Veroordelingen Arnhemse villamoord mogelijk grote gerechtelijke dwaling

De Adviescommissie afgesloten strafzaken betwijfelt of negen mannen terecht zijn veroordeeld in de zogenoemde Arnhemse villamoord. Er moet nader DNA-onderzoek komen.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Negen mannen die onherroepelijk veroordeeld werden tot celstraffen van vijf tot twaalf jaar wegens een dodelijke roofoverval precies twintig jaar geleden in Arnhem zijn wellicht onschuldig veroordeeld. Het gaat mogelijk om de grootste gerechtelijke dwaling ooit in Nederland.

Dit blijkt uit een tot nu toe niet geopenbaard advies dat de zogeheten Adviescommissie afgesloten strafzaken (Acas) op 8 juni 2018 heeft uitgebracht aan de procureur-generaal bij de Hoge Raad in deze strafzaak die bekend staat als de ‘Arnhemse Villamoord’. De Acas – die bestaat uit gerenommeerde, onafhankelijke strafrechtdeskundigen – heeft advies gegeven nadat in 2015 verdachten om een herziening van hun zaak hebben gevraagd. De verdachten werden destijds veroordeeld op basis van twee bekentenissen. De adviescommissie noemt de veroordelingen „potentieel onveilig”.

De Adviescommissie afgesloten strafzaken (Acas) zegt na uitvoerige bestudering „een verontrustend beeld” te hebben gekregen van deze strafzaak. Volgens de commissie zijn de veroordelingen die het gerechtshof in Arnhem in 2000 uitsprak „naar huidige wetenschappelijke inzichten thans niet meer houdbaar”. De Acas stelt voor dat er nog nader onderzoek volgt naar een paar DNA-sporen. Als dat niks oplevert moet de procureur-generaal een vordering tot herziening indienen bij de Hoge Raad. Deze dinsdag maakt advocaat-generaal E.J. Hofstee van de Hoge Raad bekend dat hij inderdaad een ,,nader DNA-onderzoek en dactyloscopisch onderzoek’’ zal laten uitvoeren.

‘Enorme gerechtelijke blunder’

Advocaat Arthur van der Biezen, die een verdachte in deze zaak bijstaat, zegt „blij te zijn dat na twintig jaar een einde lijkt te komen aan deze enorme gerechtelijke blunder’’. Het gaat om negen verdachten, op een na van Turkse komaf, die veroordeeld werden voor de beroving van een 63-jarige vrouw in september 1998 in haar woning in Arnhem. Zij werd door het hoofd geschoten en stierf. Een 33-jarige vriendin die op bezoek was, raakte getroffen door een schampschot en overleefde. De buit was klein: enkele betaalpassen, geld en een slavenarmband.

De verdachten werden veroordeeld voor diefstal met de dood tot gevolg op basis van bekentenissen die twee van de verdachten aflegden. Vier jaar geleden oordeelde de projectgroep Gerede Twijfel, waarin juridische studenten onder leiding van rechtspsycholoog Peter van Koppen mogelijke gerechtelijke dwalingen onderzoeken, dat de bekentenissen vals zijn. Uit onderzoek van de opnames van de verhoren blijkt dat er sprake was van ontoelaatbare druk en ‘gestuurde’ verhoren. Forensisch technisch onderzoek naar vingerafdrukken en bloedsporen had geen belastend materiaal opgeleverd voor de verdachten. De veroordeelde mannen hebben inmiddels allemaal hun straf uitgezeten. Een veroordeelde man pleegde tijdens zijn detentie zelfmoord in zijn cel. Hij liet een briefje achter met de tekst dat hij onschuldig was.

Als de procureur-generaal de mening van de Acas overneemt en er niet alsnog DNA sporen worden gevonden die wijzen naar de verdachten, is de kans groot dat de Hoge Raad zal besluiten dat de hele strafzaak over moet.

Wetenschapsfilosoof Ton Derksen publiceerde in 2016 een boek over gerechtelijke dwalingen. Lees het artikel Gerechtelijke dwalingen in Nederland; ze komen vaker voor dan je denkt

Eén dader gezien

Een van de eigenaardige aspecten aan de veroordelingen in deze zaak is dat de vrouw die met een schampschot de overval overleefde, heeft gezegd slechts één dader te hebben gezien. Een man die goed Nederlands sprak, zij het met een accent. De man die volgens de bekentenissen de schutter zou zijn geweest, is – omdat hij de Duitse nationaliteit heeft – in Duitsland vervolgd en vrijgesproken. Er bleek geen bewijs te zijn tegen hem. Hij had een alibi en spreekt ook geen woord Nederlands. De Acas acht het ook vreemd dat er maar een dader is gezien en het hof negen mensen veroordeelde.

Het hof oordeelde in 2000 dat er sprake was van „consistente bekentenissen” door twee verdachten. Volgens de Acas is dat allesbehalve het geval. „Alle factoren die naar het huidige wetenschappelijk inzicht het risico op een valse bekentenis verhogen, waren ook feitelijk aanwezig”. Tijdens de verhoren dreigde een verbalisant met het afhakken van een vinger bij een verdachte als hij zou liegen. Ook kreeg een verdachte te horen dat hij twintig jaar cel zou kunnen krijgen omdat het voor de politie makkelijk is zijn gezichtsprofiel te laten lijken op de in het dossier aanwezige compositietekening. Het gerechtshof achtte dit toelaatbaar. „Van de politieverhoren kan niet worden gezegd dat er een ontoelaatbare druk op verdachten uitging die hun verklaringsvrijheid op onaanvaardbare wijze heeft geschonden”, oordeelde het gerechtshof in Arnhem destijds. Pikant is dat een van de drie raadsheren die dit arrest wezen, Rinus Otte was. Hij werkt nu bij het Openbaar Ministerie als lid van het college van procureurs-generaal. Hij kwam eerder dit jaar in opspraak omdat de vader van de vermoorde Anne Faber hem verweet als raadsheer de moordenaar van zijn dochter in een eerdere strafzaak te laag te hebben gestraft.

Lees ook de column terug van Folkert Jensma uit 2014: Een dubbel debacle in de zaak van de Arnhemse villamoord
    • Marcel Haenen