Zes gsm-contracten voor ‘nieuwe vrienden’

Oplichting Gsm-afpersers laten hun slachtoffers een mobiel abonnement afsluiten en verkopen de smartphone. Hoe zijn zij te stoppen?

Foto via iStock/Getty Images

Hij was altijd al een kwetsbare jongen. Toen hij in januari dit jaar bij de bushalte in Utrecht werd benaderd door twee leeftijdsgenoten, stond hij te popelen om vrienden te maken. Die vriendschap kreeg hij niet cadeau. Als tegenprestatie moest hij telefoonabonnementen afsluiten. Op zijn eigen naam – zes stuks in totaal. Bij elk abonnement ontving hij een dure smartphone die hij aan de jongens (21 en 19 jaar) gaf.

Ze beloofden dat de abonnementen later door een bekende uit het systeem zouden worden gehaald. Bij de achtste winkel ging het mis: een Mediamarkt-medewerker vertrouwde het niet en belde de politie. De jongen (18) werd gearresteerd op verdenking van oplichting: zoveel abonnementen in twee weken tijd – waarom deed hij dat? In het verhoor kwam het verhaal eruit: de jongen kreeg de opdracht van anderen.

Gsm-afpersers, noemt de Fraudehelpdesk ze. Criminelen die kwetsbare jongeren een aanbod doen om snel geld te verdienen. Het trucje is simpel. Jongeren wordt gevraagd dure abonnementen af te sluiten waarbij ze een luxe telefoon cadeau krijgen. In een korte periode worden vaak meerdere winkels bezocht. Als de buit binnen is, verdwijnt de crimineel. De jongere blijft achter met hoge abonnementskosten en de kosten van het telefoontoestel, de mobieltjes zijn vaak al doorverkocht.

Sinds vrijdag is er een meldpunt voor dit type oplichting. Het initiatief komt van Ellen Nieuwenhuijse, moeder van een abonnementsfraudeslachtoffer. Zij noemt de oplichters „creditboys”.

Een abonnement afsluiten bij een telefoonwinkel kan vanaf achttien jaar. Jongeren met weinig geld kunnen daarvoor een lening nemen. Zij worden sinds vorig jaar geregistreerd. Zo willen telefoonmaatschappijen voorkomen dat jongeren meerdere contracten afsluiten en zich op jonge leeftijd in de schulden steken.

Dader of slachtoffer

Maar de telefoonmaatschappijen doen te weinig hun best om abonnementsfraude te voorkomen. Het is nog steeds heel makkelijk om in korte tijd meerdere abonnementen af te sluiten, zegt Nieuwenhuijse. En als een slachtoffer van de abonnementen af wil, is dat moeilijk – ze worden door telefoonmaatschappijen als dader en niet als slachtoffer beschouwd. Haar zoon sloot bij dezelfde winkel verschillende contracten af.

Afgelopen donderdag stond in Utrecht het duo voor de rechter dat de jongen bij de bushalte overhaalde om abonnementen voor ze af te sluiten. Het Openbaar Ministerie legde de jongens oplichting en heling ten laste. Ook verdacht ze hen van een beroving (500 euro en een mobieltje) en deden ze zich tegen onbekenden via WhatsApp voor als familieleden met geldproblemen. De twee waren volgens de officier van justitie slechts op één ding uit: „Geld, geld, geld.”

In 2016 kreeg de Fraudehelpdesk, die mensen probeert te behoeden voor oplichting, 653 „telecommeldingen”. Daar vallen ook andere vormen van telefoonoplichting onder, verduidelijkt woordvoerder André Vermeulen. In 2017 waren er 223 meldingen. Een topje van de ijsberg, volgens de woordvoerder. Door schaamte melden slachtoffers vaak niet dat ze zijn opgelicht. „Het werkelijke aantal slachtoffers ligt ruwweg tien keer hoger.”

Lees ook: Je identiteit is zo gepikt op internet

T-Mobile heeft dit jaar „minstens honderden” zaken van abonnementsfraude, zegt een woordvoerder. En bij KPN komen ze „een aantal keren per maand” contractfraude tegen, mailt een voorlichter.

De jongeren worden benaderd via Instagram, Facebook of op straat. „Sommige criminelen hangen rond op het schoolplein of bij de zorginstelling”, zegt Vermeulen, vooral bij scholen met een lager opleidingsniveau.

De jongeren worden vaak onder druk gezet. In Noord-Brabant werd een man een paar jaar geleden door het hof veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf: hij bedreigde zijn slachtoffers met een gummiknuppel, blijkt uit het online gepubliceerde vonnis. En een man uit Barneveld kreeg een celstraf van bijna een jaar opgelegd, omdat hij met een pistool dreigde.

De telefoons worden aangeboden op Marktplaats of bij lokale belwinkels. En soms worden ze doorverkocht aan criminelen, zegt Vermeulen. Zij gebruiken de toestellen voor een paar weken, bijvoorbeeld voor het sluiten van drugsdeals, en gooien ze dan weg.

Ongrijpbare criminaliteit

De jongens die donderdag voor de rechter stonden, boden acht telefoons aan bij een belwinkel in het centrum van Utrecht, verklaarde een medewerker van die winkel aan de politie. De rechter: „De vraag is nu: wat is jullie aandeel hierin?”

Geen, zeggen beide jongens.

De oudste: „Sinds ik hem ken is hij al bezig met het regelen van telefoons. Hij wil de schuld nu op mij af schuiven.”

De jongste: „Ik kan me hier niets van herinneren.”

De officier van justitie noemt het „hele nare feiten” en vindt het „buitengewoon walgelijk”. Ze eist voor beide jongemannen een gevangenisstraf van 18 maanden, waarvan 6 maanden voorwaardelijk. De uitspraak is 4 oktober.

Abonnementsfraude blijft een „ongrijpbare vorm van criminaliteit voor ons”, zegt de woordvoerder van T-Mobile. In de toekomst zal de maatschappij medewerkers langs mbo-scholen sturen om voorlichting te geven over dit fenomeen, volgens de woordvoerder. Er vindt al overleg plaats met andere maatschappijen over deze voorlichtingslessen.

Deze week ligt de nieuwe iPhone XS Max (vanaf 1.259 euro) in de winkel. André Vermeulen houdt zijn hart vast: „Dan zal het wel weer een vlucht nemen met het aantal slachtoffers.”

    • Martin Kuiper