Deze vrede heeft kans van slagen

Zuid-Soedan

Woensdag sloten de strijdende partijen in Zuid-Soedan vrede. Door de bereidheid bij buurlanden kan die deze keer standhouden.

Naast de partijen in Zuid-Soedan zijn ook Ethiopië en Eritrea tot elkaar gekomen. De heropening van grensovergangen leidt tot emotionele taferelen. Foto’s AFP

Er rijdt een vredestrein door de Hoorn van Afrika. Woensdagavond sloten de twee kemphanen van Zuid-Soedan een akkoord voor de beëindiging van hun in 2013 begonnen oorlog. Die belangrijke politieke stap werd gezet nadat eerder deze week de voormalig rivalen Eritrea en Ethiopië aankondigden dat de legers aan hun grenzen worden teruggetrokken. Ook Eritrea en Djibouti, en Somalië en Eritrea, maakten onlangs een einde aan hun gewapende impasses.

In 2011 scheidde Zuid-Soedan zich af van Soedan. NRC Studio

De vredesinitiatieven zijn het gevolg van de grondig gewijzigde regionale machtsverhoudingen, sinds eind maart Abiy Ahmed werd aangewezen als nieuwe premier van Ethiopië. Hij heeft de strijdende partijen van verscheidene conflicten in de Hoorn van Afrika bijeengebracht. Hij was het die erin slaagde de Zuid-Soedanese president Salva Kiir en rebellenleider Riek Machar aan één tafel te krijgen. Bij hun eerste ontmoeting weigerden de twee vechtersbazen, na vijf jaar oorlog, elkaar ook maar in de ogen te kijken. Onder regionale druk kwamen ze woensdag op een bijeenkomst in Ethiopië toch tot een akkoord en schudden elkaar vriendelijk de hand.

Buurlanden met belangen

De Soedanese president Omar al-Bashir had de rol van bemiddelaar overgenomen van Abiy Ahmed en zat de afgelopen weken het vredesoverleg voor. Ook de Oegandese leider Yoweri Museveni speelde een rol. Dat is geen toeval: de buurlanden Soedan en Oeganda kunnen flink profiteren van vrede in Zuid-Soedan. Als de gevechten stoppen, kan de olie weer vloeien. De export van Zuid-Soedanese olie gaat noordwaarts door een pijplijn over Soedanees grondgebied naar de havenstad Port Soedan. Voor die doorvoer moet Zuid-Soedan een fors deel van de opbrengst afstaan aan zijn noorderbuur. Voor Soedan is dat een stevige injectie voor de economie, die na de afscheiding in 2011 van Zuid-Soedan in een neerwaartse spiraal raakte. Ook gaat Soedan expertise verlenen in de Zuid-Soedanese olievelden en mogelijk zelfs soldaten sturen voor beveiliging.

Op Ethiopisch initiatief rijdt er een vredestrein door de Hoorn van Afrika

Oeganda, de belangrijkste handelspartner van Zuid-Soedan, gaat ook profiteren van de overeenkomst. Vóór de burgeroorlog werkten een half miljoen Oegandezen in Zuid-Soedan. Andersom zorgde Oeganda voor het overgrote deel van het voedsel en andere goederen in het jonge land. Maar de economie van Zuid-Soedan stortte geheel in toen door de gevechten de oliewinning werd stopgezet. Zo kwam de klad in de handel met Oeganda. Bovendien vluchtten een miljoen Zuid-Soedanezen naar het noorden van Oeganda.

Regering van nationale eenheid

Het akkoord moet binnen enkele weken leiden tot een regering van nationale eenheid, die drie jaar aanblijft. Het verschil met eerdere, mislukte, vredesovereenkomsten is dat er nu meer politieke en civiele groeperingen aan deelnemen, en dus niet alleen de facties van Kiir en Machar. Het behelst een ingewikkelde machtsdeling, met vijf vicepresidenten, een kabinet van 35 ministers en een parlement met 550 leden. In het verleden leidde gebrek aan onderling vertrouwen tot nieuwe gevechten. Nu lijkt de deal kansrijker, met financieel gewin als bindmiddel.

Maar er is ook grote scepsis over het akkoord. De grove oorlogsmisdaden die door beide kampen zijn begaan tijdens de burgeroorlog – beschreven in lijvige rapporten van de VN en de Afrikaanse Unie – blijven onbestraft. De oorlog tussen Riek Machar (een Nuer) en Salva Kiir (een Dinka) maakte ook grote haat tussen stammen los, maar behalve op het niveau van de krijgsheren is er geen sprake van verzoening tussen de etnische groepen.

Foto’s AFP

Salarissen betalen

Het zal de failliete regering moeite kosten om de salarissen te betalen voor degenen op de nieuw te creëren posten, zoals de vele parlementsleden. „Al die vicepresidenten willen straks hun eigen escorte met vele auto’s en ze willen huisvesting. Hoe moet ik dat gaan betalen”, verzuchtte Salva Kiir eerder tijdens onderhandelingen.

Voormalig Zuid-Soedanees minister, Peter Adwok Nyaba, ziet president Salva Kiir als de ‘verliezer’ bij dit akkoord. „Hij moest slikken door zaken te doen met aartsvijanden. Dat is de Soedanese president Omar al Bashir, die invloed krijgt in de olievelden. En ook Riek Machar met wie hij ooit zwoer nooit meer te willen samenwerken”.

Vooral de Westerse donorlanden, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, zijn terughoudend. Zij hebben het vertrouwen in beide krijgsheren verloren. Maar die scepsis wordt gecompenseerd door de vrede die in de Hoorn in de lucht hangt. Ethiopië zet daarop in, waardoor diplomatieke verbanden verschuiven. De bevolkingsgroepen in de regio zijn zodanig met elkaar vervlochten dat rebellengroepen moeilijk of niet kunnen opereren zonder steun van verwante groepen in buurlanden. Aan die steun voor elkaars rebellenbewegingen lijkt nu een einde te komen.

„We verwachten dat de Zuid-Soedanese leiders de golf van verandering in de regio zullen omarmen”, verklaarde donderdagochtend Mahboub Maalim van het samenwerkingsverband Igad, waarin alle landen van de Hoorn zijn vertegenwoordigd. Hij refereerde daarbij aan de hervormingen die in Ethiopië zijn doorgevoerd door Abiy Ahmed. Dat land neemt dus het voortouw bij de verzoeningen. Wat iedereen in de regio zich nu afvraagt is of net als in Ethiopië er ook vrijheid daagt voor de inwoners van dictaturen als in Eritrea en Soedan.

    • Koert Lindijer