Polen geschorst uit Europees netwerk voor rechtspraak

De ENCJ maakt zich ernstige zorgen over de rechtstaat in het Oost-Europese land en spreekt van ‘extreme omstandigheden’.

Een demonstrant uit tijdens een protest in Warschau vorige maand zijn zorgen over de Poolse rechtsstaat. Foto Mateusz Wlodarczyk/NurPhoto

Het Europese Netwerk van Raden voor de Rechtspraak (ENCJ) heeft maandag de Poolse raad geschorst vanwege zorgen over de onafhankelijkheid van de rechtspraak in het land. In een verklaring spreekt het netwerk van “een heel trieste dag”: Polen was een van de oprichters van de ENCJ. Het is voor het eerst dat de organisatie een lid schorst.

De ENCJ had een speciale zitting ingelast in Boekarest en maakte eerder deze zomer bekend dat het overwoog het lidmaatschap van Polen op te schorten. “Extreme omstandigheden hebben geleid tot deze beslissing”, schrijft de raad. Door de schorsing heeft de Poolse Raad voor de Rechtspraak (KRS) geen stemrecht meer, ook al zijn ze nog wel lid.

De KRS is verantwoordelijk voor de selectie van Poolse magistraten. Het is een van de belangrijkste in een reeks rechtscolleges die door regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) onder politieke invloed zijn geplaatst. De vijftien magistraten van de in totaal 25-koppige KRS worden niet langer benoemd door andere magistraten, maar door het parlement. Daar heeft de nationaal-conservatieve PiS de absolute meerderheid. De onafhankelijkheid van de KRS is volgens de ENCJ daardoor niet meer gewaarborgd.

‘Signaal naar Polen’

Het lidmaatschap van de ENCJ heeft “bovenal een prestigieus karakter”, stelde KRS-voorzitter Leszek Mazur eerder al in een verklaring, maar een schorsing “heeft geen direct belang voor de werking van de KRS”. Leden van de KRS verklaarden tegenover NRC dat de Poolse rechtspraak niet gekneveld wordt, maar “gedemocratiseerd”, in hervormingen die een “heldere breuk met het communistische tijdperk” betekenen. Daarmee houden ze vast aan de lijn van de politici die hen benoemden.

De vicevoorzitter van de Nederlandse Raad voor de Rechtspraak, Kees Sterk, verwacht ook niet dat de schorsing invloed heeft op het functioneren van de KRS. Wel betekent het volgens Sterk een verdere isolatie van Polen binnen de Europese Unie: “Ik denk dat het signaal aan de rechters in Polen belangrijker is. Die zeggen dat er geen onafhankelijke raad is en dat de huidige raad er gekomen is in strijd met de Grondwet.”

Onafhankelijke buffer

Raden voor de rechtspraak zijn instellingen die de onafhankelijke werking van de rechtspraak ondersteunen. De Nederlandse raad geeft als “onafhankelijke buffer tussen de rechtspraak en de regering” advies aan regering en parlement over wetgeving en beleid met gevolgen voor de rechtspraak. Ook onderhandelt de raad met het ministerie van Justitie en Veiligheid over het budget voor de rechtspraak.

    • Roeland Termote
    • Christiaan Paauwe