Ratna (Tillotama Shome, midden) wil modeontwerpster worden in ‘Sir’.

Een sprookje dat werkelijkheid zou moeten zijn

Rohena Gera De enige manier om als vrouw films te maken in India is door het zelf te doen, aldus Rohena Gera. Haar speelfilmdebuut ‘Sir’ gaat ook over een vrouw die haar eigen weg zoekt.

Een realistisch verhaal dat toch geen werkelijkheid is. Of een sprookje dat werkelijkheid zou moeten zijn. Zo omschrijft de Indiase regisseur Rohena Gera (1973) haar eerste lange speelfilm Sir, vorige maand de winnaar van de publieksprijs van het World Cinema Amsterdam-festival. Het verhaal, over de onmogelijke liefde tussen architect Ashwin en zijn inwonende bediende Ratna, heeft alle kenmerken van een romantisch sprookje.

„Ik weet niet of er in Mumbai echt langdurige relaties bestaan die zo dwars door alle rangen en standen heengaan. Er zullen verliefdheden zijn, seksuele relaties en romances, maar of het ooit in een huwelijk kan uitmonden, betwijfel ik”, vertelde Gera in Amsterdam. „Als het gebeurt, dan heeft niemand het erover. Daarvoor is India nog veel te veel een klassenmaatschappij. Maar ik heb het verhaal wel aangepakt alsof het echt is. Ratna en Ashwin zijn realistische personages. Misschien zijn er maar kleine maatschappelijke veranderingen nodig om het mogelijk te maken.”

Gera groeide zelf ook op in een huishouden met inwonende bedienden. „Ze zijn de hele dag om je heen, weten misschien wel meer van je dan je ouders, zeker als ze ook de zorg voor de kinderen hebben. Maar ze horen er niet bij. Ze zijn aanwezig en onzichtbaar tegelijkertijd.”

En ook nu heeft ze nog steeds bedienden in huis. Tijdens haar scheiding ontdekte ze dat haar dienstmeisje de breuk al lang had zien aankomen. Sindsdien probeert ze een gelijkwaardigere relatie met haar personeel aan te gaan. Maar het is moeilijk om het anders te doen, want het blijft, de relatie tussen een werkgever en een werknemer. „Er is een heel ingewikkeld stelsel van privileges. Personeel wordt vaak onderbetaald en met name dienstmeisjes werken vaak alleen tegen kost en inwoning, maar dan word je als werkgever wel geacht om bijvoorbeeld de school voor een broertje of zusje van het personeelslid te betalen. Een werkgever heeft dus ook allerlei onuitgesproken plichten. Maar de ongelijkheid blijft enorm. Ook tussen huishoudelijk personeel onderling. Als we dat gelijk zouden willen trekken en in India het minimumloon zouden invoeren, wat volgens mij onvermijdelijk is, is er een politiek-economische aardverschuiving nodig. We kunnen niet zomaar de westerse welvaartsstaat overnemen.”

Voordat ze Sir maakte, regisseerde Gera in eigen beheer de documentaire What’s Love Got to Do with It? over gearrangeerde huwelijken. „De enige manier om in India als vrouw een film te maken is door het zelf te doen.” Sir begint waar die film eindigt. Ashwin verbreekt zijn verloving en wil zelf een vrouw kiezen. Gera: „Uithuwelijken is nog steeds de praktijk van alledag. In India trouw je niet met je liefde, maar met zijn familie. De bruid moet bij iedereen in de smaak vallen. Het komt heel vaak voor dat mensen een paar jaar met iemand uitgaan, en dat ze dan van de ene op de andere dag met iemand anders huwen. Een homoseksuele vriend van mij maakte zelfs mee dat zijn partner hem op een dag vertelde dat hij ging trouwen.”

Lees hier de recensie van ‘Sir’

Ze vraagt me hoe ik het einde van de film vond en roept dan snel: „O, nee, daar kunnen we het helemaal niet over hebben, want dan verklappen we alles.” Ik vertel haar dat ik de film enorm romantisch vond en dat ik aan het einde steeds meer de druk op die twee voelde om hun liefde een kans te geven. Gera: „Dat is het punt. Het is geen Bollywoodidylle. Ik ben zelf ook enorm benieuwd hoe het met die twee verder gaat. Misschien dat ik net zoals in de Before Sunrise-films van Richard Linklater over zeven jaar een vervolg moet maken om te zien hoe het ze in de tussentijd is vergaan.”

Een ding is zeker: Ratna zal dan haar eigen kledingwinkel hebben. „Sir is het verhaal van twee mensen die zich moeten emanciperen. Maar Ratna is daarin al het verst, ondanks dat ze uit een eenvoudig gezin van het platteland komt en als vrouw eigenlijk al is afgeschreven omdat ze jong weduwe is geworden. Dat komt omdat ze de droom heeft om modeontwerpster te worden. En het talent. Als je geen richting weet te geven dan leef je eigenlijk maar half. Het doet er niet toe hoeveel geld je hebt. Als je je eigen leven in de hand kunt nemen ben je al vrijer dan je ooit zou kunnen dromen. Zoveel mensen in India dragen het gewicht van hun familie op hun schouders dat ze er niet aan toe komen om zelf te leven.”

    • Dana Linssen