Dit zijn onze factchecks van de Algemene Beschouwingen

Tijdens dag 1 van de Algemene Politieke Beschouwingen checkten NRC-redacteuren live stellingen van de fractievoorzitters.

Foto David van Dam.

Meer dan tien uur lang debatteerden de fractievoorzitters van de partijen uit de Tweede Kamer deze woensdag over de kabinetsplannen die Rutte III dinsdag op Prinsjesdag presenteerde. Daarbij deden ze ook weer een hoop checkbare beweringen. De parlementaire redactie van NRC checkte een hele reeks stellingen die de partijleiders deze woensdag op dag 1 van de Algemene Politieke Beschouwingen poneerden. Hieronder een totaaloverzicht van de vijftien factchecks.

Lees ook: het liveblog van dag 1 van de Algemene Politieke Beschouwingen terug.

Wilders: de mensen gaan er volgend jaar 1 euro per dag op vooruit

Volgens de PVV-leider doet het kabinet-Rutte III veel te weinig om gewone burgers iets te laten merken van de doorzettende economische groei. Volgens hem – hij zei het dinsdag ook op tv – worden burgers afgescheept met gemiddeld een 1 eurootje per dag.

Dat concrete bedrag is lastig te koppelen aan, wat Wilders deed, de mediane koopkrachtgroei voor alle huishoudens die het CPB op 1,5 procent heeft bepaald. Hoeveel euro je daarmee dus precies vooruit gaat hangt dus af van je huidige inkomen.

Maar het gemiddelde is wel uit te rekenen aan de hand van de lastenkant van de rijksbegroting. De totale lastenverlichting die het kabinet voor de gehele regeerperiode tot en met 2021 in petto heeft bedraagt 6,5 miljard euro. Dat is omgerekend op circa de 17,3 miljoen inwoners die Nederland volgend jaar naar verwachting telt 375,72 euro per persoon op jaar basis, dus 1,03 euro per dag.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Wilders: Nederlanders die moeite hebben met de multiculturele samenleving moeten volgens Kuzu zelf oprotten

Wilders noemde het onverteerbaar dat Kuzu gezegd zou hebben “dat wij Nederlanders moeten oprotten”. De PVV-leider: “Dit is ons land, dit is niet uw land, uw land is Turkije, wegwezen Kuzu.”

Kuzu antwoordde: “Ik heb heel duidelijk gezegd dat mensen die vinden dat jongeren die hier zijn geboren en getogen moeten oprotten of oppleuren zelf hun biezen moeten pakken.”

Wat zei Kuzu nou precies? Hij deed zijn uitspraak in de webserie Vasten met Gasten van Ismail Ilgun, op 8 juli – en het gesprek ging inderdaad over jongeren. “Ons verhaal is: het hoort allemaal bij elkaar. Zij maken niet uit of jij erbij hoort of niet. Dat maak je zelf uit. Als het hun niet bevalt, dat veranderende Nederland, waarbij verschillende mensen met verschillende achtergronden samen met elkaar leven in een stad als Zaandam of een wijk als Poelenburg dan rotten zij maar op.”

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Stéphane Alonso

Wilders: 70 procent van de moslims in Nederland verwerpt onze wetten

Dit is een gouwe ouwe van Wilders, die al vaak is gecheckt, ook door NRC. Het is een variant op: “70 procent van de moslims in Nederland vindt dat de islamitische regels boven de Nederlandse wetten gaan” – die tijdens het debat óók door Wilders werd gebruikt.

De uitspraak is gebaseerd op onderzoek over religieus fundamentalisme van hoogleraar migratie Ruud Koopmans, uitgevoerd eind 2013. Nederlandse moslims werd gevraagd of de regels van de Koran belangrijker voor hen zijn dan de Nederlandse wetten. “Ja”, zei 70 procent van de Nederlandse moslims. Maar verwerpen ze de Nederlandse wetten dan ook? Die conclusie kun je uit dat onderzoek zeker niet trekken. We beoordelen de uitspraak dan ook als onwaar.

Lees ook onze eerdere factcheck hierover.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Stéphane Alonso

Kuzu: 25 procent van de aanhang van PVV is bereid om geweld te gebruiken

Fractievoorzitter Tunahan Kuzu van Denk noemde de politieke erfenis – na 14 jaar – van Geert Wilders ,,doordenkt met bloed”. Hij refereerde met deze stevige uitspraak onder meer aan een onderzoek uit 2011 waaruit zou blijken dat ,,25 procent van de aanhang van de PVV bereid is om geweld te gebruiken om het doel te halen”.

Kuzu doelde op het rapport The new face of populism van de Britse denktank Demos uit november 2011. Daarin werd een enquête gepresenteerd onder de aanhang van een aantal populistische rechtse partijen in Europa. Ruim 7.000 PVV-fans die via Facebook waren benaderd door de onderzoekers namen daar deel aan. Op de stelling ‘Agree that violence is acceptable to achieve the right outcome’ reageerde inderdaad 25 procent van de PVV-aanhang positief.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Wilders: energierekening stijgt volgend jaar gemiddeld met 150 euro

PVV-leider Geert Wilders relativeerde de gunstige koopkrachtplaatjes uit de Miljoenennota door te stellen dat de energierekening volgend jaar gemiddeld met 150 euro per huishouden omhoog gaat. De energierekening van een gemiddeld huishouden stijgt volgend jaar inderdaad, zo voorspelde senior energie econoom, Hans van Cleef eerder deze maand in de Energiemonitor ABN Amro. Dat is het gevolg van stijging van de grondstofprijs van gas en elektriciteit en hogere belastingen op energie die het kabinet wil doorvoeren. Onder meer het Algemeen Dagblad nam die conclusie over, inclusief de toevoeging dat het zou gaan om een stijging van gemiddeld 150 euro. De Energiemonitor ABN Amro liet zich daar niet over uit. “Dat hebben wij niet berekend”, aldus een woordvoerder.

De Vereniging Eigen Huis neemt dat bedrag van 150 euro voor haar rekening. “De energietransitie moet haalbaar en betaalbaar worden, zei de Koning in zijn troonrede”, aldus VEH gisteren op haar site. “Maar de lasten op de energienota worden echter flink verhoogd (gemiddeld 150 euro per huishouden), zonder dat daar bijvoorbeeld een isolatiesubsidie tegenover staat.” VEH baseert die stijging van 150 euro onder meer op het Regeerakkoord en de Fiscale Vergroeningsbrief van het ministerie van Financiën. Maar die berekening van VEH geldt alleen voor het particuliere woningbezitters en dus niet voor huurders, het gros van de huishoudens in Nederland. Dat ook die groep volgend jaar meer gaat betalen is evident, aldus een woordvoerder van de Woonbond. Maar hoeveel meer, is niet onderzocht.

Wij beoordelen deze stelling als Ongefundeerd
Gecheckt door
Jos Verlaan

Dijkhoff: Nederland heeft in Europa na Luxemburg de eerlijkste inkomensverdeling

In een debat met GroenLinks-leider Jesse Klaver stelde VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff dat Nederland na Luxemburg de eerlijkste inkomensverdeling van Europa heeft. Eurostat publiceert geregeld over de ongelijkheid in de inkomensverdeling. Het bureau van de Europese Commissie berekent inkomensongelijkheid door het gemiddelde inkomen van de hoogste 20 procent van de bevolking te vergelijken met dat van de laagste 20 procent.

Uit de meest recente en complete cijfers, over 2016, blijkt dat die ongelijkheid in Nederland inderdaad relatief laag is: de 20 procent Nederlanders met de hoogste inkomens krijgt 3,9 keer meer inkomen dan de onderste 20 procent. In Luxemburg is dat vijf keer zoveel, een slechtere score dan Nederland dus. Onder West-Europese EU-landen (en ook als je IJsland, Noorwegen en Finland niet meetelt) doet alleen België het iets beter dan Nederland, met een ratio van 3,8 procent. De bewering is dus niet waar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Stéphane Alonso

Wilders: premier Rutte liet de afgelopen vijf jaar 400.000 niet-westerse allochtonen binnen

In 2013 waren er volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 1.086.677 mensen in Nederland met een niet-westerse migratieachtergrond. Dat zijn mensen uit Azië (exclusief Indonesië en Japan), Afrika, Latijns Amerika en Turkije. In 2018 ligt dat aantal op 1.243.151. De afgelopen vijf jaar zijn er in totaal dus 156.474 mensen met een niet-westerse migratieachtergrond in Nederland bij gekomen – nog niet de helft van het aantal dat Wilders noemt. Worden ook de kinderen die zij hebben gekregen – de tweede generatie migranten – meegeteld, dan ligt het aantal op 276.748.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Jesse Klaver: na vijf jaar kun je asielkinderen niet meer wegsturen zonder te grote schade

Tijdens het debat pleitte GroenLinks-leider Klaver voor een ruimer kinderpardon. Zijn voornaamste argument: “Als kinderen hier vijf jaar hebben verbleven, dan zijn ze zo geworteld dat de schade van het wegsturen te groot is. Dan zeg ik: dan mogen ze hier blijven.”

Klaver zegt ook dat de impact van uitzetting op jonge asielzoekers is onderzocht. Hij doelt daarmee op een rapport uit 2006 van orthopedagogen Elianne Zijlstra en – de huidige kinderombudsman - Margrite Kalverboer (pdf). Zij schreven toen: “De grens van vijf jaar is geen absolute. Voor sommige kinderen zal na een half jaar of twee jaar al schade op kunnen treden omdat zij bijzonder kwetsbaar zijn, anderen zijn sterker en kunnen zich gemakkelijker aanpassen. De ontwikkelingsproblematiek die is gevonden in onderhavig onderzoek doet zich in ieder geval voor na vijf jaar verblijf.”

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Stéphane Alonso

Jesse Klaver: ‘De overheid heeft banken en verzekeraars met leningen, en garanties en overnames gered voor ongeveer 90 miljard euro’

GroenLinks-leider noemde een hoog bedrag, ongeveer 90 miljard euro, voor de kosten die de staat zou hebben gemaakt voor het redden van de financiële sector sinds het uitbreken van de kredietcrisis sinds 2008. Hij noemde met name: Fortis, ABN Amro, Icesave, ING, Aegon en SNS Reaal.

Over de precieze kosten en baten van alle interventies in de financiële sector in Nederland circuleren meerdere rekensommen en getallen. Alle pogingen om daar een goede uitkomst van te krijgen stuiten op het fenomeen dat het Ministerie van Financiën en de Algemene Rekenkamer er verschillende telramen en boekhoudmethodes op nahouden. GroenLinks zegt zich te baseren op de jaarlijkse rapportage van de Rekenkamer.

Het laatste uitgebreide rapport hierover dateert van april 2017. Toen noemde dit instituut, dat online is opgehouden om de ‘interventies kredietcrisis’ precies bij te houden, inderdaad het bedrag van “bijna 90 miljard”.

De recente Miljoenennota voor 2019 geeft een heel ander, nog veel hoger getal. De som van alle oorspronkelijke investeringen in Fortis Bank Nederland/ABN Amro, SNS Reaal, de diverse kapitaalinjecties in onder meer ING en Aegon en de verschillende garanties voor bancaire leningen overtreffen al de 120 miljard euro. En daar staat de directe investering in de zogenoemde Alt-A portefeuille van ING in 2008 er nog niet eens bij. Die bedroeg 10 miljard. Er staan dus twee verschillende, onderbouwde bedragen tegenover elkaar.

Wij beoordelen deze stelling als Niet te checken
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Sybrand Buma: de uitspraak ‘In gelul kan je niet wonen’ van Jan Schaefer is geschrapt uit de Handelingen van de Tweede Kamer

De CDA-fractievoorzitter haalde de PvdA-politicus Jan Schaefer (1940-1994) aan in zijn eerste termijn. Schaefer was achtereenvolgens Tweede Kamerlid, staatssecretaris van Stadsvernieuwing en wethouder in Amsterdam. Zijn uitspraak “In gelul kun je niet wonen” zou door de griffie van de Tweede Kamer te grof zijn bevonden. De uitspraak werd in de Handelingen vervangen door “In geouwehoer kun je niet wonen”.

“Dit verhaal is apocrief”, zegt Schaefers biograaf Louis Hoeks. Schaefer gebruikte beide uitspraken in zijn campagne als Amsterdamse lijsttrekker tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 1978. “In de Tweede Kamer heeft hij ze nooit gebruikt. Toch keert het steeds weer terug.” Hoeks had lange tijd een Google Alert op beide begrippen. “Wat bleek: elke vijfderangs wethouder in een kleine gemeente gebruikt ze, en denkt nog origineel te zijn ook.”

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Guus Valk

Gert Jan Segers: Rijke mensen profiteren het meest van een lager btw-tarief

De linkse oppositie heeft kritiek op nog een maatregel van het kabinet die in geen enkel verkiezingsprogramma stond: de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent. Partijen als GroenLinks willen het tarief laag houden. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers pareerde tegenover fractievoorzitter Jesse Klaver door te zeggen dat het laag houden van dat lage btw-tarief ,,niet links is”. Want: ,,Het zijn rijke mensen die profiteren van een lager btw-tarief.”

Segers refereerde ongetwijfeld aan de Macro Economische Verkenning waarin het Centraal Planbureau (CPB) nogmaals stelt dat ,,lagere inkomens niet méér uitgeven aan producten in de lage btw-categorie dan hogere inkomens, waardoor de verhoging niet ongunstig uitpakt voor deze groep”. De voetnoot bij deze zin verwijst naar een CPB-onderzoek uit 2014, waarvan de titel al de conclusie verklapt: Verlaagd tarief ondoelmatig.

Letterlijk stelt dat rapport dat “hogere inkomensgroepen in absolute bedragen veel meer voordeel hebben van het verlaagde tarief dan lagere inkomensgroepen, omdat zij meer goederen en diensten consumeren die belast zijn met het verlaagde tarief. Bijvoorbeeld uit eten gaan, musea- en concertbezoek.”

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Lilian Marijnissen: Mensen hebben al veertig jaar niet meer te besteden

Een schrikbarende uitspraak van SP-leiders Lilian Marijnissen om de kloof tussen burger en bedrijfsleven te schetsen. Ze zetten ertegen over dat bedrijfswinsten wel 400 procent zijn gestegen. We checken de eerste stelling die we opvatten als dat de koopkracht sinds 1978 niet is gestegen – dat ‘de mensen’ in veertig dus niet méér te besteden hebben.

Al googelend stuiten we op twee onderzoeken die de koopkrachtontwikkeling over een wat langere periode schetsen. Het CBS-rapport Welvaart in Nederland uit 2016. Daar staat op pagina 58 een grafiek waaruit blijkt dat de koopkracht in de periode 1985-2015 vaker steeg dan daalde, In de periode 1998-2009 groeide die gemiddeld met 1,8 procent.
Een tweede, recentere studie is van Rabobank-econoom Martijn Badir van begin dit jaar. Hij is iets verder terug in de tijd gedoken – ook met CBS-cijfers trouwens - en komt tot de conclusie die Marijnissen lijkt te parafraseren. Boven een langzaam klimmende grafiek over de periode 1960-2015 staat dat het “besteedbaar inkomen van huishoudens in bijna veertig jaar nauwelijks toegenomen”.

In een korte toelichting schrijft Badir dat “ook het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen, dat het beste aansluit bij de belevingswereld van huishoudens, in bijna veertig jaar tijd maar gematigd toegenomen”. Hoewel zijn boodschap hetzelfde is als die van de SP – de economische groei in Nederland is in de laatste decennia vooral ten goede gekomen aan bedrijfswinsten: “Huishoudens krijgen een steeds kleiner deel van de economische taart.”

Toch was Marijnissen in haar betoog iets te stellig, dat de mensen helemaal niets méér te besteden hebben gekregen. Het was niet veel, maar wel een beetje.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Henk Krol: Het percentage Nederlanders met betaalproblemen groeit

De fractievoorzitter van 50Plus deed de uitspraak in een betoog over armoede in Nederland, met name onder ouderen. Maar wat zijn betaalproblemen? Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) onderscheidde in een onderzoek uit 2015 twee soorten geldproblemen: lichte (een aanmaning ontvangen, bijvoorbeeld) en zware (regelmatig de huur te laat betalen). Volgens het Nibud heeft 12 procent de Nederlanders lichte betalingsproblemen, en 10 procent zware. Het Nibud schrijft dat het percentage sinds 2012 met 2 procentpunt is toegenomen. Recentere cijfers ontbreken. Volgens het Centraal Bureau van Statistiek, in het rapport Armoede en Sociale Uitsluiting 2018, neemt het percentage Nederlanders met lage inkomens dat zegt schulden te moeten maken toe: van 9,6 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2016. Onder hogere inkomens is geen trend naar boven zichtbaar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Guus Valk

Kees van der Staaij: premier Rutte wilde Salomo worden

De SGP-leider begon zijn inbreng zoals gebruikelijk met een Bijbels verhaal. Maar dit keer in combinatie met een raadsel. Wie van de aanwezigen in de plenaire zaal, vroeg Van der Staaij, riep als kind dat hij later Salomo wilde worden, de wijze koning van Israël? Want dan zou hij de hele dag wijze en rechtvaardige besluiten nemen, waarna hij tegen de avond alle mensen dankbaar en tevreden naar huis zou zien gaan.

Iedereen moest lachen, maar geen enkel Tweede Kamerlid of bewindspersoon die het wist. De SGP-leider verklapte daarop zelf het antwoord: het was premier Rutte. Die zou deze vroege ambitie onlangs hebben geuit toen hij een lekenpreek hield in een kerk in de buurt. Klopt die anekdote?

Dat is eenvoudig te checken want het fragment van deze Preek van de leek staat op YouTube. Mark Rutte hield deze preek twee jaar geleden, op 6 november 2016 in de Haagse Duinzichtkerk. Hij begon met een schriftlezing uit Mattheus (over het woekeren met talenten), en vertelde daarna over zijn persoonlijke band met de kerk.

Hij vertelde de aanwezige gemeente dat het ,,stoere Bijbelse vertelling over Simson en Delila” weliswaar zijn favoriete Bijbelverhaal is. Maar: “Salomo worden leek mij als kind overigens ook wel wat.” Het motief was precies zoals Van der Staaij het vertelde: “Ik zag dat helemaal voor me: de hele dag wijze en rechtvaardige besluiten nemen en dan tegen de avond alleen maar mensen die je dankbaar zijn en tevreden naar huis gaan.” Rutte voegde er aan toe dat “je hier een vroege beroepskeuze in zou kunnen zien”. Maar “natuurlijk” niet wilde claimen dat hij de wijsheid van Salomo benadert.

We beoordelen de anekdote van Van der Staaij als waar gebeurd.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

    • onze politieke redactie