Recensie

Een cinefiele traktatie over grootheid Robby Müller

Documentaire De in juli overleden cameraman Robby Müller was een grootheid in de film. Vriendin Claire Pijman maakte met zijn privé-archief en zijn filmografie de film ‘Living the Light’. Een documentaire die vooral de filmmaker Müller portretteert, niet de mens.

Robby Müller aan het werk: hij dacht alles door, maar plande zo weinig mogelijk.

Een homevideo. De camera volgt een hond die in een beekje springt, maar dwaalt al snel af naar het zonlicht dat over de rimpels van het wateroppervlak dartelt. De in juli overleden Nederlandse cameraman Robby Müller (1940-2018) aan het werk, in zijn vrije tijd. Voor zover dat te onderscheiden viel.

In biodoc Living the Light put collega en vriendin Claire Pijman uit Müllers filmografie en het privé-archief van video’s, foto’s en polaroids. Je ziet een man die enthousiast speelt met focus, frame en licht. Even op de zon richten, met je vingers voor de lens wapperen: zien wat er gebeurt. Even dat rode sjaaltje over de schemerlamp. De wereld door een lens, soms tot irritatie van vrouw of dochter.

Robby Müller is een grootheid in de film. Zie hem zijn antwoordapparaat filmen, medio jaren tachtig: Jim Jarmusch wil even bijpraten, David Lynch meldt dat hij toch een ander kiest voor zijn – niet gerealiseerde – film Ronnie Rocket, maar graag in contact blijft. Waarom Müller dat filmde? Toch een beetje trots? Met de Duitse regisseur Wim Wenders had Müller vanaf 1969 de wereld veroverd – al voelde hij zich in Amerika vooral thuis bij ‘Indies’. Bij zijn eerste Hollywoodproject stuurde Müller een karavaan trucks vol booglampen weg: bij een scène bij zonsondergang kon hij het wel met de zon alleen af. Hij prefereerde een kleine crew, direct, intiem contact met de regisseur.

In zijn laatste jaren, toen Müller leed aan dementie, werd hij bedolven onder oeuvreprijzen. In 2016 richtte het Eye Filmmuseum een prachtige expositie voor hem in, wat weinig cameralieden overkomt. Op de filmset is de ‘director of photography’ (DoP) steunpilaar van de regisseur, maar hij wordt geacht de visie van de ‘auteur’ te realiseren. Regisseurs weten zelf wel beter: film is teamwerk. En Müllers invloed was groot, zo merk je aan het ontzag en de oprechte liefde van ‘zijn’ regisseurs Wim Wenders, Lars von Trier en Jim Jarmusch – diens band Sqürl verzorgt de muziek van Living the Light.

Robby Müller lijkt een soort zenmeester – al kon hij volgens Jarmusch behoorlijk humeurig zijn. Storyboards, videomonitors waarop de regisseur live kijkt wat de cameraman filmt; hij moest er niks van hebben. Dat sloot de filmmaker in een tunnel op, terwijl hij tijdens opnames open wilde staan voor het spontane detail, het spectaculair gewone. Müller was dol op bewolkte dagen en visualiseerde de razernij van een passerende trein door een lullig struikje naast de rails te filmen. Hij dacht alles door, maar plande zo weinig mogelijk.

Urenlang pielen met lampjes

Toch was hij geen goeroe van de imperfectie, iemand die meent dat je schoonheid niet schept, maar aantreft. Living the Light toont ook ingewikkelde ‘long shots’ en perfectionisme met lichtmeters, Robby Müller die zijn regisseur Barbet Schroeder tot wanhoop drijft door urenlang te pielen met verstopte lampjes bij Barfly (1987) om natuurlijk, diffuus daglicht te krijgen. Simpelheid is keihard werk, zo heet het.

Living the Light gaat over de filmmaker, en minder over de mens Robby Müller, een licht bekakt pratende man uit een goed nest die ooit besloot „met het circus mee te gaan”. Dat valt te verdedigen, maar iets meer lijn en context had dit intuïtieve exposé van een bewonderaar geholpen. Living the Light is een cinefiele traktatie die enige voorkennis vereist. Nieuwe zielen win je er niet mee.

    • Coen van Zwol