Opinie

    • Suying Lai

Europese leiders, los de humanitaire ramp in Moria nu op

Moeten er meer opvangcentra komen waar vluchtelingen asiel kunnen aanvragen? Grijp eerst eens in bij kamp Moria op Lesbos, nu een „stinkende schandvlek” voor Europa, schrijft .
Twee mannen en vier peuters in een geïmproviseerd tentenkamp naast kamp Moria op Lesbos, 18 september 2018. Foto Giorgos Moutafis/Reuters

In Salzburg komen de Europese leiders deze week bijeen voor een migratietop. Zij praten daar over ‘gecontroleerde centra’ voor de opvang van vluchtelingen. Eerst zouden zij eens langs moeten in kamp Moria. Dit opvangcentrum op Lesbos in Griekenland is een onmenselijk en Europa onwaardig voorbeeld van de gevolgen van de Europese aanpak van de vluchtelingeninstroom. Deze nu gepropageerde opvangcentra, waar met behulp van EU-experts asielaanvragen snel zouden moeten worden afgehandeld, zijn een eufemisme voor gevangenissen, waar je je ergste vijand niet wil laten verblijven.

Begin van de maand was ik in Moria. Moria is een soort proeflaboratorium voor de toekomstige ‘gecontroleerde centra’ die de regeringsleiders voor ogen hebben, ook voor in landen buiten Europa. Is dit wat ze willen?

Net voorbij de metalen toegangspoort waarop borden aangeven dat filmen en fotograferen in Moria strikt verboden is – waarom eigenlijk? –, bivakkeren kinderen en volwassenen aan beide kanten van de smalle weg op stukken karton of dekentjes. Grote afvalcontainers waarvan de stank je tegemoet walmt vormen een scheiding tussen gezinnen. Terwijl de zon genadeloos brandt, proberen moeders vergeefs schaduw te creëren voor hun baby op schoot. Deze mensen, vooral Afghanen, zijn een paar weken geleden aangekomen en omdat het kamp overvol is, slapen ze langs de weg die naar de tenten leidt. Die tenten worden bewoond door mensen die er al langer zitten. De meesten al een jaar en sommigen zelfs al twee jaar.

Lees ook de column van Marjoleine de Vos over kamp Moria: Schaamte trekt zich weinig aan van schuld

Op dit moment duurt het bijna een jaar voordat mensen die aankomen in Moria überhaupt een eerste afspraak hebben met de asielambtenaar. Dit geldt ook voor kwetsbare groepen zoals kinderen, zwangere vrouwen en mensen met psychische klachten: groepen die recht hebben om op het Griekse vasteland te worden opgevangen waar er betere hulp voor hen is.

Tekorten en lange rijen

Tot zover het oog reikt, staan er tenten naast elkaar in lange rijen. Inmiddels wonen er bijna 8.800 vrouwen, mannen en kinderen in Moria, dat gebouwd is voor 3.100 asielzoekers. Dat is aan alles te merken. Overal staan lange rijen van mensen die ergens op wachten. Per zeventig mensen is er maar één toilet beschikbaar en per tachtig mensen één douche. In een van de grote hallen die ik binnenloop stinkt het naar urine en uitwerpselen. De hal wordt gevuld met kleine, geïmproviseerde tentjes van een bij anderhalve meter. Hierin ‘wonen’ minstens vier mensen.

Er is een tekort aan alles: van stromend water dat vanaf vijf uur ’s middags tot de volgende ochtend wordt afgesloten, tot eten, drinken, medische hulp (er is één Griekse dokter door de overheid beschikbaar gesteld voor het gehele kamp) en andere basisvoorzieningen. In de avond is er geen politie.

„Na het avondeten gaan mensen in de rij staan voor het ontbijt”, vertelt een Iraanse vluchteling die al twee jaar in het kamp woont en nu als een soort gemeenschapsleider andere mensen uit Iran en Afghanistan op weg helpt. „Mensen die midden in de nacht aansluiten, krijgen vaak niks en daardoor breken er iedere keer weer gevechten uit.” Dit is een van de veel gehoorde klachten.

Dat het kamp geen veilige plek is voor vrouwen en meisjes blijkt als we een kijkje nemen in de toiletten en douches. De deuren kunnen niet op slot. Vooral in de avond wagen vrouwen zich niet in de toiletten. In plaats daarvan gebruiken sommigen luiers voor volwassenen. Velen van hen durven ook niet in de rij te staan voor het eten, bang te worden lastiggevallen.

Het officiële kamp eindigt bij hekken met prikkeldraad. Dit is echter het einde van het officiële gedeelte van het kamp. Aan de overkant staan namelijk inmiddels ook honderden tenten. Ik sprak met een groep mensen die met meer dan tien personen in een tent slapen. In de zomer is het snikheet, in de winter ijskoud. Kinderen lopen blootsvoets rond in vuile kleertjes, met haar alsof het weken niet is gewassen. Er wonen ongeveer 2.500 kinderen in Moria, die hun dagen slijten met niets doen. Hoe ziet hun toekomst eruit?

Nog meer van deze centra?

Europese regeringsleiders kunnen nu niet gaan praten over nog meer van deze disfunctionerende detentiecentra. In plaats daarvan moeten ze de humanitaire catastrofe in Moria, en in al die andere kampen in Griekenland, nu oplossen. Haal onmiddellijk alle kwetsbare mensen uit Moria, verbeter de veiligheid in het kamp, en zorg voor voldoende eten, drinken en medische hulp. Dat is geen onmogelijke opgave, dat is een kwestie van wil. Wat er nu in Moria gaande is, kan niet. Europa heeft het kamp laten verworden tot een stinkende schandvlek, waar medemenselijkheid en respect voor mensenrechten bij het grofvuil zijn gezet.

De Europese leiders moeten boven hun politieke geschillen uitstijgen. Niet nieuwe mensonterende detentiecentra opzetten, maar een mechanisme uitwerken waarbij asielzoekers eerlijk en snel over de Europese lidstaten worden verdeeld. Het Europees Parlement heeft zoiets al voorgesteld. Premier Rutte en de andere Europese leiders zouden zich waardig tonen, als ze deze oplossing steunen. Dan doen ze recht aan Europeanen die – legitiem – een functionerend Europees asielsysteem verwachten, én aan de door Europa altijd bepleitte menswaardige opvang van asielzoekers.

    • Suying Lai