Prinsjesdag 2018

Teruglezen: Hoekstra presenteert eerste begroting in Tweede Kamer

Automatische verversing

Woensdag en vrijdag Algemene Beschouwingen

Nu het nieuws rond Prinsjesdag opdroogt, sluiten we dit liveblog af. Woensdag en vrijdag zijn in de Tweede Kamer de Algemene Politieke Beschouwingen met premier Mark Rutte. Woensdag gaan de in totaal dertien fractievoorzitters van coalitie en oppositie met elkaar in debat. Dit debat is ook live via onze site te volgen, inclusief live factchecks van de beweringen van de fractievoorzitters.

Koning krijgt er volgend jaar 24.000 euro bij

Koning Willem-Alexander, die deze Prinsjesdag voor de zesde keer de Troonrede voorlas, krijgt er volgend jaar 2,5 procent salaris bij. Dat blijkt uit de begroting voor de Koning, die in de Tweede Kamer tegelijk wordt behandeld met die van Rutte's ministerie van Algemene Zaken. De koning ontvangt volgend jaar 24.000 euro meer dan dit jaar op zijn bankrekening. Het inkomen van prinses Beatrix stijgt met 13.000 euro. Koningin Máxima krijgt van de drie het minst, haar inkomen stijgt met 9.000 euro. Dat inkomen wordt jaarlijks geïndexeerd en volgt de salarisontwikkeling van de rijksambtenaren.

Op de begroting van het ministerie van Algemene Zaken staan verder weinig bijzonderheden. Het is met 68 miljoen Algemene Zaken en nog geen vierhonderd medewerkers het kleinste ministerie.

De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD), die het woord voert voor het kabinet en de minister-president en de publiciteit rond het Koningshuis verzorgt, krijgt er nog geen ton bij. De grootste kostenpost, de Dienst Publiek en Communicatie – verantwoordelijk voor de informatievoorziening van de rijksoverheid aan het publiek en aan professionals, moet het doen met bijna tachtigduizend euro minder.

Publicitair offensief van Rutte III

Een kabinet zonder gedeelde visie, waarin de sfeer niet best is doordat de coalitiepartijen vooral aan hun eigen belang denken? De top van Rutte III doet er dinsdagavond op de avond van Prinsjesdag alles aan dat beeld bij te stellen. Zo laten de drie vicepremiers (Hugo de Jonge van het CDA, Kajsa Ollongen van D66 en Carola Schouten van de ChristenUnie) zich dinsdagavond gezamenlijk interviewen bij Nieuwsuur (de hele uitzending, vanuit de oude rooksalon van de Tweede Kamer, is er vanaf 22.00 uur voor ingeruimd). Vervolgens zijn de vicepremiers te horen in het radioprogramma Met het oog op morgen (vanaf 23.00 uur), waar ze zich voor lieten interviewen, ditmaal ook in de aanwezigheid van premier Mark Rutte. Staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) is op hetzelfde tijdstip te gast bij talkshow Pauw op NPO 1.

Twitter avatar joostoranje Joost Oranje Opbouwen in de oude Rooksalon aan het Binnenhof waar @Nieuwsuur vanavond de drie vice premiers @hugodejonge @KajsaOllongren en @carolaschouten ontvangt, ondervraagd door Marielle Tweebeeke en @wol, duiding door @noorlanderarjan en @mathijsbouman #Nieuwsuur https://t.co/AE1H1fSDQI

Defensie investeert in wapensystemen en uitrusting

Aan Ank Bijleveld (Defensie, CDA) de dankbare taak meer geld te mogen uitgeven. Na jarenlange bezuinigingen op de krijgsmacht, kondigde het kabinet Rutte III in het regeerakkoord aan deze regeerperiode te investeren in Defensie, in 2019 met 1,2 miljard euro en oplopend tot 1,5 miljard euro per jaar. In het voorjaar volgde al een gedetailleerde uitwerking van die plannen in de Defensienota, waarin de minister met zekere trots aankondigde dat de nadruk kwam te liggen op mensen, middelen en manieren – naar Haags gebruik allitererend.

Dat geld, blijkt uit de begroting, gaat vooral naar het moderniseren van de krijgsmacht (700 miljoen extra), zoals investeringen in wapensystemen. Verder steekt Bijleveld 300 miljoen euro in het versterken van de operationele (gevechts)ondersteuning, zoals het aanschaffen van een nieuw schip voor bevoorrading op zee, middelen om inlichtingen te verzamelen en meer training voor jachtvliegtuigen en helikopters. Daarnaast krijgen alle militairen nieuwe gevechtskleding, worden in 2019 de eerste acht F35-gevechtsvliegtuigen, de JSF’s, geleverd en steekt Defensie 75 miljoen euro in het veiliger maken van de werkomgeving. Binnen Defensie werd vooral gesmacht naar meer geld voor (nieuw) personeel: daar trekt Defensie 200 miljoen euro voor uit.

Minister Ank Bijleveld (CDA) en staatssecretaris Barbara Visser (VVD) dinsdag bij aankomst bij de Ridderzaal. Foto Pirouschka van de Wouw / ANP.

Ondanks dat extra geld klinkt vanuit de krijgsmacht zelf vooral teleurstelling. In een eerste reactie van de vakbond AFMP en de Nederlandse Officierenvereniging benadrukken zij dat ze hadden gehoopt op meer investeringen in personeel. De officieren verwoordden hun klachten zelfs in een brandbrief, ook sterk gericht tegen het voorliggende voorstel voor nieuwe arbeidsvoorwaarden. „Wat Defensie betreft, zijn we er nog lang niet”, aldus AFMP.

Uit de begroting wordt opnieuw duidelijk dat het extra geld voor Defensie het gat dat de vele jaren van bezuinigingen heeft geslagen niet goed maakt. Geeft Nederland in 2018 1,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) uit aan Defensie, op basis van de huidige ramingen loopt dat in 2020 op tot 1,34 procent, om vervolgens te dalen tot 1,23 procent in 2023. Daarmee wordt de veelbesproken NAVO-norm van 2 procent van het bbp per jaar, waarvan Nederland zegt ernaar te streven in 2024, bij lange na niet gehaald.

Voorspellingen: 96 procent huishoudens gaat erop vooruit

Als de voorspellingen uitkomen gaat zo’n 96 procent van de huishoudens er in 2019 op vooruit, verwacht het ministerie van Sociale Zaken. Het meest profiteren mensen met een inkomen ruim boven het minimumloon en van alle soorten inkomen (loon, uitkering, pensioen) profiteren werkenden het meest.

De koopkrachtramingen zagen er in augustus al goed uit: toen berekende het CPB aan de hand van de conceptplannen van het kabinet dat 93 procent van de huishoudens erop vooruit zou gaan in 2019. Maar voorspellingen blijven voorspellingen. De koopkracht hangt af van hoe de lonen zich volgend jaar ontwikkelen en hoe snel de prijzen stijgen. Bovendien houdt de voorspelling geen rekening met grote individuele veranderingen als het vinden of het verliezen van een baan.

Lees hier het hele stuk: Mensen met inkomen boven minimumloon profiteren het meest

Begroting Infrastructuur en Waterstaat: weinig nieuwe investeringen

Oude wijn, nieuwe zakken. Dat kenmerkt de eerste begroting van minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD). Ten opzichte van het regeerakkoord van vorig jaar meldt het ministerie weinig over nieuwe investeringen in wegen, spoor en waterwegen. In het totaal wordt er volgend jaar weliswaar zo’n 7 miljard euro uitgetrokken voor de aanleg, het beheer en onderhoud aan asfalt, openbaar vervoer en waterwegen. Maar dat is geld dat eerder al is toegezegd in meerjarenramingen en door de minister.

De filedruk op de Nederlandse wegen is dit jaar volgens de meest recente ramingen verder opgelopen met 2,5 procent. Daarom komt er tot 2030 minstens duizend kilometer aan rijwegen bij. Ook dat was al eerder toegezegd door Van Nieuwenhuizen. Volgend jaar wordt 60 miljoen geïnvesteerd om wegen na ongelukken of pech sneller vrij te maken. Of het werkt? Zelf zegt ze in een toelichting op de begroting: "Ik kan de files niet oplossen, maar ik doe er wel alles aan om ze te beperken.”

Twee miljard euro extra voor mobiliteit, was de belofte bij het aantreden van het nieuwe kabinet-Rutte. Dat was een trendbreuk met het beleid sinds 2010, toen er op infrastructuur alleen maar was bezuinigd. Het extra geld wordt volgend jaar deels besteed aan de verbrede A6 bij Almere, de A1 bij Apeldoorn en de A2 Den Bosch-Deil, zoals ook genoemd in het regeerakkoord.

Hetzelfde geldt voor de spoorplannen, ook die waren al genoemd: uitbreiding van het spoorboekloos rijden (de 10-minutendienstregeling op de trajecten Schiphol-Utrecht-Arnhem en Breda-Eindhoven), uitbreiding van het aantal perrons op station Amsterdam-Zuid, betere bereikbaarheid van Schiphol en uitbreiding van het aantal opstelplaatsen voor treinen.

Moeder van Máxima draagt bekende jurk

Koningin Máxima had dit jaar tijdens Prinsjesdag bezoek van haar Argentijnse moeder Maria del Carmen Cerruti en broer Juan Zorreguieta. Ze stonden bij Paleis Noordeinde en zagen daar hoe het koningspaar in de Glazen Koets stapte en vertrok naar het Binnenhof.

De moeder van Máxima droeg een jurk die haar dochter elf jaar geleden aanhad tijdens een staatsbezoek aan India, toen nog als prinses.

Máxima tijdens een staatsbezoek aan India in 2007. Foto Robin Utrecht/ANP
Maria del Carmen Cerruti, de moeder van koningin Máxima vandaag tijdens Prinsjesdag. Foto Robin Utrecht-ANP

Reactie werkgevers: 'begroting is boekhoudkundig pronkstuk'

Werkgeversorganisatie VNO-NCW is van mening dat de Rijksbegroting er "keurig" bij ligt en een "boekhoudkundig pronkstuk" is. Dat zegt voorzitter Hans de Boer in een eerste reactie op de Miljoenennota. Wel voegt hij toe dat het kabinet moet zorgen voor een "ondernemend vervolg, zodat de economie niet vastloopt op termijn”.

De werkgevers zijn verheugd dat burgers en bedrijven geleidelijk aan lagere lasten krijgen, al is daarvan pas "serieus sprake vanaf 2020". Ook stelt De Boer dat veel van de extra investeringen niet voldoende zijn "om het vastlopen van de woningmarkt, de arbeidsmarkt, het ov en andere infrastructuur op termijn te voorkomen".

Begroting Justitie: bestrijden ondermijnende criminaliteit

De Justitie-begroting is vooral een verdere uitwerking van het vorig jaar gepresenteerde Regeerakkoord. Zo gaat er eenmalig 100 miljoen euro naar een ‘Ondermijningsfonds’, dat lokale overheden, politie en het Openbaar Ministerie (OM) moet helpen bij het bestrijden van ondermijnende criminaliteit. En naar de politie gaat structureel 291 miljoen euro extra, onder meer voor extra (wijk)agenten en de uitstroom van agenten die met pensioen gaan.

Drie bedragen vallen wél op. Het tekort van 40 miljoen euro bij de Raad voor de Rechtspraak wordt door minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) alsnog aangevuld. Ook gaat er dit jaar nog 30 miljoen euro extra naar cybersecurity. En voor 2019 is 23 miljoen euro gereserveerd voor het geval Groot-Brittannië zonder deal met de EU uit Europa treedt.

Begroting BZK: lastenverlichting voor woningcorporaties

Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) richt zich in de eerste volwaardige begroting van Rutte III vooral op de vastgelopen woningmarkt. In de Nationale Woonagenda, die Ollongren in mei presenteerde, sprak het kabinet de ambitie uit de komende jaren 75.000 extra woningen per jaar te bouwen. Het tekort aan woningen is groot en loopt in 2025 op tot ruim 600.000 woningen.

Om de bouw te versnellen trekt het kabinet komend jaar 38 miljoen euro uit om stedelijke gebieden, zoals oude havengebieden en oude bedrijventerreinen, versneld tot woongebieden te transformeren. Ook krijgen woningcorporaties lastenverlichting, in de hoop dat ze meer gaan bouwen. De verhuurdersheffing voor corporaties wordt met 100 miljoen euro verlaagd, wat bovenop de 100 miljoen euro korting komt voor corporaties die verduurzamen.

Qua democratische vernieuwing staan er weinig plannen in de BZK-begroting. Het kabinet lijkt te wachten op de staatscommissie parlementair stelsel van VVD-prominent Johan Remkes, die in december met aanbevelingen komt, waarmee Ollongren belooft "aan de slag te gaan".

BZK investeert volgend jaar in het beschermen van lokale politici die, als gevolg van bijvoorbeeld ondermijning door drugscriminelen, te maken krijgen met agressie en geweld. Veertien gemeenten die plannen hebben om politici en bestuurders te leren hier beter mee om te gaan krijgen daar 1,1 miljoen euro voor. Ook gaat er volgend jaar, zoals al in het regeerakkoord werd aangekondigd, 8 miljoen euro extra naar de AIVD voor de aanpak van "digitale dreigingen, spionage en sabotage".

Farmaceuten op het matje

Het kabinet-Rutte III is geen fan van grote farmaceuten die hun medicijnen extreem duur verkopen. In de begroting voor 2019 wordt aangekondigd dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de strijd aangaat met farmaceuten. Dat die soms de prijs van een medicijn door allerlei trucs vervijfhonderdvoudigen, wil het kabinet niet accepteren.

Over nieuwe, dure medicijnen wil minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) daarom onderhandelen met farmaceuten. Het kabinet wil ook dat farmaceuten "transparanter” worden over de totstandkoming van de prijzen van hun geneesmiddelen. Stoer schrijft het kabinet: "We zullen zowel nationale als internationale farmaceutische bedrijven aanspreken op hun verantwoordelijkheid.”

Reactie CNV: nog een boel te doen

Ook de sociale partners reageren op de plannen van het kabinet. Volgens vakbond CNV "is er nog een boel te doen". Dat zegt voorzitter Maurice Limmen in een eerste reactie. "Werkend Nederland schreeuwt om meer loon en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden."

De vakbond stelt dat het kabinet niet optreedt tegen de groeiende flexibilisering op de arbeidsmarkt. Ook komen werkgevers in de onderhandelingen "niet of nauwelijks" met een goed loonbod. "En als de vlieger van de geraamde loongroei niet opgaat, zijn de koopkrachtcijfers van het kabinet dus gebouwd op drijfzand."

Over de cao-onderhandelingen met de werkgevers zegt Limmen dat ze veelal moeilijk verlopen en dat werkgevers meer dan inflatiecorrectie zouden moeten aanbieden aan loongroei. Hij benadrukt:

"Als werkgevers echter zo doorgaan liggen er nog veel meer vakbondsacties in het verschiet. Laat dat duidelijk zijn. Het kan niet zo zijn dat wanneer de bedrijfswinsten door het dak heen gieren, gewone hardwerkende werknemers niet meeprofiteren."

RvS over dividendbelasting: betere uitleg nodig

Het kabinet moet een betere uitleg geven over de noodzaak en de effectiviteit van de afschaffing van de dividendbelasting. Dat zegt de Raad van State in haar advies over de meest omstreden maatregel uit het regeerakkoord dat vandaag op Prinsjesdag als wetsvoorstel wordt ingediend.

Juist omdat de financiële derving van het afschaffen van de dividendbelasting zo hoog is – voor 2020 geraamd op 1,9 miljard euro – vindt de Raad van State het van belang de voorgenomen maatregel "zo goed mogelijk te duiden en plausibel te maken".

In de memorie van toelichting die staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) dinsdagmiddag naar Tweede Kamer stuurde, ontbreekt volgens de Raad van State een "compleet beeld van de gemaakte afwegingen". Dat zou hij wel moeten leveren. Zo heeft de regering tot nu toe geen "concrete analyse en afweging” gemaakt van alle wetenschappelijke kritiek die door "diverse economen" is geuit op de noodzaak van het schrappen van de heffing op winstuitkeringen door bedrijven.

Het meest gehoorde argument van het kabinet is dat de afschaffing van de dividendbelasting gericht is op het behouden en aantrekken van hoofdkantoren van internationale bedrijven. Bekend was al dat het Centraal Planbureau voor die stelling "geen empirisch bewijs" heeft kunnen vinden.

Reactie premier Rutte

Volgens premier Mark Rutte gaan Nederlanders de komende tijd merken dat het beter gaat, zo zei hij dinsdag. "Er is ruimte om extra te investeren, in zorg en onderwijs bijvoorbeeld, maar ook om de overheidsfinanciën gezond te maken." Dat zullen mensen ook merken: "We zien de lonen stijgen, er is ruimte voor lastenverlichting." Wel benadrukt hij dat er internationaal "wel iets aan de hand is", zoals de Brexit en de dreigende handelsoorlogen tussen China en de Verenigde Staten. "Daar moet je wel op voorbereid zijn", aldus de premier.

Ook reageerde hij op grote vraagstukken als klimaatverandering. "Dat zijn ook onderwerpen waar de Troonrede aandacht aan besteedt, hoe we mét de samenleving samen grote vraagstukken willen aanpakken."

Dat de koning in de Troonrede over de afschaffing van de dividendbelasting sprak, vond Rutte niet vreemd. Hij herhaalde nog maar eens dat dat wat het kabinet betreft echt doorgaat.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Zou niet weten waarom het bijzonder is dat de koning afschaffing D-tax noemde. Vorsten hebben zoveel in de Troonrede aangekondigd dat daarna niet doorging #Prinsjesdag

Minister Wopke Hoekstra van Financiën en premier Mark Rutte in de Kamer na het aanbieden van het koffertje. Foto Bart Maat/ANP

Reactie Raad van State: beleid Rutte III onverstandig

De Raad van State heeft met harde woorden gereageerd op de plannen van het kabinet-Rutte III. Wel voldoet de zojuist gepresenteerde Rijksbegroting voor 2019 aan de Europese begrotingsregels.

Maar volgens vicepresident Piet Hein Donner ligt het "niet in de rede" om meevallers te gebruiken om nieuw beleid te financieren.

"Dit lijkt niet in lijn met het uitgangspunt dat meevallers niet mogen worden gebruikt voor nieuw beleid en roept dan ook de vraag op hoe dit te rijmen is met de budgettaire spelregels.”

Lees hier meer over het advies: Raad van State kraakt begrotingsbeleid kabinet

Hoekstra bij aanbieden Miljoenennota: het gaat economisch heel goed

Voor het eerst bood minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) zojuist de Miljoenennota aan in de Tweede Kamer. Hij noemde het aanbieden van de eerste begroting van het kabinet-Rutte III een "eer en een genoegen". Hoekstra begon met een anekdote die zich afspeelde op de Zuidpool in 1911, wat tot enige hilariteit in de Tweede Kamer leidde:

Twitter avatar PieterOmtzigt Pieter Omtzigt Aanbieding miljoenennota
Wopke Hoekstra begint in 1911 op de Zuidpool https://t.co/NoAzv2635q
Lees ook: Miljoenennota 2019: Sterke economie, maar zorgen over Brexit en vrijhandel

Na zijn uitstapje naar de Zuidpool schakelde Hoekstra terug naar de Miljoenennota van 2018, die vrijdag al uitlekte via NRC. Hoekstra stelde dat het "economisch in heel veel opzichten goed gaat". Hij noemde het vierde jaar met een begrotingsoverschot op rij, de stevige economische groei en het dalen van de werkloosheid naar het laagste niveau in vijftien jaar.

Hoekstra zegt dat de begroting voor volgend jaar Nederland "sterker, veiliger en welvarender" maakt, maar waarschuwt tegelijk dat de overheidsfinanciën nog niet volledig op orde zijn. De minister van Financiën ziet risico's voor de Nederlandse economie, "die als een van de eersten de gevolgen ondervindt van handelsconflicten". Ook zei Hoekstra dat de aanstaande Brexit "onze export, banen en portemonee bedreigt".

De balkonscène bij Noordeinde

Ongeveer een uur geleden was de traditionele balkonscène, waarbij koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prins Constantijn en prinses Laurentien vanaf het balkon van Paleis Noordeinde het publiek toezwaaiden.

Foto Robin Utrecht/ANP

Reacties van de fractievoorzitters

De eerste fractievoorzitters uit de Tweede Kamer reageren op de Troonrede.

PVV-leider Geert Wilders was trots op Nederland toen hij koning Willem-Alexander en koningin Máxima in de Ridderzaal zag, maar vond de Troonrede desondanks "een verschrikkelijk verhaal". Dat zei Wilders dinsdag voor de camera's van de NOS. Wilders hekelt de 1,5 procent koopkrachtverbetering die het kabinet realiseert, volgens hem "een beledigende aalmoes". De PVV wil dat veel meer geld wordt geïnvesteerd nu het economisch beter gaat. Daar zal Wilders deze week in de Algemene Beschouwingen met premier Rutte op aandringen.

GroenLinks-leider Jesse Klaver sprak tegenover de NOS over "verkeerde keuzes" in de Troonrede, zoals de afschaffing van de dividendbelasting en de verlaging van de winstbelasting voor grote bedrijven . "Dat geld moet naar het bestrijden van werkdruk in de publieke sector: naar leraren, naar de zorg, naar de politie."

D66-leider Alexander Pechtold vindt dat de Troonrede laat zien dat Nederland erop vooruit gaat, er weer geïnvesteerd kan worden en de klimaatproblematiek wordt aangepakt. Pechtold erkent dat het voor veel mensen nog beter moet. "Ik vind het goed dat het kabinet zich niet op de borst klopt", aldus Pechtold. Van de eeuwige koopkrachtplaatjes wordt Pechtold ook "gallisch", zo liet hij zich ontvallen.

SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij noemt de economische groei en stijgende koopkracht "goed nieuws", maar de SGP heeft ook een "aantal punten van zorg", zoals de balans tussen één- en tweeverdieners (die volgens de partij nog te veel in het nadeel van eenverdieners is) en de afschaffing van de dividendbelasting. "Liever zien wij die 2 miljard euro ten goede komen aan gezinnen en aan kleinere ondernemers", zegt Van der Staaij.

De dresscode voor de Ridderzaal

De vrouwen zaten er vandaag kleurrijk bij, maar de kleding van de mannen was in de Ridderzaal als vanouds behoudend. Jacquet was opnieuw het devies, in het bijzonder voor de mannelijke leden van het kabinet, de Raad van State en de Commissie voor In- en Uitgeleide.

Dat is een “vrij strenge” dresscode, erkent Hein Leversteijn, eigenaar van de klassieke Haagse herenmodezaak F.G. van den Heuvel. Daar weet men nog hoe het hoort. Leversteijn wil er verder niet op ingaan, maar het is breed bekend dat zijn winkel betrokken was bij het aanmeten van het jacquet dat de koning droeg tijdens zijn inhuldiging.

Geen broguing

De regels zijn als volgt. Een zwarte of donkergrijze jas met flappen aan de achterkant, een zwart-grijs gestreepte broek. Het hemd is wit en voorzien van een dubbele manchet met manchetknopen. Schoenen: zwart, veters, liefst van glad leer, dus geen gaatjesschoenen.

Vrijheid is er bij jacquet heus wel, benadrukt Leversteijn, zeker in de keuze van de das en het vest (gilet). Bij feestelijke gelegenheden zoals een bruiloft durven vooral de Britten het dan nog wel eens aan om bijvoorbeeld geel, roze of bruin te dragen, valt hem op. Vandaag houden de heren het bescheiden. De meesten dragen grijstinten. Zoals het moet. Of ze hebben een gewoon pak aan, dat mag eventueel ook.

Minister-president Mark Rutte met de ministers Stef Blok, Carola Schouten, Kajsa Ollongren en Hugo de Jonge in de Ridderzaal. Foto Remko de Waal/ANP

Dramatisch

Hoewel de outfits op het Binnenhof voor de leek uitzonderlijk formeel en deftig zijn, ziet Leversteijn nog een hoop ruimte voor verbetering. “De hoge hoed? Die hoort erbij. Ik zou hem meenemen. Er zijn mensen die het goede voorbeeld moeten geven, maar wie geeft dat voorbeeld nog?” De politici doorgaans in ieder geval niet, vindt hij. “Je moet maar eens kijken, die hebben extreem nauw gesneden jasjes aan.”

De pakken die de heren in politiek Den Haag meestal dragen, kwalificeert Leversteijn als “dramatisch”. De knoopjes van de jasjes te hoog, de broek te laag. Een “enorm” stuk van het overhemd steekt onder het pak vandaan, “en daar hangt dan zo’n flap van een das. Dat ziet er heel ongelukkig uit.” Wat dat betreft is de dresscode op de derde dinsdag van september een uitkomst. Het vest verbergt een hoop.

Kamerleden reageren direct op Troonrede

Kamerleden reageren op Twitter al op de Troonrede, vooral ook als het om hun eigen portefeuille gaat. Ze gaan ook direct met elkaar in de discussie:

Twitter avatar KeesVee Kees Verhoeven Traditionele #troonrede opent verrassend met de Nederlandse samenleving, met elkaar samen leven, onze cultuur en ons gezamenlijke erfgoed. Heel goed. Verder terechte aandacht en extra geld voor innovatie, cybersecurity en internationale samenwerking, de Europese Unie voorop.

 

Twitter avatar F_azarkan Farid Azarkan Je hebt (zoals zo vaak) half geluisterd Kees. Koning riep ook iets over dividendbelasting, integratie en arbeidsgehandicapten. Hoorde ik de Koning nou ook iets fluisteren over dat D66 via het referendum de democratie verder om zeep helpt? Dat laatste weet ik niet zeker. https://t.co/B0NXYdZMGa

 

Twitter avatar svanweyenberg Steven van Weyenberg Trots op ambitieus klimaatbeleid in #Troonrede. We moeten een grote bocht maken om geen klimaatschuld door te schuiven naar toekomstige generaties. Alleen met samenwerken krijgen we dit voor elkaar. Zodat we de doelen van Parijs halen. #afspraakisafspraak

 

Langste Troonrede koning

Willem-Alexander deed dit jaar ruim zeven minuten langer over het uitspreken van de Troonrede dan vorig jaar, timede debatexpert Lars Duursma. Dat terwijl de koning volgens hem exact hetzelfde aantal woorden per minuut sprak.

Twitter avatar LarsDuursma Lars Duursma ⏱ Dit was met 20 minuten en 45 seconden een uitzonderlijk lange #Troonrede, veruit de langste die onze koning ooit heeft uitgesproken. Vorig jaar duurde de toespraak 13 minuten en 16 seconden.

 

Twitter avatar LarsDuursma Lars Duursma Ik had het gevoel dat onze koning wat gehaast sprak, wat enkele versprekingen zou verklaren, maar zijn spreektempo was met 125 woorden per minuut exact gelijk aan vorig jaar en zelfs iets langzamer dan in 2014 en 2015 (120 wpm). Hij sprak wel zo'n 25% sneller dan zijn moeder.

Dit was de boodschap van de Troonrede

De viering van 75 jaar bevrijding, later dit parlementaire jaar in 2019, was het vertrekpunt van de koning in zijn Troonrede. Op dit soort herdenkingsmomenten “realiseren we ons hoe sterk het land is dat sindsdien is opgebouwd”. Willem-Alexander sprak van waarden als ‘gelijkwaardigheid’, ‘tolerantie’, ‘vrijheid’ en ‘rechtszekerheid’ - en de beschikbaarheid van zorg en een dak boven ons hoofd.

Het startpunt van de koning was dan ook: Nederland is een sterk land, dat we nog beter willen maken. “De economische voorwaarden zijn ervoor aanwezig”, zei Willem-Alexander. “De economie groeit voor het zesde jaar op rij.” Mensen moeten, meer dan nu, concreet merken dat het goed gaat. En “vertrouwen in de toekomst is werk in uitvoering”.

De koning somde een lange reeks initiatieven op: een plan om eenzaamheid van ouderen tegen te gaan bijvoorbeeld. Hij wees erop dat meer dan de helft van de 75-plussers zegt zich eenzaam te voelen. Een ander initiatief gaat over het historisch besef en culturele diversiteit. Er komt 125 miljoen extra voor beschikbaar.

Een ander thema in de Troonrede was het ‘bouwen aan een hechte samenleving’. Zo noemde de koning een nieuw inburgeringsstelsel waarbij asielzoekers eerder aan het werk moeten en zo snel mogelijk de taal moeten leren. Hij wees ook op een voorstel dat het minder risicovol moet maken voor werkgevers om vaste contracten te geven. Verder moet het pensioenstelsel robuuster, en werk meer lonen. Om het woningtekort minder nijpend te maken, streeft het kabinet naar het bouwen van 75.000 huizen per jaar.

Het d-woord (dividendbelasting) werd niet vermeden. “De dividendbelasting wordt afgeschaft voor een aantrekkelijker vestigingsklimaat”, zei Willem-Alexander. Daarnaast moet belastingontwijking door brievenbusfirma’s worden tegengegaan. Hij wees ook op een extra investering in infrastructuur: om files aan te pakken en het openbaar vervoer te versterken.

De koning stipte verder de oplopende kosten voor de zorg aan: “In de collectieve uitgaven gaat een kwartje per euro naar de zorg." De technologische vooruitgang kreeg ook, weliswaar beperkte, ruimte in de Troonrede. Er komt meer geld voor de bestrijding van computercriminaliteit en vmbo-scholen die technici opleiden krijgen extra geld.

De koning zei verder dat er ruim 1.100 agenten bijkomen, van wie het merendeel in de wijk moet gaan werken. Militairen krijgen een bedrag dat oploopt tot 1,5 miljard extra per jaar aan het einde van de kabinetsbegroting.

Kamerleden in Ridderzaal: tijd voor familie en selfies

Voor Kamerleden is de Troonrede elk jaar een bijzonder moment, waarbij ze hun familie of andere gasten mee mogen nemen naar de Tweede Kamer en Ridderzaal. Ook grijpen Kamerleden het moment aan om samen selfies te maken:

Twitter avatar cnijkerken Chantal Nijkerken Prinsjesdag 2018! Super om dit met mijn hele gezin mee te maken, en dat op mijn verjaardag😊 https://t.co/e0roASdxU1

 

 

 

Twitter avatar LauraBromet Laura Bromet De GroenLinks-fractie vandaag: https://t.co/YGYMMjhf0R

 

Twitter avatar Worsdorfer Martin Wörsdörfer Traditioneel in de Ridderzaal! #VVD #jacquet #Prinsjesdag https://t.co/5xnel6qKOm

 

Troonrede is afgelopen

Met de woorden "leve de koning" en driemaal "hoera!" wordt de koning na het uitspreken van de Troonrede toegejuicht. Hij en de koningin trekken zich nu even terug, voor ze over ongeveer tien minuten weer naar Paleis Noordeinde vertrekken.

Lees hier de Troonrede terug.

Beeld van het koningspaar in de Ridderzaal

Koning Willem-Alexander tijdens het uitspreken van de Troonrede:

Foto David van Dam

Het D-woord

En tegen de verwachting in, heeft Willem-Alexander het ook over de afschaffing van de dividendbelasting:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Hij noemt het D-woord. (Dividendbelasting welteverstaan)

Koning spreekt niet alleen over cijfers

De koning spreekt onder meer over de gunstige economie en hoe de regering die nog sterker wil maken. Ook heeft hij het over de arbeidsmarkt, pensioenen en het belastingstelsel. Maar hij heeft het niet alleen over cijfers:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Na opsomming van goede cijfers: ’Er is een vraag die niet in een rekenmachine past. Leven we in Nederland wel genoeg met elkaar?’

 

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay ‘Nl heeft van oudsher een goed vestigingsklimaat en dat moet zo blijven’ (..) met fiscale maatregelen vergroten we de aantrekkelijkheid van ons land voor grote en kleine bedrijven’

Koning begonnen aan Troonrede

Koning Willem-Alexander is begonnen aan de Troonrede.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Leden van de Staten-Generaal... https://t.co/XW0rmS1SgX

Koningspaar gearriveerd in Ridderzaal

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn aangekomen in de Ridderzaal. Over enkele ogenblikken spreekt de koning de Troonrede uit.

Prinses Beatrix kijkt toe

De moeder van Willem-Alexander, prinses Beatrix, kijkt toe langs de route, vanuit het Kabinet van de Koning bij de Hofvijver:

Foto Bart Maat/ANP

Vergadering in Ridderzaal geopend

Ondertussen is in de Ridderzaal de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal geopend door de voorzitter van de Eerste Kamer.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Ankie Broekers-Knol opent de vergadering (voor het laatst, ze vertrekt in het voorjaar)

Het kabinet is ook binnen:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Kabinet is inmiddels binnen https://t.co/Sgtlm5hbts

Glazen Koets met koningspaar is onderweg

En daar is het koningspaar, dat onder begeleiding van het Wilhelmus Paleis Noordeinde verlaat. In de Glazen Koets gaan ze onderweg naar de Ridderzaal.

 

Twitter avatar POL_DenHaag Politie Den Haag Collega's houden toezicht bij de aankomst van de koetsen bij Paleis Noordeinde #prinsjesdag https://t.co/XaDrStKM9m

Koninklijke Stoet is vertrokken

De eerste rijtuigen van de Koninklijke Stoet zijn onderweg van Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal op het Binnenhof. Bekijk hier de route.

Koning Willem-Alexander wordt uiteraard vergezeld door zijn vrouw koningin Máxima, door zijn broer prins Constantijn en diens vrouw Laurentien en verder door leden van de hofhouding en een militair ere-escorte.

Genodigden arriveren in de Ridderzaal

De genodigden komen inmiddels de Ridderzaal binnen, waar de koning iets na 13.15 uur de Troonrede zal uitspreken. Om 12.45 uur moeten ze allemaal binnen zijn. Onder de genodigden zijn uiteraard de leden van de regering en de Eerste en Tweede Kamer, maar daarnaast ook onder meer leden van de Raad van State, hoge ambtenaren, de Commissaris van de Koning in Zuid-Holland en de burgemeester van Den Haag.

Ondertussen in de Ridderzaal:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Niets is de heren en dames Kamerleden vreemd. Ook niet toeristische groepsfoto’s en selfies maken voor de troon. https://t.co/DDgmQgGHbU

Waarom ook alweer de Glazen Koets?

Over ongeveer een uur arriveren koning Willem-Alexander en koningin Máxima in de Glazen Koets bij het Binnenhof. Voor het derde jaar op rij gaan ze niet met de traditionele Gouden Koets, omdat die gerestaureerd wordt. Daarna zou de koets weer "tientallen jaren" moeten kunnen meerijden in de Koninklijke Stoet op Prinsjesdag.

Op het Binnenhof staat de erewacht ondertussen al gereed, zag verslaggever Lamyae Aharouay die voor NRC straks in de Ridderzaal zit:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay De erewacht waarlangs genodigden lopen (behalve de pers, die moet via een zij-ingang) https://t.co/B0kIfcpCB2

Regeringspartijen op Twitter

Regeringspartijen VVD en CDA laten vandaag van zich horen op Twitter.

De boodschap van de VVD:

Twitter avatar VVD VVD Prinsjesdag… plannen, cijfers, miljoenen… Maar vooral: de politieke catwalk!😉 #Prinsjesdag https://t.co/msITjU7OMn

En van het CDA, speciaal voor minister Hoekstra:

Twitter avatar cdavandaag CDA Omdat we weten dat alle eerste keren spannend zijn… 💼 #prinsjesdag2018 https://t.co/zVkdrVY0Dv

Drukte in de Haagse binnenstad

Met nog een uur te gaan wordt het steeds drukker langs de route van de Glazen Koets. Vanuit Veghel, Staphorst en Hendrik-Ido-Ambacht komt het publiek. Nu politie en leger langs marcheren (met muziek) wordt het lange wachten leuker.

Hele schoolklassen, met zelfgemaakte kronen, staan op het Lange Voorhout.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar De allermooiste hoed (nu al): Joas, 11 jaar, uit Hendrik-Ido-Ambacht https://t.co/RrhDUdNUyH

Rond 13.15 uur arriveert de Glazen Koets met koning Willem-Alexander en koningin Máxima op het Binnenhof. In de Ridderzaal houdt de koning vervolgens de Troonrede.

Eerste koffertje voor minister Hoekstra

Minister Hoekstra heeft op zijn ministerie van Financiën het koffertje met de stukken inmiddels in ontvangst genomen. Het is de eerste keer dat hij als minister hét koffertje mag aanbieden aan de Tweede Kamer, dat gebeurt vanmiddag om 15.00 uur.

Twitter avatar Financien Financien Met een handtekening eronder, strik eromheen en het koffertje zijn de Miljoenennota en Rijksbegroting 2019 klaar voor overhandiging aan de Tweede Kamer. #Prinsjesdag2018 #Pdag2018 https://t.co/0DJiCsdws9

De Miljoenennota werd al in 1906 voor het eerst gepresenteerd.

Bekijk hier de fotoserie: Derde dinsdagen van september door de jaren heen

Premier Rutte laat zich vast even zien

Ook premier Mark Rutte (VVD) heeft zich vanochtend al even laten zien. Het is zoals gezegd de eerste begroting van zijn derde kabinet. Eind augustus waren ze klaar met de onderhandelingen, inclusief de meest omstreden maatregel uit het regeerakkoord: de afschaffing van de dividendbelasting per 2020.

Premier Mark Rutte werd vanochtend telefonerend gezien op het Buitenhof. Foto Jerry Lampen/ANP

Voorbereidingen voor Prinsjesdag

Een veegmachine aan het werk op het plein voor paleis Noordeinde. Foto Sem van der Wal/ANP
In de Haagse binnenstad zijn stevige hekken vanwege de veiligheid. Een groot deel van de binnenstad is voor en tijdens de rijtoer afgesloten voor verkeer. Foto Sem van der Wal/ANP
Bij de toegang tot het Binnenhof wordt gecontroleerd. Foto Sem van der Wal/ANP
Een dag vóór Prinsjesdag wordt traditiegetrouw op het Scheveningse strand geoefend voor de rijtoer. Foto Lex van Lieshout/EPA

Eerste bezoekers bij Paleis Noordeinde

Om half negen stond voor Paleis Noordeinde al een kleine menigte. Shirley Gevelhof (52) en Miyol Holscher (50) uit Wateringseveld hadden eerst "een bakkie" gedaan voor ze zich opstelden bij de dranghekken. Naast oranjefans als Johan Vlemmix valt op dat Gevelhof en Holscher géén oranje dragen. Maar fans van de koninklijke familie zijn de twee cateraars wel. Vorig jaar stonden ze ook voor het paleis. "Ik heb hele mooie foto’s genomen van toen de koets draaide", zegt Gevelhof.

Wel in het oranje zijn twee Amerikanen: Gina Januzzi (24) uit Birmingham, Alabama, en Kelsey Williams (23) uit Cleveland, Ohio. Ze zijn leraren en een paar maanden in Nederland. Hellen van der Sanden (52) uit Hilversum nam hen mee voor een dagje monarchie. "Ik scheel tien maanden met de koning en was vroeger een beetje verliefd op hem”, zegt zij. "Ik maakte plakboeken." In het echt heeft ze hem nooit gezien, het wordt nu de eerste keer.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar Shirley Gevelhof (l) en Miyol Holscher dragen geen oranje, maar zijn wel fans: ze weten hoeveel kleinkinderen Beatrix heeft #Prinsjesdag https://t.co/AI4qE9CHdp

Wat staat ons vandaag te wachten?

Hier volgen we het belangrijkste nieuws op deze derde dinsdag van september, de dag waarop de regering de begroting voor volgend jaar aanbiedt aan de Tweede Kamer. Het is de eerste begroting van het kabinet-Rutte III.

Niet alleen het programma is al jaren exact hetzelfde, het lijkt ook wel traditie dat de inhoud van veel stukken al bekend is. Zo is de Miljoenennota al uitgelekt, waaronder aan NRC. Ook delen van de Macro-economische verkening (MEV) van het Centraal Planbureau (CPB) zijn door NRC ingezien. Daaruit blijkt dat het CPB "fundamenteel anders [denkt] over de gezondheid van de overheidsfinanciën dan het kabinet".

"Voor de derde Prinsjesdag op rij zal het kabinet zelfverzekerd zeggen dat Nederlanders de economische groei volgend jaar eindelijk gaan voelen in hun portemonnee", schreef onze politieke redactie vandaag. Maar wat is die belofte waard?

Lees ook over de uitgelekte Miljoenennota: Sterke economie, maar zorgen over Brexit en vrijhandel

Het programma voor vandaag:
- 12.45 uur: alle genodigden zijn aanwezig in de Ridderzaal op het Binnenhof in Den Haag, dit zijn: de ministers en staatssecretarissen, de leden van het parlement, de leden van de Raad van State en andere Hoge Colleges van Staat, hoge ambtenaren, vlag- en opperofficieren, leden van de hoge rechterlijke macht, de Commissaris van de Koning in de provincie Zuid-Holland, de burgemeester van Den Haag, ambassadeurs, bijzondere vertegenwoordigers en speciale genodigden

- 13.00 uur: de Koninklijke stoet vertrekt vanaf Paleis Noordeinde, met het koningspaar in de Glazen Koets, naar de Ridderzaal, waar op dat moment de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal geopend wordt door de voorzitter van de Eerste Kamer

- 13.15 uur: na aankomst bij de Ridderzaal spreekt koning Willem-Alexander de Troonrede uit

- 13.50 uur: de Koninklijke stoet vertrekt weer naar Paleis Noordeinde, daar is vervolgens de balkonscène

- 15.00 uur: minister Hoekstra (Financiën, CDA) biedt het koffertje met de Miljoenennota en de Rijksbegroting aan de Tweede Kamer aan - alle stukken worden een kwartier later openbaar