Recensie

V&A Dundee overstijgt Schotland

Museum In het Schotse Dundee opent zaterdag een nieuw filiaal van het Victoria & Albert. Met risico’s voor beide musea.

Het gebouw van het nieuwe Victoria & Albert Dundee is een ontwerp van de Japanse architect Kengo Kuma. Foto Andy Buchanan/AFP

Het plan was helder. Na de opening van het V&A Dundee zou de Schotse lobby in Brussel succesvol zijn: Dundee zou uitgeroepen worden tot de Culturele hoofdstad van Europa in 2023. Met het nieuwe museum als anker ging Schotse kunst en design gevierd worden. „Zo had het moeten lopen”, zegt John Alexander, voorzitter van de gemeenteraad in Dundee en politicus van de Scottish National Party. „Toen kwam Brexit. Weg plan.”

Britse steden komen na het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de EU niet meer in aanmerking Culturele hoofdstad te worden. Dus moest er naar een nieuw verhaal gezocht worden om de opening van het museum aanstaande zaterdag te verantwoorden. De kritiek op de plannen was immers aanzienlijk. De kosten, 80,1 miljoen pond, vielen hoger uit dan begroot (27 miljoen pond). De bouw liep jarenlange vertraging op. De Schotse SNP-regering, die fel tegen de Brexit is, had vanuit hoofdstad Edinburgh veel geld en politiek krediet in het museum geïnvesteerd.

Tristram Hunt, directeur van het Victoria & Albert in Londen, het moedermuseum, ziet in de komst van het V&A Dundee een politieke boodschap. „Dit museum is een internationale instelling die naar buiten kijkt, in een tijd waarin te veel in zichzelf gekeerd nationalisme heerst.”

Voor Hunt en het Victoria & Albert staat ook veel op het spel. Het Londense museum verbindt zijn naam, expertise en reputatie aan het project en zorgt onmiddellijk voor naamsbekendheid en bezoekers vanuit de hele wereld. Het afbreukrisico is tegelijkertijd aanzienlijk.

Eerdere pogingen van het V&A, dat zich toespitst op toegepaste kunst, om Britse dependances buiten Londen te openen mislukten. Het Tate wist in de jaren tachtig en negentig al een breder Brits publiek te trekken met musea in Liverpool en St Ives, de pittoreske badplaats in Cornwall.

Verbinding met natuur

Qua vorm en inhoud overstijgt het nieuwe museum inderdaad Schotland en het Verenigd Koninkrijk. Het ontwerp is van de Japanse architect Kengo Kuma, die woensdag kalmpjes door zijn gebouw wandelde, met een aardewerken mok thee in zijn handen. Alle andere gasten dronken uit wegwerpbekers. Zij betraden als gast voor het eerst het museum, Kuma is hier thuis, kent iedere hoekje en gaatje, sinds hij acht jaar geleden de aanbesteding won.

Kuma vertelde dat hij een lelijk kantoorgebouw aantrof toen hij voor het eerst in Dundee was. „De stad was gescheiden van de natuur, van het water”, zei hij. „Ik wilde die verbinding herstellen.”

Lees ook de recensie van het gebouw: Loodzwaar schip voor V&A designmuseum in Dundee

Het museum heeft een permanente collectie, de Scottish Design Galleries, die laat zien wat Schotland biedt op het gebied van ontwerp — van imposante bruggen tot tweedjasjes en regenlaarzen van Hunter. Er is hier en daar zorgvuldig aandacht voor hoe Schotse ontwerpen beïnvloed zijn door het buitenland en omgekeerd, zoals de Turkse tapijten vervaardigd in de Schotse valleien.

De tijdelijke tentoonstelling Ocean Liners: Speed and Style (tot 24 februari) vertelt over de hoogtijdagen van passagiersschepen als de Great Eastern, Queen Mary en Titanic. Er is niet alleen aandacht voor de luxe aan boord, de belangrijke rol van de schepen in de migratiegolven en globalisering van voor de Eerste Wereldoorlog, maar ook voor de afkomst van de stoomschepen. De Schotse werven bij Aberdeen en aan de Clyde in Glasgow waren wereldberoemd in die tijd.

De tentoonstelling was eerder dit jaar te zien in het V&A in Londen. Dat is een model dat vaker gehanteerd zal worden. De mooiste en relevantste tentoonstellingen zullen vanuit Londen noordwaarts trekken, zegt Philip Long, directeur van V&A Dundee. Maar het is niet juist om Dundee te zien als een eenvoudige dependance van het museum in Londen. „Wij willen op den duur, samen met onze mensen en de universiteiten hier, ook zelf exposities ontwikkelen. Wij staan op eigen benen.”

V&A-directeur Tristram Hunt, die vorig jaar opstapte als lagerhuislid voor Labour uit onvrede over de linkse koers van Jeremy Corbyn, vindt de constructie geslaagd als Dundee zelf schitterende tentoonstellingen ontwikkelt. „Vooral als wij die in Londen daarna kunnen overnemen.”

Gemeenteraadsvoorzitter Alexander wil vooral dat ‘Dundonians’ merken dat in hun stad een vermaard museum staat. Dat betekent erkenning van de kwaliteiten van het V&A Dundee en meer geld voor lokale restaurants, hotels en bedrijven.

Hij heeft inmiddels een mooi idee bedacht. Dundee is door Unesco, de cultuurorganisatie van de Verenigde Naties, erkend als designstad. Alexander: „Unesco organiseert ook een festivalweek waar designsteden voor in aanmerking komen. Dat is een groots cultureel evenement waar veel mensen op af komen. Wij gaan nu lobbyen bij de VN om in 2022 hier in Dundee, met dit museum als troef, de wereld daarvoor uit te mogen nodigen.”