Opinie

    • Folkert Jensma

Stevig optreden tegen Polen heeft dus een prijs

In de rechtszaal kan verdachten echt van álles gevraagd worden. Maar „weet u of de rechter in Polen waar u voor zou moeten verschijnen er al wat langer zit of nog maar pas is benoemd?”, valt toch in een eigen categorie. De verdachte moest, vorige maand voor de rechtbank Amsterdam, het antwoord schuldig blijven.

De Poolse man had jaren clandestien in Helmond geleefd en zat nu een maand of wat vast. Het parket in Poznan eiste met een Europees arrestatiebevel zijn ‘overlevering’ omdat hij al een jaar of negen in drugs zou handelen. Nederland is exportleider als het gaat om synthetische drugs en heeft ook belangen elders, zo leerde ik uit een recent onderzoek. Uit Polen worden chemicaliën betrokken – en er wordt daar met Nederlandse kennis veel amfetamine geproduceerd. Zou deze Adrian C. daarin passen?

De man in het verdachtenbankje is intussen ook sleutelfiguur in een juridisch-politieke kwestie waarin de rechtbank Amsterdam voor het blok is gezet. De EU-samenwerking tussen Nederland en Polen bij het opsporen, arresteren en uitleveren van verdachten staat op springen. Of de rechter bereid blijft om verdachten naar Polen te sturen, terwijl de onafhankelijke rechtspraak daar in elkaar zakt, wordt steeds meer de vraag. Dat daar nog een eerlijk proces te krijgen is, wordt breed betwijfeld – niet alleen door de Europese Commissie maar ook door het Europees Hof in Luxemburg.

Het Openbaar Ministerie hoopt dat er geen kink in de kabel komt. ‘Overlevering’ is een essentieel instrument in een Unie waar ook criminelen vrij reizen en handelen. Polen eist jaarlijks honderden verdachten uit Nederland op. Zet de rechter daar een streep door, dan worden wij een vrijhaven, is de vrees. Ieder die iets van de Poolse justitie te vrezen heeft, weet Nederland dan te vinden. Wat Canada ooit was voor Amerikaanse dienstweigeraars, wordt Nederland straks voor Poolse voortvluchtigen.

Geen aanlokkelijk vooruitzicht, waarmee trouwens alle rechters in EU-lidstaten waar Polen vast zitten worstelen. De rechtbanken in Europa kijken dan ook naar elkaar: wie gaat de teerling werpen? Niemand wil verdachten naar een land sturen waar de rechtspraak niet onafhankelijk is. Een land waar de minister van Justitie als hoofd van het OM kan beslissen wie er wel en niet wordt vervolgd. Waar alle presidenten van rechtbanken worden benoemd door diezelfde minister. Waar de hoogste rechtscolleges worden gezuiverd en daarna gevuld met partijgangers. Zoals eerder in Hongarije en nu in Polen. Anderzijds: niemand wil een diaspora van Poolse verdachten binnen eigen grenzen.

De Poolse regering maakt haast met het benoemen van ‘eigen’ rechters in de Hoge Raad. Onder meer in een speciale correctionele Kamer die moet toezien op de ‘juistheid’ van de beslissingen van de overige Kamers. Die disciplinaire Kamer mag, zelfs met terugwerkende kracht tot in de jaren ’90, zaken heropenen en opnieuw berechten. Waarmee dus ook alle al eerder overgedragen zaken en verdachten alsnog kunnen worden gecompromitteerd.

Adrian kon die middag niet meer vertellen dan dat hij in Poznan terecht moest staan. En dat zijn Poolse advocaat hem had verteld dat de rechters daar „zijn aangewezen door de overheid” en overigens „niets te vertellen hebben”. De rechtbank zat intussen met een recent arrest van het Hof van Justitie op schoot waarin wordt bevestigd dat er zeer ernstige zorgen zijn over de Poolse rechtsstaat. En dat iedere rechter in de EU per geval moet beoordelen of die verdachte concreet gevaar zal lopen „gelet op zijn persoonlijke situatie” en „de aard van het strafbare feit”. Feitelijk moet de rechter dus vast zien te stellen of de rechters in Poznan wel onafhankelijk genoeg zijn, in dit ene geval. Het EU-Hof vindt dat de ‘opgeëiste persoon’ die informatie zelf moet aandragen.

Dat zal vanuit de gevangenis hier vrij moeilijk gaan, veronderstel ik. Hoewel zijn advocaat het niet zo somber inzag. Als aan de Poolse rechtspraak als geheel fundamentele bezwaren kleven, dan per definitie dus ook aan de rechtbank Poznan. Trouwens, hoe zoek je zoiets uit? Aan die rechters vragen of ze zélf vinden dat ze nog deugen? De rechtbank doet eind deze maand uitspraak – de band met Polen opblazen, geval per geval, het hééft gevolgen.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma
    • Folkert Jensma