Orbán is olifant in de kamer op migratietop Salzburg

EU-top

De EU wil eenheid tonen bij de informele top. Kan dat met spelbreker Orbán?

Hongaren demonstreren zondag in Boedapest tegen de Hongaarse premier Viktor Orbán Foto Bernadett Szabo/Reuters

Gelukje voor Viktor Orbán: de informele top van Europese leiders in Salzburg gaat deze woensdag en donderdag niet over hem, maar over migratie en de Brexit. De regeringsleiders hebben de agenda vooralsnog niet omgegooid nadat de Hongaarse premier vorige week een pak slaag kreeg van het Europees Parlement. Dat stemde toen voor het in gang zetten van ‘de 7’, een strafprocedure tegen een EU-lidstaat voor het schenden van democratische grondrechten.

Lees ook: Oorvijg voor Orbán luidt de Europese verkiezingsstrijd in

Een snel vervolg leek logisch. Europa had een grens getrokken en bovendien stemde een flink deel van Orbáns eigen politieke familie, de Europese Volkspartij, tegen hem. Hoe kon Orbán nog lid blijven van een verbond met Angela Merkels CDU, het CDA en andere centrum-rechtse partijen? Een Franse oudgediende in de EVP, Alain Lamasourre, dacht al aan de jaren dertig: je kon dan wel zeggen dat dit een „schervengericht” – straf door politieke uitsluiting – was, maar had Europa dat destijds maar gedaan, zei hij.

Een week later lijkt de wending een stuk minder scherp. Orbán staat niet op het menu als hij zich in Salzburg bij de collega-regeringsleiders vervoegt voor het diner. De Oostenrijkse kanselier Kurz, die de top als dienstdoend EU-voorzitter heeft voorbereid, wil voorlopig wachten. Zijn coalitiegenoot, de extreem-rechtse FPÖ, steunt intussen Orbán in het aanvechten van de stemprocedure in het Europees Parlement.

Held voor anti-Europeanen

Orbáns excommunicatie staat ook niet op het programma bij de regerings- en partijleiders van EVP-huize die hij vooraf treft – met onder anderen Angela Merkel en ook weer Kurz. Maar hij kan wel kritiek verwachten. De familieleden zagen de afgelopen dagen ongemakkelijk hoe Orbán als een held werd geprezen door anti-Europa-campaigners als Marine Le Pen („vóór de destructie van Europa!”) en Geert Wilders („Orbán is een held en verdient de Nobelprijs”).

De EVP ziet zichzelf nog altijd als een pro-Europese partij. Paradoxaal genoeg is dat precies de reden dat velen Orbáns partij Fidesz erbij willen houden, ondanks zijn harde kritiek op ‘Europa’. Zonder Fidesz is Hongarije hoe dan ook verloren – voor de EVP en ook voor andere Europese partijen, redeneren ze daar. Anderen willen het aanzien tot na de Europese verkiezingen in mei.

Bij de 28 regeringsleiders is evenmin veel haast. Er is een zekere consensus dat de strafprocedure een „maaltijd om langzaam te eten” is. De uiterste consequentie – dat Hongarije stemrecht verliest in de EU – is onwaarschijnlijk, maar zover hoeft het ook niet te komen om van de procedure een succes te maken. Die is bedoeld om de EU te helpen veranderingen in Hongarije af te dwingen – nu met straf en vernedering als dreiging.

Lees ook: Brussel neemt Polen met extra ‘inbreukprocedure’ in houdgreep

Ook de Franse president Macron, die graag een Europees politiek debat bevordert met hemzelf en Orbán als de twee polen, kan hiermee vooruit.

Haast kan bovendien averechts uitpakken. Zodra de regeringsleiders over een strafprocedure tegen Hongarije gaan praten, dreigt de Unie te splijten. Hongarije rekent dan niet alleen op de steun van Polen (dat in een vergelijkbare situatie zit) maar ook van andere regeringsleiders uit het oosten van Europa: Tsjechië, Slowakije, misschien Roemenië. Oost tegen West – dat is een scenario waar zeker Merkel en Kurz niet naar uitkijken.

Stoorzenders

Meer verdeeldheid en polarisatie helpt al helemaal niet nu de Europese Unie eenheid nodig heeft op de twee grote onderwerpen van het moment, waar het in Salzburg dus juist wel over gaat: Brexit en migratie. Bij Brexit lukt dat tot nu toe goed. Het mandaat van EU-onderhandelaar Barnier is zo stevig, dat hij in de gesprekken met de Britten tot nu toe geen beroep heeft hoeven doen op de lidstaten om hun positie bij te stellen. Er wordt geopperd dat hij in Salzburg wel enige extra ruimte gaat vragen – en krijgen – om de Britse premier May op kleine punten tegemoet te treden.

Moeilijker is het eenheid te smeden over migratie. EU-diplomaten hopen dat de top in Salzburg eindelijk een „terugkeer naar een constructief debat” inluidt. Dat is een sneer naar de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Salvini. Hij kreeg de afgelopen maanden vaak het verwijt disproportioneel hard om solidariteit te roepen, terwijl het aantal migranten dat er aankomt momenteel relatief laag ligt en Italië zelf te weinig doet. Dat kan premier Conte hinderen op de top.

De ander stoorzender is: Orbán. Die kondigde deze week aan dat hij zich zal verzetten tegen uitbreiding van de Europese grens- en kustwacht. De Europese Commissie wil dat bij die dienst in 2020 10.000 mensen werken, met meer middelen en bevoegdheden. Dit in aanvulling op de ongeveer 100.000 nationale grenswachten die er al zijn, onderstreept de Commissie.

Voor die som houdt Orbán zich doof. Hij weet toch allang wat die Europese grenswachten gaan doen: migranten binnenlaten. En daar heeft hij het liever en met meer succes over dan over zijn eigen rol.

    • René Moerland