Alternatieve Nobelprijzen voor onderzoek naar voodoo en kannibalisme

Ig Nobel Eerst lach je erom, daarna ga je nadenken. De Ig Nobelprijzen zijn voor de 28ste keer uitgereikt.

Foto iStock

Wetenschap kan stijf, serieus en statig zijn. Maar iedereen die wel eens een wetenschappelijk artikel heeft gelezen weet: veel onderzoeken zijn ontzettend grappig. Bedoeld of onbedoeld.

Ieder jaar worden met de vrolijke Ig Nobel-prijzen vrouwen en mannen geëerd die onderzoek hebben gedaan waar je eerst van gaat lachen, maar dat je daarna aan het denken zet. In een vrolijke ceremonie donderdagavond op Harvard University werden de prijzen uitgereikt – dit jaar voor de 28ste keer.

Net als de winnaars van de serieuze Nobelprijzen, die over een paar weken bekend worden gemaakt, hebben sommige onderzoekers jaren gewacht voordat ze hun Ig Nobelprijs kregen. De prijs voor voortplantingsgeneeskunde gaat dit jaar naar drie urologen die in de jaren 80 een manier hebben gevonden om met postzegels nachtelijke erecties te meten. „Hoewel deze techniek ontwapenend simpel is, is dit de uitkomst van 18 maanden onderzoek”, schreven John Barry, Bruce Blank en Michael Boileau in 1980. Zie hier het noeste geploeter dat wetenschappelijke literatuur zo draaglijk vrolijk maakt.

Naast de vier onderzoeken die op deze pagina worden uitgelicht, waren er ook prijzen voor gevloek in het verkeer (vredesprijs), het overslaan van gebruikshandleidingen (literatuur), zelf-colonoscopie (medisch onderwijs), speeksel als schoonmaakmiddel (chemie), vliegen in wijn (biologie).

De winnaars ontvingen dit jaar ook een geldprijs: een biljet van 10 biljoen Zimbabweaanse dollar.

    Met voodo wraak nemen op de baas

    Beledigd door je baas? Genegeerd, uitgelachen, vernederd? Pak een poppetje. Doe alsof het je baas is en bewerk het met spelden, met een tang, of steek het in brand. Dat helpt: daarna is de rechtvaardigheid hersteld.

    Echt? Nou, ja, zo leek het in elk geval in twee via internet uitgevoerde experimenten, vorige maand gepubliceerd in The Leadership Quarterly. De onderzoekers vroegen mensen zich een situatie te herinneren waarin hun baas hen vijandig had bejegend. Daarna moest de helft van de proefpersonen een online voodoopoppetje de initialen van hun baas geven, en erop tekeergaan met virtueel vuur, spelden of een tang. De andere helft moest een screenshot van zo’n poppetje, genaamd nobody, overtrekken. De mensen die virtueel wraak op hun baas namen maakten woordfragmenten als ..OLATED minder vaak af als violated en vaker als isolated dan mensen die geen wraak hadden mogen nemen. Onrechtvaardigheid zat kennelijk minder in hun gedachten. Maar voelden ze zich ook beter? Daarover is niets bekend.

Foto iStock

Chimp imiteert dierentuinbezoekers

Tweeënvijftig uur lang observeerden Zweedse onderzoekers van de Universiteit van Lund het chimpanseeverblijf in de dierentuin van Furuvik. En het was de moeite waard, zo schreven ze vorig jaar in het vakblad Primates. Gemiddeld iedere tien minuten zagen ze wel een chimpansee en een mens elkaar imiteren. Echte interactie: de een imiteerde de ander en de ander imiteerde minstens éénmaal terug. Heel vaak was dat deze actie: het drukken van de lippen op het glas van de afscheiding tussen mens en aap. En natuurlijk: op het raam kloppen. Soms begon een chimpansee, soms een mens. Sommige acties werden alleen door mensen geïmiteerd (duimzuigen deden de chimps nooit na, maar de mensen wel). En misschien wel het belangrijkst: de imitatie was absoluut expres, beide soorten richten hun acties duidelijk op één ander primaat.

Altijd was gedacht dat chimpansees dit imitatiespelletje (bij mensen superpopulair onder onmondige peuters van anderhalf) niet kenden. Wel dus.

De mens heeft te weinig vlees op de botten voor kannibalisme

Het eten van mensenvlees is in geen enkele internationale keuken doorgebroken – ook niet in een ver verleden. En dat terwijl de voorraad van dit voedsel vrijwel altijd binnen handbereik was. De verklaring is simpel, zegt James Cole van de University of Brighton: de voedingswaarde is te laag.

Uit snij- en bijtsporen op fossiele botten van steentijdmensen weten we dat zij af en toe elkaar hebben opgegeten. Was dat omdat honger hen daartoe dreef?

Cole sloeg flink aan het rekenen in een wetenschappelijk artikel dat in april 2017 in Scientific Reports verscheen. Op basis van de calorische waarde van de stoffelijk overschotten van vier mensen die hij uit de literatuur haalde, berekende hij dat een mensenlijf 32.376 calorieën aan vlees levert (bedoeld is feitelijk 32.376 kilocalorieën, maar in het dagelijks spraakgebruik wordt dat vaak afgekort tot calorieën). Een groep van 25 steentijdmensen (met een hoge dagelijkse energiebehoefte) zouden drie mensen per dag moeten opeten om het vol te houden.

Niet echt praktisch, denkt Cole. Zelfs een berggeit levert nog meer calorieën dan eens mens. Kannibalisme moet vooral een culturele betekenis hebben gehad.

Foto iStock

Rammelende achtbaan verwijdert nierstenen

Naar schatting één procent van de Nederlandse bevolking heeft nierstenen, maar slechts bij een op de tien van hen leidt dat tot klachten. Als zo’n steentje groeit en vast raakt in een van de urineleiders kan dat stekende pijn (koliek) geven. De hoop is dat iemand die steentjes vanzelf uitplast, anders is een operatie of een behandeling met een niersteenvergruizer noodzakelijk.

Of, je geeft de patiënt een kaartje voor het pretpark! De Amerikaanse osteopaten Marc Mitchell en David Wartinger namen de proef op de som in een experiment dat zij in oktober 2016 publiceerden in The Journal of the American Osteopathic Association. Ze stopten drie niersteentjes afkomstig van een patiënt in een 3D-geprint siliconenmodel van de nierholte van diezelfde patiënt. Daarmee stapten ze vervolgens in de Big Thunder Mountain Railroad-coaster in Disney World Orlando. Ze maakten in totaal twintig bonkige ritjes. Het achterste karretje bleek het beste recept om nierstenen kwijt te raken: daar kwam in twintig ritjes tweederde van de nierstenen los.

    • Lucas Brouwers