Vanuit Zevenhuizen oppositie voeren in Rwanda

Rwanda

De Rwandese politica Victoire Ingabire, die vrijdagavond gratie kreeg, bemoeide zich vanuit Nederland met de oppositie tegen president Kagame.

Victoire Ingabire Foto Olivier Boulot/EPA

Victoire Ingabire (49), die vrijdagavond van de Rwandese president Paul Kagame clementie kreeg, is een controversieel politicus die bij een omstreden proces tot 15 jaar was veroordeeld wegens terroristische samenzwering en ontkenning van de genocide in het land. Ze nam altijd een onverzoenlijke houding aan tegen Kagame, maar vroeg hem recentelijk om clementie. Samen met andere gevangenen, volgens het Rwandese ministerie van justitie meer dan tweeduizend man, heeft ze die genade vrijdagavond gekregen, na zes jaar van haar straf te hebben uitgezeten.

Lees ook: 8 jaar cel voor Rwandese oppositieleidster

Ingabire hield zich op met extremistische Hutu’s die de officiële, ook door de VN geaccepteerde uitleg van de Rwandese genocide aanvechten. Volgens de officiële geschiedenis betrof het een volkerenmoord door Hutu’s op Tutsi’s. Volgens de Hutu-extremisten echter probeerden Tutsi’s ook Hutu’s uit te moorden. In Rwanda betekent dat standpunt ontkenning van de genocide en staat er gevangenisstraf op.

Ingabire kwam in 1993 naar Nederland, het jaar voordat in haar geboorteland een volkerenmoord uitbrak waarbij in drie maanden 800.000 Rwandezen omkwamen. Ze is nooit van medeplichtigheid aan die genocide beschuldigd, hoewel enkele van haar familieleden en vrienden daarvoor wel naar de gevangenis gingen. Ingabire had in Nederland de vluchtelingenstatus, maar toen ze in 2010 terugkeerde naar Rwanda deed ze dat met haar Rwandese paspoort. Ze kon hierdoor geen aanspraak maken op Nederlandse consulaire bijstand. Na haar aankomst ging ze naar de nationale gedenkplaats voor de genocide in de hoofdstad Kigali. Daar riep ze op de Hutu-slachtoffers niet te vergeten, evenmin als de misdaden begaan door de Tutsi-beweging van de toenmalige rebellenleider Kagame.

Huisarrest

Ingabire kreeg aanvankelijk huisarrest. „Als je niet over de problemen kunt praten, kun je ze niet oplossen”, zei ze in die periode tijdens een gesprek met deze krant. „De verhouding tussen de Hutu’s en de Tutsi’s is een probleem in Rwanda. Tutsi’s zijn bang de macht te delen.”

Ingabire kreeg geen voet aan de grond in Rwanda. Haar polariserende manier van politiek bedrijven sloeg niet aan. Over Hutu’s en Tutsi’s mag niet meer worden gesproken.

„Ik probeerde te provoceren”, vertelde ze over haar opmerking dat Kagames opstandelingen schuldig waren aan moord op grote schaal in 1994. “Ik vertegenwoordig een nieuwe generatie. Iedereen moet zijn verantwoordelijkheid dragen. Ook de Tutsi’s hebben gemoord, ook Kagame is verantwoordelijk. Laten we alles openlijk bespreken en daarna kunnen we over amnestie praten.”

De rechter veroordeelde haar wegens samenwerking met een verzetsgroep van Hutu-extremisten tegen Kagame in buurland Congo. Het bewijsmateriaal daarvoor, zoals de transfer van geld naar Congo, kwam deels van de Nederlandse recherche, die onder meer haar woning in Zevenhuizen doorzocht en een computer meenam.

Lees ook: De moeilijkheden van schrijven in het wetteloze Rwanda

De Nederlandse diplomatie, diep betrokken bij wederopbouw van Rwanda, beschouwde haar rechtsgang als redelijk correct verlopen. Verscheidene internationale mensenrechtenorganisaties oordeelden daarentegen negatief: verdachten zouden zijn geïntimideerd en er zou sprake zijn van politieke beïnvloeding door Kagame. Ook het in Tanzania gevestigde Afrikaanse mensenrechtenhof achtte de rechtsgang en het vonnis onrechtvaardig. Ingabire kreeg aanvankelijk de milde straf van acht jaar, maar in hoger beroep werd dat 15 jaar.

Martelaar

In Rwanda leidde haar veroordeling nauwelijks tot deining. De hoop van Ingabire en aanhangers dat ze in de cel het aanzien zou opbouwen van een martelaar, á la Nelson Mandela, bleek ongegrond. Wel wordt ze vaak genoemd als symbool van de repressie onder Kagame. Onder het voorwendsel dat de volkerenmoord van Rwanda een uiterst fragile natie maakte, en dus iedere tegenstelling moet worden vermeden, verbood Kagame vrijwel alle oppositie. De vrijlating van Ingabire zal aan die harde politiek vermoedelijk geen einde maken. Wel won onlangs de oppositionele Democratische partij van de Groenen van Frank Habineze voor het eerst een zetel in het parlement.

Correctie: in een eerdere versie van dit stuk stond dat Ingabire in 1994 naar Nederland kwam. Dit moet 1993 zijn en is inmiddels aangepast.

    • Koert Lindijer