Opinie

Een religieus huwelijk mag scheiden niet in de weg staan

Een vrouw kan scheiden voor de wet, maar niet altijd voor de imam. Verplicht de man ook tot medewerking aan de ‘religieuze’ scheiding, betoogt .

Foto Mohamed Hossam/EPA

In 2017 werden in Nederland meer dan 30.000 huwelijken beëindigd. Scheiden mag, en hebben we geregeld in het burgerlijk wetboek. Het recht om een eigen partner te kiezen betekent ook het recht om een relatie te beëindigen. Zowel mannen als vrouwen kunnen een echtscheiding aanvragen en afdwingen. Maar daarmee is niet voor iedereen het huwelijk ook echt voorbij.

In Nederland kiezen veel mensen ervoor om naast een burgerlijk huwelijk, ook een religieus huwelijk te sluiten. En de spelregels voor het beëindigen daarvan zijn anders. In religieuze huwelijken kunnen vrouwen namelijk vaak niet scheiden zonder toestemming van de man. Zij zitten dan gevangen in hun huwelijk. De gevolgen daarvan zijn ernstig. Nederlandse vrouwen met een Pakistaanse achtergrond durven bijvoorbeeld niet met een nieuwe liefde naar hun land van herkomst te reizen omdat ze daar het gevaar lopen gestenigd te worden vanwege ‘overspel’. Huwelijkse gevangenschap is zo een serieuze schending van mensenrechten.

Formeel kan de man die een vrouw weigert haar vrijheid te geven en niet wil scheiden strafrechtelijk worden vervolgd. Maar vooral als er kinderen in het spel zijn, is dat voor veel mensen een brug te ver. Moet papa dan naar de gevangenis? Dat levert nog meer ellende op en brengt een scheiding niet dichterbij. Deze weg is tot nu toe dan ook ongebruikt.

Maar wat dan wel? In de Tweede Kamer bestaat forse terughoudendheid om religieuze scheidingen af te dwingen. De staat hoort zich immers niet te bemoeien met religieuze regels. Maar wat GroenLinks betreft is zelfbeschikking het hoogste goed: het recht om zelf het eigen leven vorm te geven. Zelfbeschikking mag nooit worden geketend door religie.

We kunnen deze groep vrouwen niet in de kou laten staan

Inmiddels circuleren verschillende opties om de wet die scheiding regelt aan te vullen, uitgewerkt door juriste Pauline Kruiniger van de Universiteit Maastricht. Politiek het makkelijkst haalbaar is het invoeren van de verplichting om bij het afsluiten van een burgerlijk huwelijk in de huwelijkse voorwaarden vast te leggen hoe een eventueel religieus huwelijk kan worden beëindigd. In theorie is daarmee het probleem opgelost, want je mag in Nederland pas een religieus huwelijk sluiten als je ook voor de wet bent getrouwd. Maar een toenemend aantal moslims sluit alléén een religieus huwelijk. Daar komen geen huwelijkse voorwaarden aan te pas. Die trend is natuurlijk onaanvaardbaar. Het is van belang om meer werk te maken van voorlichting en het vervolgen van imams die deze huwelijken sluiten. Maar we kunnen deze groep vrouwen niet in de kou laten staan.

Beter is het daarom om een zelfstandig artikel op te nemen in het burgerlijk wetboek. Dat mensen verplicht mee te werken aan een religieuze scheiding als een van de partners dat echt wil. Nu al oordelen sommige rechters zo. De weigering om mee te werken aan een scheiding wordt door hun gezien als een ‘onrechtmatige daad’, waar een dwangsom op staat. Maar er zijn ook rechters die vrouwen naar een sharia-rechtbank verwijzen.

Lees ook een interview met Shirin Musa: ‘Ik kreeg de vraag: word jij de nieuwe Hirsi Ali?’

De voorvrouw van Femmes for Freedom, Shirin Musa, is via deze ‘onrechtmatige daad-constructie’ uit haar huwelijk bevrijd. Maar het is nu nog zeer afhankelijk van de individuele situatie. Shirin Musa pleit al jaren voor een algemene regel die alle vrouwen licht aan het eind van de tunnel biedt. Het is de hoogste tijd om dat te regelen.