Opinie

    • Marcel Kurpershoek

De uitkomst in Idlib staat vast

Syrië Met de aanval op de enclave Idlib begint het eindspel in Syrië. Poetin heeft daarbij het Westen met strategisch meesterschap buiten spel gezet, schrijft
Jongen in een schuilplaats in Idlib, waar Syrische en Russische vliegtuigen bombardementen uitvoeren. Foto Omar Haj Kadour/AFP

Voor Bashar Assad lonkt de eindoverwinning. Met steun van Rusland en Iran staat Syrië op het punt om het laatste nest van terroristische salafistische jihadisten in de noordelijke provincie Idlib op te ruimen. Na zeven jaar van strijd tegen het terrorisme – door tegenstanders abusievelijk aangeduid als ‘burgeroorlog’ – is het moment van victorie aangebroken. Het complot van de Amerikanen en andere westerse landen tegen de Syrische regering vertoont zijn laatste stuiptrekkingen.

Op de top in Teheran (7 september) wees president Poetin de smeekbede van de Turkse president Erdogan om de aanval op Idlib uit te stellen publiekelijk af. Erdogan vreest grote vluchtelingenstromen van doodsbange burgers naar Turkije uit de enclave.Maar volgens Poetin moeten de ‘terroristen’ van Idlib worden verslagen.

Na de val van Idlib wordt het binnenlandse front weer hermetisch gesloten en kan de wederopbouw van het land beginnen. Zo herneemt Syrië zijn plaats als grote speler in het Midden-Oosten. De Amerikanen en hun vazallen moeten hun fout erkennen, hun ambassades heropenen, en mogen proberen een graantje mee te pikken van de komende bonanza. Maar voorlopig krijgen bondgenoten Rusland en Iran voorrang. Damascus kan zijn voorwaarden dicteren en de status quo ante is hersteld, alsof er sinds 2011 niets is gebeurd. Zoals Sergej Rjabkov, de Russische staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, zei: als Syrië is verlost van deze terroristen zullen de „omstandigheden hun normale loop hernemen”.

Psychologische oorlogvoering

Moskou heeft een lange traditie in propagandistische bluf als onderdeel van psychologische oorlogsvoering. Het Baath-bewind in Damascus heeft die Sovjet-leerschool glansrijk doorlopen. Even wankelde het regime, maar het zelfvertrouwen is helemaal terug, soms zelfs iets te veel naar Poetins smaak. Toen Damascus zonder overleg met Moskou een nieuw militair akkoord met Iran afsloot, friste Sergej Lavrov, minister van Buitenlandse Zaken, de geheugens op: „Damascus stond op het punt om de hoofdstad te worden van de Islamitische Staat totdat Rusland militair ingreep in de Syrische strijd.” Hij bedoelde dat de Iraanse hulp tot september 2015, toen de Russen toeschoten, de opmars van Assads interne vijanden niet had kunnen stuiten. Damascus kan dus maar beter aan de strategische leiband van Moskou blijven lopen, was de waarschuwing.

Dat geldt ook voor Idlib. Gewapende groepen uit andere enclaves van de oppositie (Homs, rond Damascus en Zuid-Syrië) zijn met assistentie van de Verenigde Naties naar de provincie Idlib gesluisd. Dat was het echte doel van de ‘humanitaire corridors’. Nusra Front, het Syrische filiaal van Al-Qaeda en de radicale concurrent van Islamitische Staat deelt de lakens uit in Idlib. Nusra, dat nu onder de naam Syrische Bevrijdingsorganisatie opereert, wordt door de hele wereld als terroristisch beschouwd.

Alle voorwaarden zijn aanwezig om de strijd te beslechten in het voordeel van Damascus – nieuw bewijs voor het Russische meesterschap op het gebied van politiek-militaire operaties. Militair gezien ligt het voor de hand de omsingelde islamitische extremisten in Idlib te vernietigen in ‘ketelslag’ (kojtol, in het Russisch). Denk: Stalingrad.

Het grootste obstakel voor zo’n ketelslag was Erdogan, maar die is nu door Poetin in de tang genomen. Erdogan zocht toenadering tot Poetin om de westerse partners van Turkije te chanteren, maar in plaats daarvan heeft hij zichzelf in het nauw gebracht. Idlib wordt ook voor Erdogan het moment van de waarheid.

Uitweg naar de grens

Van de drie miljoen Syriërs die in Idlib bijeengedreven zijn, is de helft afkomstig uit andere opgeruimde enclaves van de oppositie. VN-gezant Staffan de Mistura heeft opnieuw aangeboden de bevolking persoonlijk via een ‘humanitaire corridor’ voor te gaan naar gebied onder controle van Assad , maar het animo daarvoor is nog niet erg groot. Idlib biedt immers een uitweg naar de Turkse grens.

Dat is Erdogans nachtmerrie: honderdduizenden of meer dan een miljoen vluchtelingen bovenop de meer dan drie miljoen vluchtelingen die al in Turkije verblijven kunnen zijn politieke emmer doen overlopen. Dat is ook voor Europa geen prettig vooruitzicht.

Erdogan: aanval op Idlib brengt Europa in gevaar

Poetin laat dat zwaard van Damocles boven het hoofd van Erdogan bungelen, maar hij reikt hem ook een reddingsboei: Turkije kan een vluchtelingentsunami voorkomen door mee te werken aan de pacificatie van Idlib. Terwijl Rusland en Assad die klus ter hand nemen, kan de civiele bevolking zich in veiligheid brengen in zones langs de Turks-Syrische grens. Turkije weert de vluchtelingen en moet ook alle steun aan de oppositie in Idlib staken. Onuitgesproken blijft dat Poetin daarmee Erdogans islamitische en neo-Ottomaanse ambities de doodssteek geeft. Een groot deel van de wereld zal dat alleen maar toejuichen.

Groen licht van het Westen

Het opdoeken van de Al-Qaeda-enclave in Idlib zal in fases verlopen, veel slachtoffers kosten, en protesten oproepen. Dat is allemaal ingecalculeerd.

Het rumoer zal vanzelf verstommen, zoals dat talloze keren eerder is gegaan. De waarschuwing van de VS en zijn bondgenoten aan Assad om geen chemische wapens te gebruiken betekent in feite een westers groen licht voor de Idlib-operatie, waarvan de uitkomst bij voorbaat vaststaat.

De werkelijke vragen liggen nu ten oosten van de Eufraat: de toekomst van de Koerdische en Arabische eenheden die Amerika heeft opgezet om IS te verslaan. Het vertrouwen in blijvende Amerikaanse betrokkenheid was al gering en is door Trump verder afgenomen. Ongetwijfeld heeft Poetin al een plan om de traditionele Koerdische bondgenoten van Moskou te verzoenen met Assad. De Israëlische premier Netanyahu en Poetin hebben samen hun strategie in Syrië uitgestippeld. Het Assad regime overleeft onder Russische voogdij en Turkije en Iran krijgen voor een groot deel het nakijken.

Voor Moskou, Washington en Tel Aviv is het de ideale oplossing. De Syriërs zullen ermee moeten leven. Zij blijven als voorheen een speelbal van de geopolitiek.

    • Marcel Kurpershoek