Ruzie, geen verhaal van Rutte III

Coalitiepartijen

VVD’er Klaas Dijkhoff kwam met een voorstel waar de coalitiepartners niks van moeten hebben. Toneel of echt?

Het voltallige kabinet woonde woensdag de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen bij. Zichtbaar zijn Grapperhaus, Wiebes, Van Engelshoven, Schouten, Bruins, Rutte, Slob en Ollongren. Foto David van Dam

Het kan, want zo gaat het vaak, van tevoren zijn bedacht. D66-leider Alexander Pechtold die zijn coalitiegenoot Klaas Dijkhoff van de VVD beschuldigt van een „doorzichtige truc” en Dijkhoff die op zijn beurt zegt dat Pechtold zich „moreel verheven” voelt maar „geen klap” doet voor mensen in moeilijke wijken. Het was aan het begin van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer – over de plannen die het kabinet-Rutte III op Prinsjesdag presenteerde – en het ging over het idee waar fractievoorzitter Dijkhoff op woensdagochtend in het AD mee was gekomen: criminaliteit in wijken met veel problemen moet, vindt de VVD, twee keer zo hard worden bestraft als in buurten met weinig problemen. Afgekeken van Denemarken.

Pechtold noemde het „idioot” en „van de zotte”, CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma riep uit: „Dit kán natuurlijk helemaal niet.”

Al vanaf de vorming van het kabinet-Rutte III doen de vier regeringspartijen, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, hun best om op te vallen met hun eigen, voor hun achterban herkenbare opvattingen. Zo hebben ze het ook afgesproken. In het debat van woensdag waren de reacties van de coalitiegenoten op het VVD-idee zo heftig dat SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij zei: „Compliment aan de VVD, niet alle plannetjes worden dus helemaal voorgekookt met andere coalitiepartijen.”

Maar of dat echt zo was? Kort na de harde woordenwisseling zetten het CDA en D66 de scène online.

Dijkhoff kreeg harde kritiek op zijn plannen voor probleemwijken. Maar hoe haalbaar zijn die plannen?

Haags gezever

Het kan zijn dat het werkt en VVD-kiezers nu denken: dat heeft mijn partij eens mooi bedacht. En dat D66’ers vinden: Pechtold zal dit rare, rechtse plan hoe dan ook tegenhouden – goed gedaan. Maar risico’s zijn er ook. Zo’n ruzie kan feller uitpakken dan de bedoeling was. Dijkhoff leek serieus geïrriteerd, hij verweet Pechtold „Haags gezever” en haalde meteen daarna ook uit naar GroenLinks-leider Jesse Klaver. Klaver begon zijn interruptie met: „Wat een arrogantie…” Dijkhoff onderbrak hem: „U herkent het als geen ander.”

De onderlinge omgang tussen de vier partijen kan verstoord raken, in de coalitie zijn daar nu al zorgen over. Erg eensgezind kwamen ze bij bijvoorbeeld de dreigende uitzetting van de Armeense kinderen Lili en Howick, anderhalve week geleden, al niet over. Maar misschien wel belangrijker: het kabinet lijkt nog maar weinig steun te hebben onder de kiezers, het imago van Rutte III wordt vooral bepaald door de afschaffing van de dividendbelasting. Is dit dan wel het moment om alle vier zo nadrukkelijk met eigen ideeën en vergezichten te komen?

Een gezamenlijk verhaal van Rutte III was er op de eerste dag van de Politieke Beschouwingen niet te ontdekken. Of het moest de boodschap zijn waar het kabinet de afgelopen dagen al mee kwam. Dat bijna iedereen meer te besteden krijgt, dat het onderwijs er fors meer geld krijgt, net als de zorg, de politie, defensie. De ambitieuze klimaatplannen.

Maar verder had je VVD’er Dijkhoff met zijn idee van strengere straffen in wijken met veel criminaliteit en hoge werkloosheid, waar meer dan de helft van de inwoners van niet-westerse afkomst is en het opleidingsniveau laag ligt. En ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers die eerder ook al via het AD had aangekondigd dat hij 25 miljoen euro zou vragen aan het kabinet – en krijgen – voor jongeren met schulden of een handicap. Dijkhoff vroeg het kabinet om een onderzoek naar de bevolkingsgroei die eraan zit te komen door migratie. Dat had CDA-collega Sybrand Buma op dinsdag in NRC al geopperd. Er leek in de Tweede Kamer genoeg steun te zijn voor het idee dat een staatscommissie zo’n onderzoek gaat doen. Alexander Pechtold praatte lang over Europa en de verkiezingen die eraan komen, over onderwijs. Hij sloot zijn inbreng af met: „Dit kabinet is goed uit de startblokken gekomen, er zijn nog veel horden te nemen. En nu doorrennen.”

Duim omhoog vanuit ‘vak K’

Pechtold kreeg veel zichtbare steun van premier Mark Rutte, die de hele dag met zijn kabinet in ‘vak K’ de fractievoorzitters aanhoorde – pas op vrijdag komt hij aan het woord voor het tweede deel van de Politieke Beschouwingen. Rutte stak een paar keer zijn duim omhoog naar Pechtold, toen die in een fel debat raakte met PvdA-leider Lodewijk Asscher. Eerder op de dag had Rutte ook al heftig knikkend de woorden ondersteund van Pechtold tegen PVV-leider Geert Wilders. Wilders was begonnen over de affaire van Pechtold met een duoraadslid van D66 in Meppel, waar het weekblad Privé twee weken geleden over had geschreven. Wilders zei: „Ik weet dat de heer Pechtold in Meppel meer te doen heeft dan alleen maar wetgevend werk.”

Pechtold liep naar de interruptiemicrofoon en noemde Wilders „sneu”. „De grens die u nu alweer overschrijdt, is voor mij tekenend voor de wijze waarop u probeert anderen weg te zetten.” Rutte knikte en knikte.

Lees ook ons liveblog terug over de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen
    • Petra de Koning
    • Barbara Rijlaarsdam