Nrc Recht

De camera maakt op eigen gezag van de burger een verdachte

De politie wil daders uit Oost-Europa met slimme camera’s en sensoren opsporen voor ze toeslaan. Maar is het toezicht op deze vorm van ‘predictive policing’ wel geregeld, vraagt Marc Schuilenburg in de Veiligheidscolumn.

ANP XTRA ROB ENGELAAR

In Roermond staan sinds een week op verschillende plekken slimme camera’s en sensoren opgesteld. Zij registreren kentekens van auto’s, leggen vast welke route auto’s rijden en registreren de telefoons van de inzittenden die met een wifi-netwerk zijn verbonden. Aan de hand van deze data wil de politie dieven uit Oost-Europa opsporen voordat ze toeslaan in het winkelcentrum van Roermond.

Op het moment dat uit die data een verdacht profiel rolt, gaat er een alarm af in de meldkamer, zodat de politie de persoon kan volgen of controleren. Het profiel komt tot stand op basis van een gedetailleerd puntensysteem. Is het een Roemeense auto? Tien punten. Rijdt de auto naar het winkelcentrum in Roermond? Tien punten erbovenop.

Bewegingsvrijheid

Het project dat ‘Sensing’ heet is een proef van de Nationale politie, gemeente en de Technische Universiteit Eindhoven. Personen worden hierbij geïdentificeerd als potentiele winkeldieven. ‘Predictive identification’, zoals dat heet. Dit is een vorm van predictive policing waarbij op basis van algoritmen personen of groepen worden aangewezen waarvan wordt verwacht dat ze een misdrijf zullen plegen in de nabije toekomst. Vervolgens kunnen deze personen worden geobserveerd en kan hun auto worden gecontroleerd. Nu algoritmen steeds meer beslissingen voor de politie nemen die personen in hun bewegingsvrijheid raken, worden vragen over het toezicht op deze voorspellende systemen belangrijker. Vooral omdat de Nederlandse wetgever dat toezicht nu niet goed heeft geregeld.

Met predictive policing maakt de politie burgers die geen verdachte zijn van een misdrijf tot object van intensieve aandacht. Een verdenking is een wettelijke beoordelingsmaatstaf, die bedoeld is om het ingrijpen in het leven van burgers objectief te rechtvaardigen. Maar voor de inzet van predictive policing ontbreekt een helder wettelijk kader. Het is hierdoor onduidelijk wanneer en onder welke voorwaarden de politie in Roermond burgers mag volgen en controleren.

Dat is een serieus probleem. Niet alleen is het risico van willekeur reëel. Meer nog is het onduidelijk wie toezicht houdt op de inzet van predictive policing. Hierdoor is het mogelijk dat de politie volledig vrij spel heeft in de opsporing van toekomstige strafbare feiten. Met predictive policing gaat het immers om een opsporingsmiddel waarmee zaken als winkeldiefstal moeten worden voorkomen.

Niet lichtzinnig

Een zorgvuldig en transparant gebruik van predictive policing door de Nationale politie staat of valt met een duidelijk wettelijk kader. Met mijn collega Abhijit Das ben ik van mening dat predictive policing in het Wetboek van Strafvordering moet worden opgenomen als zelfstandige opsporingsmethode. Consequentie hiervan is dat het voor iedereen duidelijk is wanneer en waarom de inzet van predictive policing gerechtvaardigd kan worden. Daarbij kan worden gekozen voor een grotere betrokkenheid van de officier van justitie, waardoor predictive policing niet al te lichtzinnig door de Nationale politie wordt ingezet. Nu is er slechts toetsing achteraf, als een verdachte persoon voor de rechter moet komen.

Het is begrijpelijk dat de Nationale politie met de tijd mee wil bewegen, maar dat zal de wetgever ook moeten doen. Een politie die op eigen houtje burgers in de gaten houdt, is geen aantrekkelijke gedachte.

 

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld.

 

Blogger

Marc Schuilenburg

Marc Schuilenburg doceert aan de afdeling Strafrecht en Criminologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij studeerde filosofie en rechten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn nieuwste boek heet The Securitization of Society. Crime, Risk, and Social Order (2015). Hij ontving de driejaarlijkse Willem Nagelprijs van de Nederlandse Vereniging voor Criminologie voor zijn boek Orde in veiligheid. Een dynamisch perspectief (2012). Samen met Bob Hoogenboom geeft hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn website is www.marcschuilenburg.nl.

    • Marc Schuilenburg