Opinie

    • Michel Krielaars

Een boek heeft een engel nodig

Vorige week kondigde Peter Buwalda aan dat zijn nieuwe roman vertraging had opgelopen en dat de presentatie van dat boek, het eerste deel van een 1750 bladzijden tellende trilogie, eind deze maand niet doorging. Paniek! Bij de uitgeverij, die hoopte dat Buwalda de jaaromzet van 2018 zou opstuwen, maar ook bij de krantenredacties, die reikhalzend uitkeken naar de tweede roman van de schrijver van het bejubelde debuut Bonita Avenue uit 2010.

Nu kun je je wel iets voorstellen bij Buwalda’s redenen om de publicatie van zijn boek uit te stellen totdat hij echt tevreden is over zijn manuscript, want bij een post-debutale bevalling zijn de verwachtingen altijd hooggespannen. En dan is er ook nog die omvang van 1750 bladzijden. Want wie heeft er in deze tijden van toenemende ontlezing en afnemend concentratievermogen zin in een trilogie. De kans is namelijk groot dat als je aan deel 2 begint, je deel 1 al weer enigszins vergeten bent, ook omdat je tussen beide delen door kennis hebt genomen van talrijke nieuwe zaken, zoals een hartverscheurende ontwikkeling in de Donald Trump Story of een spannende Netflixserie.

Nu heb ik groot vertrouwen in Buwalda’s schrijverschap en hoop ik voor hem en zijn uitgever dat zijn boeken bestsellers zullen worden. Tegelijkertijd besef ik dat zo’n succes bepaald wordt door heel andere factoren dan literaire kwaliteit. Zo stond in het Duitse weekblad Die Zeit onlangs een boeiend artikel over de bestseller als zuurstof van de literaire uitgeverij. Die bestseller blijkt steeds moeilijker te ‘maken’, zelfs als een daarvoor in aanmerking komend boek aan alle commerciële parameters (goed verteld verhaal, niet al te hoog instapniveau, levendige personages, pakkende titel en omslag, weerspiegeling van de tijdgeest, tamtam door de uitgever) voldoet.

Net als in Duitsland is ook in Nederland de markt van het literaire boek gehalveerd, vooral in het middenveld van 10.000 tot 20.000 verkochte exemplaren. Een bestseller is voor literaire uitgeverijen dan ook van wezenlijk belang geworden om te kunnen overleven.

De oorzaak van die neergang is met name dat er meer aandacht uitgaat naar betaaltelevisie en sociale media en middelbare scholieren slecht literatuuronderwijs krijgen. Ook is de invloed van boekenprogramma’s op televisie verminderd, zeker als het een onbekende auteur betreft. Het enige redmiddel lijkt nog de boekhandelaar te zijn – een Wunderwaffen, volgens Die Zeit. Hij of zij is de edellezer bij uitstek, die op een vrij eenvoudige manier het voortouw moet nemen door zijn persoonlijke voorkeur aan zijn klanten kenbaar te maken. Niet voor niets lees je op de uitstaltafels in boekhandels steeds vaker aanbevelingen van boekhandelaren.

En dan is er nog één troost voor alle betrokkenen in het boekenvak: in de praktijk is het onvoorspelbaar welk boek een bestseller wordt. Er moet een engel boven een boek hangen, zei Wim Schouten, een van de legendarische leidsmannen van uitgeverij De Bezige Bij, ooit tegen me. En met die woorden in het achterhoofd denk ik aan J.K. Rowling, wier eerste Harry-Potterboek door twaalf uitgevers werd afgewezen, alvorens het in een voorzichtige oplage van duizend exemplaren bij Bloomsbury verscheen. De rest van het verhaal is bekend.

    • Michel Krielaars