Héloïse Letissier, zangeres van Christine and the Queens

‘Ik wil de bestaande orde verbrijzelen’

Interview Héloïse Letissier, zangeres van Christine and the Queens, wilde dat haar tweede album, Chris, ruiger zou klinken dan haar debuut. „Ik hou van het dramatisch effect van brekend glas.”

Héloïse Letissier zit in een café in Parijs, drinkt koffie en vertelt hoe ze die ochtend opstond: moe maar gelukkig. Héloïse Letissier, ook bekend als Christine van de band Christine and the Queens, bereidt zich voor op het verschijnen van haar tweede album, Chris. Ze neemt videoclips op, denkt na over de aankleding van haar optredens, en geeft interviews ter verklaring van haar nieuwe liedjes. Er wordt veel verwacht van Héloïse Letissier. De afgelopen twee jaar werd haar muziek succesvol, maar groeide de zangeres bovendien uit tot een middelpunt en boegbeeld van de gender-discussie.

Letissier (1988, Nantes) wil zowel mannelijk als vrouwelijk zijn. En dat is niet verwonderlijk, want Letissier doet alles in tweeën. Zo neemt ze haar albums op in zowel een Engelse als een Franse versie. Ze heeft twee bijnamen – eerst Christine, nu Chris – en twee seksuele identiteiten. Of beter gezegd: haar seksuele identiteit is diffuus. Letissier wil niet vastleggen waar, in het man-vrouwcontinuüm, ze zich precies bevindt. Toch zouden we haar bijnaam Chris nu jongensachtig noemen, en het bloesje dat ze vandaag draagt typisch ‘vrouwelijk’. Er zit niets tussenin; de taal is ontoereikend. Ze knikt. „Het wordt tijd voor een nieuwe, derde categorie.”

Transformatie is een belangrijk onderwerp in Letissiers muzikale biografie. Na een verbroken relatie vertrok de voormalige toneelschoolstudente in 2010 uit Parijs naar Londen. In een nachtclub in Soho ontmoette ze drie travestieten dankzij wie ze binnen één nacht weer opknapte. Letissier begon een band, vernoemde deze naar de travestieten en werd zelf ‘Christine’, een vrouw die alles durfde en niet uitsluitend op haar kamer boeken zat te lezen, zoals Héloïse Letissier deed.

Madonna

Het eerste album, Chaleur Humaine (2014), kreeg succes op de vleugels van haar live-concerten, waarbij ze zingt en tegelijkertijd uitzonderlijk danst. Het enthousiast ontvangen optreden op het Britse Glastonbury-festival, in 2016, leidde tot grote bijval in Engeland, West-Europa, en Amerika. Haar popliedjes klinken minimalistisch door het gebruik van elektronica, en door Letissiers onderkoelde dictie. Maar onder de beats en gelijkmatige melodieën sluimert het vuur van haar verlangen, aangewakkerd door vonkende funkaccenten op gitaar.

Aan tafel zit nu een jonge vrouw met kort haar, twinkelende ogen en tatoeages op haar onderarmen (‘One of us’ en ‘We accept you’).

Ze vertelt over de invloed die Madonna op haar heeft. Fysiek („Ik wil eruitzien als Madonna in de jaren negentig. Maar hoe hard ik ook train, ik zal nooit haar armen hebben”), en ideologisch. „In de jaren negentig was Madonna aanstootgevend omdat ze verschillende hoedanigheden had: ze was hypervrouwelijk, hyperseksueel, hypermacho en dominant tegelijk. Ze was bovendien lustvol en vroeg expliciet om bevrediging. Daardoor werd ze afgekeurd en belachelijk gemaakt. En dat zou nu niet anders zijn”, zegt Letissier. „Een fallische vrouw is nog altijd bedreigend.”

Volgens Letissier geldt dit ook voor haarzelf. „Nadat mijn eerste album was verschenen, verdiende ik langzaamaan meer geld, ik kreeg meer macht en invloed. Ik dacht: ‘Nu wordt het leven makkelijker’. Maar het leidde er ook toe dat ik mensen afschrikte.”

Mensen zijn bang voor een sterke vrouw, zegt ze. Zeker in Frankrijk.

Door dans word je tevreden over je lichaam. Dansen maakt me krachtig.

„Hier sta ik bekend als iemand die alles zelf doet. Ik ben de baas, ik neem de beslissingen. Daarom vinden Fransen me dominant. Ze vragen: ‘Jij bepaalt altijd alles. Is dat niet wat te veel?’”

Agressievere stijl

Maar ook voor haar tweede album, Chris, bepaalde Letissier weer alles zelf. In de studio in de kelder van haar huis in Parijs deed ze de voorbereidingen. „Daar bedacht ik de muziek en speelde alle partijen.” Ze maakt gebaren als van een bezeten typiste. „Het resultaat legde ik vast op mijn computer.”

Na deze fase verhuisde ze naar de studio van Air, het bevriende Franse elektronica-duo. „Ik nam de nummers opnieuw op met mijn bassist, gitarist en een keyboard-speler. Geen drummer, deze keer. De akoestische drums klonken me niet stoer genoeg, ik gebruikte de drumcomputer, die klonk lekker ruig en agressief. Ik wilde een agressievere stijl dan op mijn debuut.”

In meerdere nummers, zoals in ‘Feel So Good’, is het geluid van kapot vallend glas te horen. Ze knikt. „Ik hou van het dramatische effect van brekend glas. Ik vind het mooi en het past bovendien bij deze levensfase: ik wil de bestaande orde verbrijzelen.”

Composities als ‘Comme Si’ en ‘The Walker’ klinken minimalistisch. Ontstaat deze stijl door met veel te beginnen en vervolgens elementen te elimineren? Letissier schudt resoluut haar hoofd. „Ik begin met weinig en het blijft weinig”, zegt ze. „Ik hou van leegte. Ik begin met een simpele basis en dan kost het me grote moeite om extra accenten toe te laten. Minimalisme heeft nu eenmaal mijn voorkeur. Ook in mijn huis; het heeft lang geduurd voordat er meubels in mijn kamer stonden. Het was dat mijn vrienden zeiden dat ze graag ergens op wilden zitten.”

De spaarzame muziek weerspiegelt zich in de geweldige manier van dansen die Letissier en haar vier dansers tijdens live-optredens uitvoeren. Daar worden ritmes, thema’s en accenten onderstreept door de synchrone passen en vloeiende lijnen van het ensemble. Letissier bedacht zelf de choreografieën – die soms haaks staan op de muziek, en dan weer soepel samenvallen.

Michael Jackson

Zelf danst Letissier in de onderkoelde stijl van Michael Jackson. Subtiel en beheerst – het resultaat van een training die op haar vierde begon. „Ik zat op dansles, maar ik danste vooral veel in mijn eentje thuis. Urenlang zwierde ik improviserend door mijn kamer. Ik danste alle stijlen: klassiek, jazz, hiphop, modern. Net als nu.”

We hebben het over dans als synoniem voor seks, een populaire gelijkstelling in popteksten. Als voorbeeld noemt Letissier haar eigen liedje ‘Safe And Holy’, over ‘koortsige dans’. „Maar mijn eigen fysieke dansbewegingen ervaar ik niet seksueel. Wel erotisch, want op dat moment ben je je extra bewust van je lichaam”, zegt ze. „Door dans word je tevreden over je lichaam. Dansen maakt me krachtig. Dansen maakt me vrij, ook om een identiteit te kiezen. Ben ik sexy, duister, teder?

„Als tiener overwon ik mijn onzekerheden door te dansen in mijn kamer. As ik danste was het goed.”

Nu is het podium haar toevluchtsoord. „Daar ben ik wie ik wil zijn. Ik voel me onaantastbaar. Al zou er iets op me vallen of ik zou een been kwijtraken, dan nog zou ik er iets positiefs uit halen. Die ene rechthoek, op dat moment, is van mij. Daar ben ik op mijn gemak, meer dan in de rest van de wereld.”

Tijdens concerten wil ze eigenlijk niet stoppen. „Mijn concerten zouden uren mogen duren. Net als bij Bruce Springsteen. Helaas zijn mijn muzikanten het er niet mee eens.” Ze lacht. „Vanuit hun hoek krijg ik altijd dit soort gebaren.” Ze strijkt haar hand langs haar keel. „Kappen.”

Op het podium voelt de als verlegen bekend staande Letissier zich vrij. Ze zweet, zingt, laat zich vallen. Zonder kostuumwisselingen. „Er zijn mensen die vinden dat ik me tijdens de show zou moeten omkleden. Dat vind ik onzin, ik vind het ook oneerlijk. Dit ben ik, compleet met zweet en kreukels.”

De transformatie is compleet, zegt ze. „Ik was een introverte tiener die niet naar buiten durfde en nu sta ik onbekommerd op het toneel. Dit ben ik op mijn dertigste: niet ouder en wijzer, maar ouder en wilder.”

Chris van Christine and the Queens is verschenen bij Caroline International. Christine and the Queens treedt op: 13/10 Afas Live, Amsterdam.
    • Hester Carvalho