vergeet diploma’s. Onderwijskwaliteit kan door meer dingen getoetst worden dan door „diplomafetisjisme”.

Geef leraren hun autonomie terug, pleit een groepje. Laat ze werken op meerdere scholen, als eigen baas. Dan wordt het vak aantrekkelijker en verbetert het imago vanzelf. Een ander team zet de bakker en de politieagent voor de klas.

Het groepje ‘De Meesterburgers’ ziet de leraar als „een hoogopgeleide pedagoog” en voorziet dat „elke burger meester kan worden in zijn talent”. Dat betekent: diploma’s in de prullenbak. Met een korte stoomcursus heeft iedere enthousiasteling zo een certificaat.

Joke Middelbeek van het Breed Bestuurlijk Overleg nodigt iedereen uit om te pitchen voor de 43 schoolbesturen waar zij samen met de wethouder over gaat „Er is genoeg gepraat, we moeten gaan dóén!” Luid gejuich.

Ook vier kinderen mogen deze dag hun ideeën presenteren en zoals wel vaker hebben zij het eenvoudigste idee. Met ondeugende blik lopen ze het publiek in. Ze delen briefjes uit aan willekeurige personen. Er staat op: ‘Wil je mijn leraar worden?’

Foto Niels Blekemolen
Foto Niels Blekemolen

Correctie 24-09-2018: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Marjolein Moorman wethouder namens D66 is. Dat moet zijn: PvdA.

    • Menno Sedee