May weert zich tegen ‘pestkoppen’

Brexit

In een stevige toespraak beet de Britse premier vrijdag van zich af tegenover de in haar ogen onwrikbare Europese Unie.

Toespraak van premier Theresa May in 10 Downing Street over de EU-top van deze week in Salzburg. Foto Jack Taylor/Reuters

De klok tikt voor Theresa May en ook al zitten de Brexitonderhandelingen volgens haar in een impasse, de Britse premier vindt dat het aan de EU is om met een tegenvoorstel te komen. „Totdat wij van ze horen, is vooruitgang niet mogelijk”, zei May in een toespraak op 10 Downing Street.

May had de ferme taal en de twee grote Britse vlaggen achter zich nodig. Ze moest, al was het maar voor even, uitstralen dat zij de premier is, de regeringsleider met een plan, de trotse politicus die zich niet laat koeioneren. Het beoogde publiek? Niet de 27 overige EU-leiders, die haar plannen aanvielen deze week op een informele top in Salzburg, een gênante vertoning voor May.

Lees ook in het Brexitblog: Tusk: compromis met VK is nog steeds mogelijk

Deze Brexit-toespraak was, zoals vaker, bedoeld om onvrede binnen de Conservatieven te sussen en onbeheersbare twisten te voorkomen. Ze moest de EU-raadspresident Donald Tusk ervan langs geven. „Ik eis respect van de EU”, zei ze. Ze moest dreigen. „Wij bereiden ons voor op No Deal”, zei ze. Ze had een moment nodig om controle uit te stralen.

In die zin was haar interventie vrijdag geslaagd. Ze kreeg steun van de Noord-Ierse unionisten, haar gedoogpartner, en hardliners binnen haar eigen partij. „De premier weert zich kranig tegen de pestkoppen bij de EU”, zei Tory Jacob Rees-Mogg.

Als Rees-Mogg zich na Salzburg tegen haar had gekeerd was de premier zwalkend richting het partijcongres begin volgende maand gegaan. De kans dat ze na het congres ruimte had om een deal te sluiten was dan nihil.

May verlangt helderheid

Dus moest May van zich afbijten, al was de inhoud van haar toespraak op sommige punten curieus. Ze verlangt helderheid van de EU over wat de obstakels precies zijn. Maar de EU zegt al meer dan een jaar hetzelfde: geen interne markt à la carte waar de Britten wel selectieve lusten genieten maar geen lasten delen.

De Britse premier deed haar best te laten zien dat zij haar taak als volksvertegenwoordiger serieus neemt. De premier zei daarom dat de rechten van de drie miljoen EU-burgers die nu in het Verenigd Koninkrijk wonen beschermd blijven, ook bij een No Deal-scenario. „Wij willen dat jullie blijven”, zei May serieus.

Het probleem met het gebaar van May is dat het oprechter was als ze anderhalf jaar geleden, voor aanvang van de onderhandelingen, zekerheid had verschaft. Ook is de mate van bescherming nog niet duidelijk.

Het was een slechte week voor de Brexit. In plaats van een positieve sfeer creëren die uiteindelijk kon leiden tot compromissen, zijn de standpunten verhard.

De keuzes voor een toekomstige economische relatie die de EU oppert (afstandelijk vrijhandelsverdrag als Canada of deelname aan de gehele interne markt als Noorwegen) wijst May categorisch af. De derde weg van May hebben de Franse president Emmanual Macron en raadspresident Tusk in Salzburg in de open haard gegooid. In haar toespraak vrijdag stelde May juist meer eisen aan een oplossing voor de grenskwestie op het Ierse eiland. Zonder overeenstemming hierover blijft een Brexit-akkoord uit.

Lees ook: Hebben de Britten spijt van hun keuze? En elf andere vragen over de Brexit

Een lichtpuntje: in haar toespraak noemde May haar Chequers-plannen, waar Tusk en Macron zo veel kritiek op hadden, geen enkele keer bij naam. Misschien is dat een minieme hint dat ze bereid is verder te denken.

Volgende maand is een belangrijke EU-top. In november moet een akkoord rond zijn. Tot die tijd zal het spel keihard zijn. De Britten en de EU bewegen richting de afgrond van een No Deal-scenario en wachten wie het eerste met de ogen knippert.

    • Melle Garschagen