Tribunaal zonder verdachten

Moord op Hariri

Het Libanon-tribunaal in Leidschendam buigt zich al jaren over de aanslag op de Libanese oud-premier. Maar de verdachten ontbreken.

De Libanese premier Saad Hariri, zoon van Rafik, arriveert dinsdag bij het Libanon-tribunaal in Leidschendam. Foto Bas Czerwinski/ANP

Het Speciale Tribunaal voor Libanon in Leidschendam, dat na de moord op de Libanese oud-premier Rafik Hariri van 2005 werd opgezet in het vroegere hoofdkwartier van de AIVD, heeft surrealistische trekken. Al jaren buigen tientallen rechters, aanklagers en advocaten zich in het streng beveiligde gebouw over de zaak tegen de vier resterende verdachten van de aanslag die onder meer van terrorisme en moord zijn beschuldigd. Maar niemand in de zaal heeft hen ooit in levende lijve aanschouwd. Zelfs hun advocaten niet, want het viertal is voortvluchtig en de kans dat ze alsnog in Leidschendam opduiken is te verwaarlozen.

Deze week bereikte het tribunaal desondanks een voorlopige climax met het requisitoir van de openbare aanklager tegen het viertal. De Libanese premier Saad Hariri, zoon van Rafik, reisde er dinsdag speciaal voor naar Leidschendam. „We hebben altijd gerechtigheid gewild maar nooit onze toevlucht tot wraak gezocht”, zei hij tegenover de media.

Lees ook: Saad Hariri, leider van Libanon tegen wil en dank

Op 14 februari 2005 werd Beiroet opgeschrikt door een enorme explosie. Die was veroorzaakt door een vrachtauto vol explosieven die tot ontploffing werd gebracht toen Rafik Hariri met een konvooi auto’s en lijfwachten net het St Georges hotel in het centrum van de Libanese hoofdstad passeerde om thuis te gaan lunchen. Naast Hariri kwamen 21 anderen om. Nog eens 226 mensen raakten gewond en verminkt.

Zoals aanklager Nigel Povoas de in rood gestoken rechters dinsdag voorhield kwam de aanslag op een gevoelig moment. De Syriërs, die Libanon min of meer onder controle hadden, stonden onder druk om hun militairen terug te trekken. De Veiligheidsraad had daartoe een resolutie aangenomen. Ook Rafik Hariri, een gezaghebbende figuur die herhaaldelijk premier was geweest, keerde zich steeds meer tegen de Syrische invloed. „Hariri werd duidelijk gezien als een ernstige bedreiging voor de toekomstige Syrische belangen”, betoogde Povoas. Daarom moest hij uit de weg worden geruimd.

Met de aanklacht bereikte het tribunaal deze week een voorlopige climax

Hariri’s dood leidde tot massale protesten in Libanon. Honderdduizenden bewezen hem de laatste eer en de Syrische aftocht werd onvermijdelijk. Mede onder druk van de Franse president Jacques Chirac, een persoonlijke vriend van Hariri, besloot de internationale gemeenschap tot het opzetten van een tribunaal. Dat zetelt sinds 2009 in Leidschendam. Het is het eerste tribunaal dat specifiek is opgezet in verband met een terroristische aanslag. Het eigenlijke proces begon in januari 2014.

Na enige tijd werden vijf Libanese mannen aangeklaagd, die de aanslag zouden hebben voorbereid en uitgevoerd. Allen waren lid van Hezbollah, de radicale shi’itische organisatie die nauwe banden onderhoudt met Iran en Syrië (en die nu met Saad Hariri de macht deelt). Een van de vijf verdachten, Mustafa Badreddine, een prominente commandant van Hezbollah, kwam twee jaar geleden in Syrië om. Waar Salim Jamil Ayyash (54), Hussein Hassan Oneissi (44), Assad Hassan Sabra (41) en Hassan Habib Merhi (52) zitten, is onbekend.

De bewijsvoering van de aanklager berust vooral op telefoontjes die de verdachten met elkaar voerden. Ze hadden hiervoor vijf afzonderlijke netwerken opgezet. Uit de gegevens valt te reconstrueren hoe de verdachten Hariri’s gangen bespioneerden en de aanslag voorbereidden.

Ook arrangeerden ze, zegt de aanklager, dat een 22-jarige student in Beiroet, Ahmad Abu Adass, werd opgepakt en vermoedelijk gedwongen een videoboodschap in te spreken dat hij achter de zelfmoordaanslag zat. Die werd na de aanslag aan tv-station Al Jazeera toegespeeld. Onderzoekers stelden echter later vast dat de boodschap vals was. Op de plaats van de aanslag werd geen DNA van Adass gevonden. Hij kon volgens zijn familie bovendien helemaal niet autorijden. Van Adass is nooit een spoor teruggevonden.

„Hopelijk vormt deze zaak (het tribunaal, red) een steun voor het land Libanon”, zei de Canadese hoofdaanklager van het tribunaal, Norman Farrell. Dat is onzeker. Een uitspraak van de Australische rechter David Re en zijn collega’s wordt pas volgend jaar verwacht.

De Libanese tv-journalist Karma Khayat, die het proces volgt, toont zich niet onder de indruk. „Het proces maakt na al die jaren niet veel meer los in Libanon”, zegt ze. „Het heeft veel geld gekost. Maar waarvoor? De verdachten zijn afwezig. We hebben hen nog nooit gezien. Het is eigenlijkniet meer dan een politiek gebaar.”

    • Floris van Straaten