Decentralisatie zorg

‘Streven naar zelfredzaamheid hulpbehoevenden richt schade aan’

Beeld uit tv-campagne.

Het aansporen van hulpbehoevende mensen om een beroep te doen op hun eigen netwerk heeft nauwelijks effect. Dat concluderen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit voor Humanistiek in een studie naar de gevolgen van de decentralisatie van de zorg naar gemeenten. De studie – het eerste grote, langlopende onderzoek naar de gevolgen van die decentralisatie uit 2015 – wordt donderdag gepresenteerd.

Het streven van de overheid en hulpverleners de burger ‘zelfredzamer’ te maken, is volgens de onderzoekers zelfs schadelijk: het ontbreekt kwetsbare mensen vaak aan een hulpvaardig netwerk, zodat zij het idee hebben dat zij tekortschieten zodra hulpverleners hen daarover bevragen. Het belast hen met gevoelens van „schaamte en schuld”, aldus de onderzoekers.

Zij bestudeerden van 2014 tot in 2018 hoe de zorg aan thuiswonende hulpbehoevenden gestalte kreeg in vijf gemeenten. De onderzoekers schoven aan bij 66 keukentafelgesprekken, woonden teamvergaderingen en trainingen van wijkteams bij en interviewden tientallen burgers en hulpverleners.

In 64 keukentafelgesprekken met hulpbehoevende mensen brachten wijkteammedewerkers het sociale netwerk van de burger ter sprake. Kon de dochter helpen bij het aantrekken van steunkousen? Konden de buren bijspringen? In slechts drie gevallen resulteerden de gesprekken in meer hulp van het netwerk. Vrijwel altijd was het netwerk óf al overbelast door mantelzorg of eigen sores, of niet-bestaand, of was er sprake van slecht contact en ruzie. „Juist mensen met problemen kloppen aan bij het wijkteam”, schrijven de onderzoekers. „Deze mensen hebben regelmatig ook kwetsbare sociale contacten.”

De nadruk op zelfredzaamheid vergroot volgens de onderzoekers de ongelijkheid tussen arm en rijk: rijkere mensen kunnen zelf hun hulp regelen en betalen, armere hulpbehoevenden worden geacht een beroep doen op hun omgeving.

Interview onderzoekers pagina 6
    • Ingmar Vriesema