Rusland en China tegen het Westen

Militaire oefening

Bij een militaire oefening in Rusland doen de Chinezen mee. ‘Alles is gericht op een potentieel groot conflict met het Westen.’

Volgens het Russische ministerie van Defensie deden er in totaal 300.000 militairen, 1.0000 vliegtuigen en helikopters, en 36.000 tanks en ander rijdend materieel mee aan de militaire oefening. Foto Mladen Antonov/AFP

Volgens het Russische ministerie van Defensie was het de grootste militaire oefening sinds 1981.

En de militaire demonstratie die vanaf 11 september plaatsvond op het oefenterrein Tsoegol, niet ver van de grens met Mongolië en China, riep inderdaad herinneringen op aan de tijd dat het Warschaupact nog bestond.

Onder het toeziend oog van president Poetin voerden ruim 30.000 militairen een aanval uit op een imaginaire tegenstander. Gevechtsvliegtuigen en helikopters voerden luchtaanvallen uit, de artillerie verschoot 2.500 granaten, zo meldde het Russische tv-journaal. Daarna volgde het klassieke hoogtepunt van een militaire demonstratie in Koude Oorlog-stijl: het oversteken van een rivier.

Maandag is officieel de laatste dag van de oefening ‘Vostok’ (‘Oosten’). Officieel, want de oefening is al weken geleden begonnen en zal waarschijnlijk na die dag niet afgelopen zijn. Het Russische ministerie van Defensie laat zien wat het wil laten zien, en niet meer.

‘Vostok 2018’ is om meerdere redenen van belang. Allereerst vanwege de kolossale omvang. Volgens het Russische ministerie van Defensie deden er in totaal 300.000 militairen, 1.000 vliegtuigen en helikopters, en een verbijsterende hoeveelheid tanks en ander rijdend materieel mee: 36.000 stuks. En er is nog een reden. Wie goed keek naar de beelden van het Russische tv-journaal ziet enkele Chinese generaals zitten naast de Russische president. Met niet meer dan 3.200 manschappen was China’s deelname bescheiden – maar daar gaat het niet om.

Foto Mladen Antonov/AFP
Foto Mladen Antonov/AFP
Foto’s Mladen Antonov/AFP

De oefening ‘Vostok’, die eens in de vier jaar wordt gehouden, was altijd bedoeld om te demonstreren dat Moskou in staat is om Rusland te verdedigen tegen agressie uit oostelijke richting. China en Rusland waren lange tijd geen vrienden – in de jaren zestig kwam het zelfs tot schermutselingen langs de grensrivier Amoer. Nog steeds is het onderlinge wantrouwen groot. China’s leider Xi Jinping zet zwaar in op de Nieuwe Zijderoute, een plan dat China nauwer moet verbinden met onder meer Europa en Afrika. Daarvoor haalt China de banden aan met de Kaukasus en Centraal-Azië – Ruslands achtertuin.

Het feit dat deze twee concurrenten nu samen oefenen, laat zien dat de machtsbalans in de wereld is verschoven, zegt Frans-Paul van der Putten, expert op het gebied van de internationale opkomst van China bij Instituut Clingendael. „In de jaren tachtig waren het de Verenigde Staten en China die een strategisch partnerschap vormden tegen Rusland, nu is het andersom: Rusland en China stellen zich met deze oefening op als strategische partners tegenover het Westen.”

Achter het Bajkalmeer

Geen goed nieuws voor de generaals in het Pentagon en op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Vooral niet als je bedenkt dat ‘Vostok’ zich weliswaar afspeelde achter het Bajkalmeer, maar dat de imaginaire tegenstander het Noord-Atlantisch Bondgenootschap was. „Alles was gericht op een potentieel groot conflict met het Westen”, zegt Keir Giles, Ruslandspecialist bij het Britse instituut voor internationale relaties Chatham House.

Oplettende burgerjournalisten, onder meer in Oekraïne, rapporteerden al weken voor aanvang over militaire konvooien op Ruslands wegen en vervoer van materieel over het spoor. Juist dat transport was de strategische kern van ‘Vostok 2018’. „Wat de Russen oefenden was het verplaatsen van enorme hoeveelheden manschappen en materieel over gigantische afstanden”, zegt Giles. „Precies wat ze zouden moeten doen in het geval van een conflict met het Westen.”

Foto Mladen Antonov/AFP
Foto Mladen Antonov/AFP
RUSSIAN DEFENCE MINISTRY PRESS SERVICE HANDOUT

Rusland beschikt over een reusachtige hoeveelheid reservematerieel, met tienduizenden tanks en pantserwagens. Veel daarvan zijn verouderd. Bij de oefening is de T-55 gesignaleerd, een tank die in 1958 voor het eerst van de productielijn rolde. „Al dat stokoude spul werd door Rusland gezeuld, met een verrassende snelheid”, zegt Giles.

In de afgelopen tien jaar heeft Rusland zijn strijdkrachten juist ingrijpend gemoderniseerd. Westerse analisten waren onder de indruk van het optreden van Russische commando’s bij de bliksemsnelle annexatie van de Krim in 2014. Rusland leek over te schakelen van een groot dienstplichtigenleger naar een kleinere professionele krijgsmacht. De operaties in Syrië, met de inzet van nieuwe jachtbommenwerpers en kruisraketten, symboliseerde die vooruitgang. Die nieuwe, gemoderniseerde krijgsmacht wordt nu gecombineerd met een principe uit de sovjet-doctrine: het overweldigen van de tegenstanders met massale aantallen troepen en tanks. Ook dat zal met enige zorg worden gadegeslagen in Washington en Brussel. Want, zo zegt Giles, „zulke grote aantallen heb je niet nodig om de minuscule krijgsmachten van de NAVO onder de voet te lopen”.

Strategische bluf

Tegelijkertijd is ‘Vostok 2018’ een staaltje strategische bluf. In de afgelopen jaren heeft Rusland zijn investeringen in de krijgsmacht niet kunnen doorzetten: na een jarenlange stijging dáálde het Russische defensiebudget vorig jaar. Ruslands nieuwe strategische ‘partner’, China, geeft veel meer geld uit. Volgens het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) besteedde Rusland in 2017 ruim 66 miljard dollar aan Defensie. China gaf 228 miljard uit – ruim drie keer zo veel.

Moskou, zo zegt Giles, doet ondertussen alsof zijn neus bloedt. „Het woord ‘China’ komt praktisch niet voor in de Russische militaire planning.” De NAVO dijt uit omdat Oost-Europese landen graag lid willen worden, niet omdat het bondgenootschap bouwt aan zijn defensie. China is een ander verhaal. Giles: „China vormt een echte dreiging. Dus daar kun je het beter niet over hebben.”

Foto Sergei Grits/AP
Foto Alexei Nikolsky/AP

Correctie (15-09-2018): In een eerdere versie van dit artikel was door een eindredactionele fout onduidelijk wanneer de militaire oefening plaatsvond. Dit was van dinsdag 11 tot maandag 17 september. In deze versie is het aangepast.

    • Steven Derix
    • Garrie van Pinxteren