Trump speelt met vuur met anti-Palestijns beleid

Israëlisch-Palestijns conflict Trump zet de Palestijnen steeds verder onder druk met de ene na de andere maatregel. Heeft deze strategie zin of is het een recept voor chaos?

Palestijnse kinderen in een ziekenhuis in Oost-Jeruzalem. De VS trekken fondsen voor ziekenhuizen in Oost-Jeruzalem in. Foto Ammar Awad/Reuters

Kinderen in blauwe schooluniformen lopen over elkaar buitelend en met te grote rugzakken de hoofdstraat af van vluchtelingenkamp Jalazone op de Westelijke Jordaanoever. „We waren bang dat de school helemaal niet open zou gaan”, zegt schoolhoofd Sanaa Bayari (41). „Gelukkig is dat wel gebeurd. Maar of we ook het einde van het schooljaar halen, is niet in onze handen.”

Terwijl de wereld wacht op de door Trump vorig jaar aangekondigde „deal van de eeuw” tussen Israël en de Palestijnse gebieden, drijven de VS de Palestijnen verder in het nauw. Maandag werd de sluiting van de Palestijnse vertegenwoordiging in Washington afgekondigd, vlak daarvoor het intrekken van fondsen voor ziekenhuizen in Oost-Jeruzalem. De maatregelen lijken bedoeld om de Palestijnen onder druk zetten om met de Amerikanen te gaan praten. Dat weigeren ze sinds de verplaatsing van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem. Heeft de Amerikaanse strategie kans van slagen of is het een recept voor chaos?

De grootste klap is het beëindigen van de Amerikaanse bijdrage aan de UNRWA, het VN-agentschap dat onderwijs, medische zorg en andere basisvoorzieningen levert aan 5,4 miljoen Palestijnen binnen en buiten de Palestijnse gebieden. Twee weken geleden maakte de Amerikaanse regering bekend alle UNWRA-financiering te stoppen, nadat in januari de bijdrage al fors was verlaagd van 364 miljoen dollar (314 miljoen euro) in 2017 naar 60 miljoen dit jaar.

Dat heeft behalve humanitaire, ook politieke implicaties. Regering-Trump stelt het bestaansrecht van de UNRWA en daarmee ook de definitie van „Palestijnse vluchteling” ter discussie. Het recht op terugkeer voor Palestijnen die tussen 1946 en 1948 vluchtten of werden verdreven én hun nakomelingen is een belangrijke Palestijnse eis voor elk toekomstig vredesplan. Die voor Israël onacceptabele claim moet net als de kwestie-Jeruzalem „van tafel”, aldus de VN-ambassadeur van de VS Nikki Haley.

Hoe denkt hij ons naar een oplossing toe te pesten?

Nabil Shaath, adviseur Abbas

Sommige analisten concluderen uit dit soort uitspraken dat Trump en de zijnen niet echt proberen de Palestijnen terug aan tafel te krijgen, maar simpelweg begonnen zijn het Israëlische wensenlijstje te implementeren. Niet toevallig raken bijna alle stappen die de regering-Trump zet aan gevoelige kwesties die in de Oslo-akkoorden, donderdag precies 25 jaar geleden ceremonieel ondertekend, werden uitgesteld tot een volgende fase (die er nooit kwam).

Lees ook: VS willen af van ‘eeuwige’ hulp aan Palestijnse vluchtelingen

De Palestijnse Autoriteit onder leiding van president Mahmoud Abbas reageert voorspelbaar woedend op elke Amerikaanse stap. „Hoe kan iemand denken dat hij de Palestijnen naar een oplossing toe kan pesten, terwijl hij alles opslokt wat voor hen belangrijk is?” zei Nabil Shaath, buitenlandadviseur van Abbas, op een persbijeenkomst in Ramallah. Volgens Shaath is de Amerikaanse regering overgegaan tot „afpersing”.

Behalve luidkeels bezwaar maken kan of wil de Palestijnse Autoriteit echter weinig doen. Van een Palestijnse eenheid is geen sprake zolang de door Fatah geleide regering in Ramallah en de rivaliserende Hamas-beweging in de Gazastrook er niet in slagen tot verzoening te komen, en bij de bevolking blijft het vertrouwen in de autoriteiten dalen. Het wantrouwen wordt gevoed door het feit dat Trumps regering wel financiering voor de Palestijnse veiligheidsdiensten vrijgaf terwijl op vrijwel alle andere fondsen werd gekort.

Of de Amerikaanse strategie gaat werken, hangt niet in de eerste plaats van de Palestijnen zelf af maar van het internationale speelveld. „Geen Arabisch land accepteert een overeenkomst zonder Jeruzalem”, zeiden Palestijnse leiders triomfantelijk toen een concreet voorstel uitbleef na een ronde besprekingen van Trumps schoonzoon Jared Kushner met Arabische bondgenoten. Of de Amerikanen inderdaad het deksel op de neus hebben gekregen, blijft de vraag. Palestijnse jongeren in kamp Jalazone hebben daar een stuk minder vertrouwen in. „De Palestijnen zijn de enigen die opkomen voor Jeruzalem en de Al-Aqsa-moskee”, zegt Omar Safi (21). „De rest van de Arabieren slaapt of zit op Snapchat.”

Gevreesd wordt dat het enige wat Trump bereikt, meer onrust en instabiliteit is. Dat gevaar wordt ook in Israël gezien. Hoewel Netanyahu’s regering de maatregelen toejuicht, waarschuwen hooggeplaatste veiligheidsmensen voor de gevolgen van met name de dreigende ineenstorting van UNRWA. Zij wijzen erop dat het VN-agentschap niet alleen basale diensten biedt, maar ook werkgelegenheid en onderwijs. Als UNRWA in Gaza wegvalt, blijft er bovendien weinig tegenwicht voor Hamas over. Ook in de Palestijnse kampen in Jordanië en Libanon kan onrust ontstaan.

„Wij zijn allen afhankelijk van UNRWA”, zegt Karima Ziad Safi (28) bij een UNRWA-kliniek in Jalazone. „Dat zijn veel mensen bij elkaar die in opstand zullen komen. Trump bereikt zo het tegenovergestelde van wat hij wil.” Op het pleintje honderd meter verderop is de strijdlust beperkt. Werkloze jongeren halen hun schouders op. „Wat ze ook doen, we kunnen er toch niets tegen beginnen.”

    • Jannie Schipper