Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Openheid en onze nieuwe onwetendheid

Voortaan kun je met openheid onwetendheid stimuleren. De BBC had maandag een adembenemend item over desinformatie-campagnes van Rusland. De Russen bestrijden ongewenste publicaties al lang niet meer met censuur. Zij bestrijden ongewenste publicaties door het internet te overvoeren met alternatieve publicaties over hetzelfde, zodat op Google tientallen concurrerende publicaties verschijnen – en niemand weet hoe het zit.

De BBC legde de Russische werkwijze uit op basis van de Skripal-zaak. De overgelopen Russische spion werd vergiftigd met zenuwgas en vorige week maakten de autoriteiten bekend dat ze de gangen van twee Russische inlichtingenmensen op camera hadden vastgesteld – hun aankomst in Londen, de vondst van zenuwgas in hun hotelkamer, hun aanwezigheid in de buurt van Skripals woning in Salisbury.

Hierna rees twijfel over de bewijzen. Zo waren de twee verdachte Russen bij hun aankomst op Heathrow onafhankelijk van elkaar op exact hetzelfde tijdstip vastgelegd – op exact dezelfde plek. Manipulatie? In werkelijkheid kent Heathrow identieke gangen naast elkaar, waar elke passagier individueel doorheen gaat – maar dat bleef onbenoemd.

En het is nu standaard dat Russen „tientallen” alternatieve verhalen over dit soort zaken verspreiden, aldus een deskundige tegen de BBC. Hoe meer alternatieve lezingen, hoe meer afwijkende Google-resultaten, hoe meer verwarring: uiteindelijk raken alle feiten zoek.

Nu is het ongemakkelijke dat wij, Nederlandse burgers, met ons stemgedrag in onze eigen democratie een vergelijkbare omgeving hebben geschapen.

In Den Haag bereiden politiek leiders nu hun inbreng voor de algemene politieke beschouwingen voor, die volgende week woensdag – daags na Prinsjesdag – beginnen. Teksten en moties schrijven, interrupties uitdenken, oefenen. Het debat van het jaar wordt minutieus geprepareerd.

Tegelijk hebben alle politici, behalve de premier, volgende week hetzelfde probleem. We hebben vorig jaar dertien partijen in de Kamer gekozen en er zitten vier partijen in de coalitie, dus naast premier Rutte willen volgende week drie vicepremiers, vier coalitiefracties en negen oppositiefracties hun eigen geluid laten horen. Zeventien politici die vechten om aandacht. Dan tel ik de ministers van Financiën, Sociale Zaken of Klimaat niet eens mee.

Dus zal onze democratie volgende week een overvloed aan eigen geluiden produceren. En je weet nu al dat de meeste burgers, die niet overlopen van politieke belangstelling, al die geluiden nooit allemaal zullen horen: ze zullen verstommen in hun overaanbod.

Zoals de Russen de kunst verstaan de feiten zoek te maken, zo weten onze politici de politiek zoek te maken.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.
    • Tom-Jan Meeus