Waarom de Republikeinen op eieren lopen

Polarisatie De vrouw die zegt te zijn aangerand door Trumps kandidaat voor het Hooggerechtshof getuigt donderdag in de Senaat. Een netelige kwestie voor Republikeinen, die er in tijden van #MeToo niet goed in slagen om vrouwelijke kiezers te behouden.

Hoogleraar Anita Hill getuigde in 1991 in de Senaat over seksueel wangedrag van kandidaat-rechter Clarence Thomas. Foto’s Jennifer Law/AFP, Alex Wong/AFP

Dagenlang ging het in de Amerikaanse Senaat over de vraag: wat hebben vrouwen te vrezen van Brett Kavanaugh als hij wordt benoemd tot rechter in het Hooggerechtshof? Zou hij hun het recht op abortus ontnemen? Dat hij de anticonceptiepil bij zijn verhoor omschreef als een „abortusopwekkend medicijn”, deed wenkbrauwen fronsen.

Maar nu is de vraag ook omgekeerd: heeft Brett Kavanaugh iets te vrezen van een vrouw? Vorige week zondag kwam een hoogleraar klinische psychologie, Christine Blasey Ford, naar voren met een explosieve beschuldiging: als tiener zou Kavanaugh haar tijdens een feestje hebben aangerand door haar onder meer op een bed klem te duwen, en zijn hand over haar mond te houden toen zij het uitschreeuwde. Blasey Ford werd voor het voetlicht gehaald door de belangrijkste Democratische senator in de justitiecommissie, Dianne Feinstein, en bijgestaan door Debra Katz, een advocaat gespecialiseerd in vrouwenrechten.

Kavanaugh ontkent categorisch. Een derde persoon die volgens Blasey Ford ook in de kamer was, wil niet getuigen.

Een ruk naar rechts

Het lijkt gek, maar wat er in de jaren tachtig in die ene tienerkamer gebeurde – en de vraag wie van de twee daarover liegt – kan de Amerikaanse politiek voor decennia bepalen. Als de conservatief Kavanaugh benoemd wordt op de doorslaggevende negende zetel zal het Hooggerechtshof, dat het definitieve oordeel velt in rechtszaken over kwesties die de Verenigde Staten diep verdelen – abortus, wapenbezit – voor lange tijd een ruk naar rechts maken. Met hun 49 zetels in de Senaat kunnen de Democraten de benoeming niet dwarsbomen – tenzij Kavanaugh zich zou terugtrekken, of de stemming zou worden uitgesteld tot na de tussentijdse Congresverkiezingen van 6 november.

In de nacht van zondag op maandag kwam een nieuwe aantijging van seksueel wangedrag: Tweede beschuldiging tegen Kavanaugh

Ook zondag onderhandelde de voorzitter van de Senaatscommissie, Chuck Grassley, nog met het advocatenteam van Blasey Ford over de voorwaarden voor haar getuigenis, die donderdag zal plaatsvinden. Eerst zouden zij en Kavanaugh deze maandag getuigen, maar zij vroeg om uitstel. Bij Republikeinen voedde dat het vermoeden dat haar beschuldiging vooral een ultieme Democratische poging is om de benoeming te torpederen. Ook president Donald Trump, die eerst zei de vrouw te willen horen, twijfelt openlijk aan haar motieven, getuige een tweet van vrijdag: „Rechter Kavanaugh is een prima vent, met een vlekkeloze reputatie, die onder vuur ligt van radicaal-linkse politici die niet op zoek zijn naar antwoorden maar alleen maar obstructie en uitstel willen.”

De elf mannen die voor de Republikeinen in de justitiecommissie zitten, willen dat een vrouwelijke advocaat Blasey Ford ondervraagt. Ze zijn niet happig op beelden van mannen in pak en met stropdas die in tijden van #MeToo en pal voor de verkiezingen uitgebreid vraagtekens gaan zetten bij de geloofwaardigheid van een vrouw die zegt te zijn aangerand. Ze weten uit het verleden wat voor indruk dat maakt.

In 1991 verhoorde dezelfde justitiecommissie Anita Hill, die kandidaat-rechter Clarence Thomas van seksueel wangedrag beschuldigde. Volgens Hill, die tien jaar eerder onder Thomas werkte, had haar baas haar herhaaldelijk mee uitgevraagd. Toen zij weigerde, begon hij seksuele toespelingen te maken en te vertellen over pornofilms die hij had gezien.

Hill en Thomas, die toen even hard ontkende als Kavanaugh nu, verschenen voor de commissie, die destijds geheel bestond uit witte mannen van gevorderde leeftijd. Een Democraat vroeg Hill of zij soms „een martelaarscomplex” had. En had ze wel eens gehoord van het fenomeen fantasie? Een Republikein vroeg haar hoe erg het nou helemaal was dat Thomas in haar bijzijn graag over grote borsten praatte. „Dat woord gebruiken we voortdurend.” De Democraat Joe Biden (de latere vicepresident van Barack Obama) vroeg of Hill nog eens wilde vertellen over die keer dat Thomas haar vroeg wie er schaamhaar op zijn colablikje had gelegd.

Bang voor vernedering

Thomas werd in de Senaat (die toen op 98 mannen twee vrouwen telde) uiteindelijk benoemd, met de nauwe marge van 52 tegen 48 stemmen. Hij zit nog altijd in het Hooggerechtshof.

Uit een brief die haar advocaat vorige week aan commissievoorzitter Grassley stuurde, blijkt dat Blasey Ford bang is voor een vernedering à la Hill. Dat ze „voor twee dozijn senatoren en tv-camera’s wordt gedwongen deze traumatische en aangrijpende gebeurtenis te herbeleven”, terwijl sommige senatoren „al hebben besloten dat zij zich vergist of zaken door elkaar haalt”. Zij doelt waarschijnlijk op de 84-jarige Republikein Orrin Hatch, die ook in 1991 al lid was van de commissie. Hatch beschuldigde Hill er destijds van haar getuigenis verzonnen te hebben. Die vond hij „te glad”. Hij meent nu dat Blasey Ford Kavanaugh „verwart” met een ander. Nog twee andere senatoren hebben het overigens van 1991 tot nu in de commissie weten uit te houden. Wel telt deze nu vier vrouwen, allen Democraat.

Het zal donderdag dus niet voor het eerst zijn dat politieke macht, seksestrijd en seksuele moraal een soort nucleaire reactie aangaan in één Senaatskamer. Maar bij alle overeenkomsten is er één essentieel verschil: de beschuldiging door Blasey Ford valt in de vruchtbare aarde van de #MeToo-beweging, waarin bijna geen man het nog in zijn hoofd haalt om beschuldigingen van seksuele agressie af te doen als gezeur.

Twee weken geleden verscheen het boek Contempt van voormalig speciaal aanklager Ken Starr, de man die president Clinton uiteindelijk door diens leugens over een affaire met stagiaire Monica Lewinsky op het hakblok van een afzettingsprocedure kon leggen – waarbij Clinton werd vrijgepleit.

Lees ook: Kavanaugh gehoord om ‘aanranding’

Starr beschrijft hoe in juni dit jaar Bill Clinton ophef veroorzaakte toen hij zei dat hij Lewinsky geen excuses verschuldigd was. Toen Clinton dit probeerde te repareren bij The Late Show van Stephen Colbert zei deze: „Met alle respect, meneer de president, uw gedrag is het beroemdste voorbeeld van een machtig man die zich op zijn werk seksueel misdraagt.” Starr verzucht in zijn boek: „Het leek erop dat de cultuur Clinton eindelijk had ingehaald.” De vraag is wel of dat geldt voor iederéén in de VS. Want uit een begin dit jaar verschenen rapport over de Amerikaanse opvattingen over #MeToo door onderzoeksbureau Pew blijkt dat over seksuele intimidatie door Republikeinse en Democratische kiezers zeer verschillend wordt gedacht.

Ruwweg tweederde van de Democratische vrouwen en iets meer dan de helft van de Democratische mannen vindt dat het een groot probleem is, als vrouwen die klagen over seksuele intimidatie niet worden geloofd. Bij de Republikeinen vindt 34 procent van de vrouwen dat, en slechts 21 procent van de mannen. Vooral Republikeinse mannen blijken dus nog stevig in het Clinton-tijdperk te staan.

In een ander Pew-onderzoek, dat vorige week verscheen, antwoordde, op vragen als ‘vrouwen in de politiek hebben last van discriminatie’, bijna de helft van de Republikeinse vrouwen bevestigend. Maar van de Republikeinse mannen geloofde maar 14 procent dit.

Van de Republikeinse mannen vindt 12 procent het een slechte zaak dat nu veel vrouwen in het Congres proberen te komen, tegen 1 procent van de Democratische mannen. Overigens wil ook 9 procent van de Republikeinse vrouwen liever geen seksegenoten in het Congres.

Protest tegen de kandidaat-rechter Brett Kavanaugh, afgelopen donderdag.

Foto Alex Wong/AFP

Kleedkamerpraatjes

De politieke polarisatie in de VS brengt een polarisatie van de seksen met zich mee. En daarbij bewegen Amerikaanse vrouwen naar links. Volgens Pew identificeert inmiddels 56 procent van de Amerikaanse vrouwen zich met de Democraten. In 2015 was dat 52 procent. Slechts 37 procent van de vrouwen ziet zich als Republikeins. Bij mannen bleef het percentage onveranderd: 48 procent ziet zich als Republikeins, 44 procent als Democraat.

Het scheefst is de verhouding bij millennials. Maar liefst 70 procent van de millennialvrouwen ziet zich nu als Democratisch of neigend naar de Democraten.

Dat vrouwen naar links trekken, komt niet alleen door de verkiezing van Donald ‘kleedkamerpraatjes’ Trump en het verlies van Hillary Clinton. Het is ook het gevolg van de vooral bij vrouwen impopulaire Republikeinse pogingen om Obamacare in te trekken en te stoppen met de financiering van de vrouwenklinieken van Planned Parenthood. Tel daarbij op de belofte van vicepresident Mike Pence aan zijn evangelische achterban, om het recht op abortus „naar de ashopen van de geschiedenis” te verwijzen via het Hooggerechtshof.

En dan was er nog het akkefietje met de devote Republikeinse Senaatskandidaat uit Alabama, Roy Moore. Die bleek het aangelegd te hebben met minderjarige meisjes. De partijtop en Trump bleven hem lang steunen – te lang. Republikeinse kiezers bleven thuis en in de diep conservatieve staat ging de zetel naar een Democraat. Ondertussen ontdeden de Democraten zich vlotjes van een grijpgrage senator in hun eigen gelederen, Al Franken.

Lees ook: Recordaantal vrouwen dingt naar zetel bij ‘midterms’

De publieke vernedering van Hill leidde indertijd tot een golf aan vrouwelijke woede en actie. Het verkiezingsjaar 1992 werd het ‘jaar van de vrouw’: een recordaantal vrouwen stelde zich kandidaat, 11 voor de Senaat, 106 voor het Huis van Afgevaardigden, van wie uiteindelijk maar een bescheiden deel werd gekozen. Wel werd de Democraat Bill Clinton dat jaar president – dankzij de stem van vrouwen.

Ook 2018 is zo’n jaar van de vrouw, met een veel grotere actiebereidheid. Ditmaal staan 53 vrouwen op de kandidatenlijsten voor de Senaat en 476 voor het Huis van Afgevaardigden.

De Republikeinen beseffen dat ze een vrouwenprobleem hebben. Daarom lopen ze op eieren tot november. Met het voorbeeld van Roy Moore leerden ze dat er ook voor conservatieve vrouwen een grens zit aan wat mannen zich denken te kunnen veroorloven. Maar ook zij willen niets liever dan Kavanaugh benoemd krijgen. De Democraten kunnen op 6 november dan nog zoveel zetels winnen, maar hun wetten zullen vervolgens steeds het risico lopen op een blokkade door een conservatief Hooggerechtshof te stuiten.

De Democraten halen alles uit de kast om de stemming over Kavanaugh te dwarsbomen of te vertragen. Hun enige kans is aan te tonen dat de opperrechter in spe liegt over wat zich afspeelde, op die tienerkamer in de jaren tachtig.

    • Maartje Somers
    • Bas Blokker