Na GroenLinks vindt nu ook de SP zichzelf een ‘beweging’

Politieke partijen Aan de voet van de Erasmusbrug hield SP-leider Lilian Marijnissen zaterdag haar ‘Rede voor Rechtvaardigheid’. De aftrap van een „nieuw initiatief” trok vooral SP-leden.

SP-leider Lilian Marijnissen spreekt aan de voet van de Erasmusbrug haar Rede voor Rechtvaardigheid uit. Tien jaar na het begin van de kredietcrisis en aan de vooravond van de Algemene Beschouwingen trapt Marijnissen daarmee het initiatief Tijd voor Rechtvaardigheid af. Foto Bas Czerwinski/ANP

„Zonnetje erbij, muziekje erbij, dat maakt actievoeren een stuk leuker toch?” Tweede Kamerlid Peter Kwint, die de SP-manifestatie ‘Tijd voor Rechtvaardigheid’ aan elkaar praat, vertelt dat zo’n duizend socialisten deze zaterdagmiddag naar de Wilhelminakade in Rotterdam zijn gekomen. Het is soms wat winderig, maar toch een mooie nazomerdag. Rockband St. Tropez vermaakt de aanwezige SP’ers met stevige muziek totdat het officiële programma begint.

De partijleden hebben zich verzameld voor de ‘Rede voor Rechtvaardigheid’ van Lilian Marijnissen, nu negen maanden partijleider. De timing is niet toevallig gekozen: het is deze maand precies tien jaar geleden dat met de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers de wereldwijde financiële crisis begon die leidde tot een diepe economische recessie. Marijnissen betoogt dat die crisis verkeerd is aangepakt en dat er te weinig lessen zijn getrokken. „De bankiers mochten gokken, de samenleving kon dokken”, zegt ze tot twee keer toe.

Fabriekshallen

De SP wil zich, zo vlak na de aftrap van het parlementaire jaar, en een paar dagen voor Prinsjesdag, inhoudelijk duidelijk positioneren tegenover het kabinet. De omstreden afschaffing van de dividendbelasting, waar Rutte III ondanks alle kritiek aan vasthoudt, en de onrust in de publieke sector zijn belangrijke onderdelen van Marijnissens verhaal.

Maar de SP-manifestatie moet ook de aftrap zijn van „een nieuw initiatief”, waarbij linkse partijen, organisaties en burgers zich verenigen. Het woord „beweging”, dat eerder door GroenLinks-leider Jesse Klaver met succes werd geclaimd voor zijn partij, valt nu ook bij de SP.

Het nieuwe moet niet alleen zitten in de inhoud, maar ook in de vorm. De manifestatie in de Rotterdamse buitenlucht, inclusief muziek en een optreden van cabaretier Javier Guzman, is weer eens wat anders dan de partijcongressen in traditionele fabriekshallen, zo valt in de SP-top te horen. De bijeenkomst van zaterdag trekt overigens voornamelijk SP-leden, en jongeren zijn er ver in de minderheid, een contrast met de meet-ups van GroenLinks.

Klassenstrijd

Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam, mag als eerste spreker de SP’ers in hun actiemodus zien te krijgen. In een opzwepend praatje, op luid volume, zegt Engelen dat het kabinet-Rutte III „doorgaat op het neoliberale pad”. De banken zijn volgens hem amper aangepakt, terwijl gewone mensen te weinig van de economische groei merken. Engelen roept op tot „ouderwetse klassenstrijd”. „Bezet pleinen, ga met hooivorken naar het Malieveld, treiter die neoliberale politici.” De aanwezigen komen los en scanderen „Actie! Actie!”

Om het idee van de SP als beweging kracht bij te zetten krijgen ook woordvoerders van maatschappelijke organisaties het podium. Jan Struijs van politievakbond NPB krijgt applaus als hij vanaf de zeepkist vertelt vrijdag na „keihard actievoeren” een nieuwe CAO te hebben afgesloten. De aan een rolstoel gebonden Noortje van Lith bedankt de aanwezige SP’ers voor hun verzet tegen het kabinetsplan om arbeidsgehandicapten onder het minimumloon te betalen. Het plan is inmiddels van tafel. Als ze zegt dat het „zonder jullie niet gelukt was” krijgt ze van een ontroerd publiek een daverend applaus.

Haags gedoe

Na een uurtje voorprogramma komt Lilian Marijnissen onder begeleiding van dreunende beats als een rockster het grote podium op. Ze hekelt het „Haags gedoe” waar het Binnenhof zich te veel door laat afleiden en noemt „een naakte vakantie-selfie, een cartoonwedstrijd of de nieuwste liefdesroddel”. Mensen verwachten meer inhoudelijke verhalen van hun volksvertegenwoordigers, zegt Marijnissen.

Ze introduceert haar eigen ‘Route naar Rechtvaardigheid’, met persoonlijke verhalen over haar oma, van wie ze zag dat zij niet altijd snel en adequaat kon worden geholpen. Hoewel de zorg een thema is in haar toespraak, spreekt ze niet één keer over het Nationaal Zorgfonds. Dit plan uit 2016 voor het afschaffen van de zorgverzekeraars kwam nooit echt van de grond, na kritiek op het ontbreken van een gedegen financiële onderbouwing. Waar Marijnissens voorganger Emile Roemer de SP echt profileerde als zorgpartij, lijkt Marijnissen de partij weer meer te willen verbreden. Ze spreekt in haar speech ook over ‘klimaatrechtvaardigheid’, oftewel het meer belasten van grote bedrijven die vervuilen.

Moreel corrupt

Een harde persoonlijke aanval heeft Marijnissen zo vlak voor Prinsjesdag gereserveerd voor premier Mark Rutte. Dat Rutte ondanks de bijna volledig afgekalfde steun vasthoudt aan de afschaffing van de dividendbelasting noemt ze „moreel corrupt”. Rutte bedient zijn vriendjes bij Shell en Unilever, zegt Marijnissen. Door dit soort politiek verliezen mensen volgens haar het vertrouwen in de politiek. „Twee miljard is een hoop geld, maar er staat nog veel meer op het spel.”

Rode draad door Marijnissens verhaal is haar pleidooi voor herwaardering van de publieke sector, die „in de fik staat”. Onderwijzers en verplegers zijn volgens de SP-leider het slachtoffer van „doorgeslagen marktdenken”. Marijnissen pleit voor grotere investeringen in salarissen en arbeidsvoorwaarden.

Ze hoopt dat linkse partijen, vakbonden en burgers richting de Provinciale Statenverkiezingen van komende maart de handen ineenslaan, te beginnen bij de landelijke demonstratie op 2 oktober voor een betere publieke sector in Den Haag. „We kunnen ons niet langer permitteren verdeeld te zijn of elkaar te bestrijden op punten en komma’s. De vijand zit namelijk elders: in het Torentje, die historische plek die verworden is tot een bijzettafel van de Zuidas.”

    • Pim van den Dool