Brieven

Democratie

Regel de kunst van het samenleven niet dicht

Illustratie Nanne Meulendijks

‘Democratie is er voor de minderheid’ schreef Marcel ten Hooven (15/9). Terecht legt hij nadruk op de vrijheid om naar eigen overtuiging te leven. Maar als basisregel voor de democratie als fatsoenlijke omgangsvorm kiest Ten Hooven voor de ‘gulden regel’, in de positieve betekenis: ‘behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden’. Kort samengevat is dat de vrijheid om goed te doen. De gulden regel is ook te schrijven als: ‘wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook anderen niet aan’. Dat is de negatieve variant: ‘berokken geen schade’. Tegenover de vrijheid om goed te doen staat dan de vrijheid van interventie verschoond te blijven. Voor ieder van ons, voor instituties en voor samenlevingen als geheel is het samenspel tussen ‘goed doen’ en ‘geen schade berokkenen’ van groot belang. Beide invullingen van de gulden regel zijn contraproductief als ze verabsoluteerd, extreem toegepast worden. Zo kan ‘goed doen’ leiden tot bemoeizucht, bevoogding, toenemende afhankelijkheid, bekeringsdrang, etc. ‘Geen schade berokkenen’ kan leiden tot non-interventie en verantwoordelijkheid ontlopen, verwaarlozing van anderen, maatschappelijke onverschilligheid, egoïstisch gedrag etc. Ten Hoovens vurige pleidooi voor de kunst van het samenleven is gebaat bij dit principiële verschil tussen beide vormen van vrijheid. De kunst is de zogenoemde gulden regel niet eenzijdig in te vullen.

    • Jannes H. Mulder