Héél langzaam sluit het net zich om illegale vissersboten

Illegale visserij Voor de Afrikaanse westkust wordt op grote schaal illegaal gevist. De EU poogt vier verdachte Russische schepen er het vissen te beletten. De Unie laat „haar spierballen” zien.

Het van oorsprong Russische vissersschip Dzintars, een van de grootste vissersschepen voor de West-Afrikaanse kust. Melissa Romao/Sea Shepherd

Vlak voor Woody Bakie Koroma (43), bij het strand van Tumbu, dobbert een tiental traditionele houten vissersboten. Hij wijst in de verte. „Zie je die schepen daar? Semi-trawlers.” Bezig met illegale visvangst, weet de leider van de lokale vissersvakbond. Bijna dagelijks ziet hij ze, en de vissers van dit dorp in Sierra Leone zijn er boos om – dit is hún gebied. Maar hij kan dit zelf niet oplossen. Daar gaan anderen over. „Het komt aan op politieke wil.”

Misschien krijgen Woody Bakie Koroma en de vissers uit Tumbu hulp uit Europa. De Europese Unie heeft, in samenwerking met de Wereldbank, de strijd tegen illegale visserij de laatste jaren opgevoerd. Sprekend voorbeeld is de aanpak van vier grote Russische visschepen, die voor de kust van Sierra Leone actief zijn. Ze staan nu geregistreerd in Guinee-Bissau, nadat ze al enkele malen van vlag zijn gewisseld.

Enrico Brivio, woordvoerder van de Europese Commissie voor maritieme zaken en visserij, bevestigt dat de EU inmiddels „op het hoogste niveau” met Guinee-Bissau praat over intrekken van de vergunning om onder de vlag van dit land te varen. Rond de vier schepen hangt een schimmigheid die typisch is voor illegale visserij: flag-hopping en registratie via offshorebedrijven, waardoor de echte eigenaar moeilijk te achterhalen is, net als details over aard, omvang en plaats van de visvangst.

Voor de West-Afrikaanse kust vissen meer verdachte schepen, maar de vier Russen – die elk 2.000 ton vis kunnen meevoeren – zijn veruit de grootste. De EU gebruikt de onderhandelingen met Guinee-Bissau over een nieuwe visserij-overeenkomst om malafide praktijken in te perken. Brivio: „Nu de strijd tegen illegale visserij wereldwijd aan politiek belang wint en meer landen zich gedwongen zien hun verantwoordelijkheid als vlaggestaat te nemen, zal het moeilijker worden een flag of convenience te vinden.”

Onduidelijkheid over vlag en eigendom weerhoudt functionarissen van EU en Wereldbank ervan over Russische schepen te spreken. Maar aanwijzingen zijn er volop. De Dzintarzeme, Dzintarkrast, Dzintarjura en Dzintars zijn van oorsprong Russisch en hebben onder Russische vlag gevaren. Ze worden al jaren bijgestaan door de Baskunchakskiy, een Russisch vrachtschip dat de voorraden aanvult en gevangen vis afvoert. De huidige eigenaar is brievenbusfirma Star Fishing in Guinee-Bissau. De laatste ‘echte’ eigenaar was het Letse bedrijf Baltjura, ook weer eigendom van een Rus.

De Dzintars toen het eind vorig jaar werd gecontroleerd.

Melissa Romao/Sea Shepherd

Valse concurrentie

In de illegale visserij gaan miljarden om. VN-voedselorganisatie FAO schat de omvang ervan op 10 tot 23 miljard dollar per jaar. Daardoor dreigen overbevissing, vernietiging van ecosystemen en valse concurrentie. Illegale visvangst vindt vaak plaats voor de kust van landen die niet in staat zijn regelmatig te patrouilleren, of waar corruptie effectief toezicht ondermijnt. Lokale vissers, zoals die in Tumbu, ondervinden daar direct de gevolgen van. Zij zien hun vangst teruglopen.

Bestrijding van illegale visserij – IUU in jargon: illegal, unreported, unregulated– is een zaak van lange adem. De EU, goed voor 24 procent van de mondiale visconsumptie, besloot die strijd in 2010 te intensiveren. De unie heeft alle belang bij duurzame internationale visserij; niet alleen als ’s werelds belangrijkste afzetmarkt, maar ook om de 350.000 banen in de Europese vissector.

De vier Russische schepen konden jarenlang rustig vissen onder de vlag van Saint Kitts and Nevis, twee piepkleine eilandjes in de Caribische zee. Maar onder druk van EU en Wereldbank schrapte de eilandengroep die registratie. Daarna voeren de Russen een tijd onder de vlag van Samoa. Die registratie bleek vervalst. Toen EU en Wereldbank de autoriteiten in Sierra Leone daarop attent maakten, legden die de schepen 130.000 dollar boete op. Nadat die boete was betaald, werden de schepen in Guinee-Bissau geregistreerd.

Ad Corten, een Nederlandse visserij-expert die al tientallen jaren in West-Afrika werkt, noemt het optreden van de EU uniek. „Ik ken geen andere voorbeelden waarbij de EU zo haar spierballen heeft laten zien. Geleidelijk sluit het net voor de illegale vissers door dit beleid.”

Lees ook: Vis is gezond, maar de zeeën raken leeg. Hoe kun je met een goed gemoed nog vis eten?

Niet alleen officiële instanties houden een oogje in het zeil. Sea Shepherd, non-profitorganisatie ter bescherming van het leven in zee, tipte de kustwacht van Liberia toen de Dzintars vorig jaar vanuit de wateren van Sierra Leone die van Liberia binnenvoer – met uitgeschakeld identificatiesysteem. Bij controle van het schip bleken allerlei documenten te ontbreken, waaronder een vergunning om de 320 ton ingevroren vis aan boord in Monrovia te lossen. Volgens Sea Shepherd was het plan de vis uit Sierra Leone via de Liberiaanse hoofdstad weg te smokkelen.

Lokaal illegaal

Visser James Habib Koroma (56) weet nog hoe het strand van Tumbu er 25 jaar geleden bij lag. Palmbomen stonden waar nu afval is aangespoeld. Grauwtinten domineren het eens hagelwitte strand, bezaaid met visnetten. „Het is uit de hand gelopen”, zegt hij. „Er zijn veel te veel boten, en niemand houdt toezicht.”

Hij doelt daarmee niet alleen op de buitenlandse trawlers. Ook de lokale vissers maken zich schuldig aan illegale visserij: „Iedereen kan hier een boot in het water leggen en niemand vist met de voorgeschreven mazen van minimaal 45 millimeter.” De netten op de kade hebben inderdaad mazen van maximaal 25 millimeter. Daarmee wordt ook te kleine, te jonge vis gevangen, wat duurzame exploitatie van de visgronden frustreert.

De lading van de Dzintars, dat vorig jaar vis zou hebben gesmokkeld.

Melissa Romao/Sea Shepherd

Gebrek aan toezicht is een van de redenen dat Sierra Leone in 2016 een gele kaart kreeg van de Europese Unie. Uitdelen van gele en rode kaarten is onderdeel van de strijd tegen IUU. Landen met een rode kaart, zoals de Komoren en Cambodja, mogen geen vis of visproducten exporteren naar Europa.

Sierra Leone kreeg die kaart overigens niet alleen omdat het ministerie van Visserij niet controleert op illegale visvangst. Er waren ook meer visvergunningen uitgedeeld dan het maximum waarbij duurzame exploitatie mogelijk is.

Veel vissers zeggen dat het gebrek aan controle te maken heeft met corruptie. Politici profiteren van de industriële visserij en zijn daarom bereid controles op een laag pitje te houden.

Visserij-expert Corten bevestigt dat beeld: „Visvergunningen zijn een pot met geld en iedereen probeert daar een greep in te doen. Sierra Leone heeft op dat gebied een slechte reputatie, er is een cultuur van corruptie. Ik zou mijn hand niet in het vuur durven steken voor de integriteit van de betrokken politici.”

Patrouilleschip

„Het is geen gemakkelijke strijd”, erkent Ibrahim Turay, staatssecretaris voor visserij. Illegale visvangst aanpakken vergt „politieke vastberadenheid”.

Achter hem aan de muur hangt een ingelijste foto van een patrouilleschip dat is aangeschaft om illegale visserij te bestrijden. Het is van Nederlandse makelij en werd betaald met hulp van de Wereldbank. Maar het heeft in vijf jaar tijd slechts enkele missies gevaren. In Tumbu weten ze dat ook. Het sterkt de vissers in hun opvatting dat het politieke onwil is die de strijd tegen illegale visvangst zo taai maakt.

Turay, pas onlangs aangetreden, ontkent dat niet: „De boot is inderdaad vrijwel niet gebruikt. Dat zegt iets over het commitment van de voorgaande regering.” Hij wijst op een dossier dat een medewerker zojuist op zijn bureau heeft gelegd. „Dit ga ik zo tekenen, en daarmee geef ik opdracht dat die boot voor het eind van de maand weer op patrouille gaat.”

Guinee-Bissau

Als na Saint Kitts and Nevis en Samoa ook Guinnee-Bissau de vier Russische boten zijn vlag weigert, moeten die weer op zoek naar een alternatief. Zonder vlag is het moeilijk een visvergunning te krijgen, havens aan te doen en vangsten te verkopen. Daarmee wordt de speelruimte voor illegale visserij verder ingeperkt.

Óf Guinee-Bissau zijn vlag intrekt is nog niet zeker. Het onderwerp stond al twee keer op de wekelijkse vergadering van het kabinet. Een beslissing werd eveneens tot tweemaal toe uitgesteld.

    • Ludo Hekman