Oorvijg voor Orbán luidt de Europese verkiezingsstrijd in

Europees Parlement

Op voorstel van GroenLinks-Europarlementariër Sargentini neemt het Europees Parlement initiatief tot een strafprocedure tegen Hongarije.

De Hongaarse premier Viktor Orbán in het Europees Parlement in Straatsburg. Foto Patrick Seeger/EPA

Jarenlang werd hem de hand boven het hoofd gehouden door zijn Europese vrienden van de machtige Europese fractie van christendemocraten (EVP). Ze lieten de Hongaarse premier Viktor Orbán – met zijn pleidooi voor een ‘illiberale’ democratie, zijn hekken tegen migranten en zijn aanval op vrije media, kerken en universiteiten - alle grenzen opzoeken.

Tót hij de uiterste grens overschreed. Dinsdag, bij het debat over het uiterst kritische Hongarijerapport van GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini, had Orbán nog een laatste kans om zich te verdedigen. Sargentini noemt de ontwikkelingen in Hongarije een „systematische bedreiging” voor de Europese waarden.

Orbán schoot zichzelf in de voet. In plaats van Sargentini’s bevindingen over de groeiende corruptie in zijn land te weerleggen, koos hij voor een ‘heldhaftige’ slachtofferrol. „U veroordeelt niet een regering maar een heel land, u beledigt een heel volk van vrijheidsstrijders!”

Op dat moment wist de meerderheid in het Straatsburgse halfrond dat Orbán de weg kwijt was. Juist zijn regering en zelfs zijn eigen familie worden met droge feiten in Sargentini’s rapport ontmaskerd als misbruikers van EU-subsidies.

Lees ook: Viktor Orbán, een vechter die nooit zal stoppen

Een dag later werd in de stemming het oordeel geveld: met de benodigde tweederde meerderheid kreeg Sargentini steun voor haar rapport waarin ze oproept tot strafprocedure Artikel 7. Het wordt de ‘nucleaire optie’ genoemd waarmee een land – als uiteindelijk ook regeringsleiders er unaniem mee instemmen – stemrecht aan de EU-vergadertafels verliest. Hongarije staat dan buitenspel.

Judith Sargentini (midden) reageert op de stemming over Hongarije in het Europees Parlement woensdag. Foto Frederick Florin/ AFP

Sargentini schrijft daarmee geschiedenis, want het parlement nam niet eerder het initiatief tot ‘7’. Maar ze legt vooral een bom onder de klassieke Europese politiek die eraan gewend was geraakt dat je veilig kon blijven wegkijken van kwesties als ‘Orbán’.

Natuurlijk bezorgde hij EVP-kopstukken als Angela Merkel en Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker het schaamrood op de kaken. Maar familie blijft familie. En had die andere machtige Europese familie van sociaal-democraten niet ook problemen met van corruptie verdachte regeringen in Slowakije en Roemenië?

Die twee ‘families’ delen al decennia de macht in Europa. En in bepaalde ‘kwesties’ houden ze elkaar uit de wind.

Maar Orbán is de game changer. De EVP-partijdiscipline om ook dubieuze leden te blijven steunen verkruimelde aan de vooravond van de stemming waar de meeste EVP’ers uiteindelijk ‘hun’ Orbán lieten vallen als een baksteen.

Het illustreert het groeiende bewustzijn bij de grote Europese fracties dat de macht niet langer vanzelfsprekend is. In aanloop naar de Europese verkiezingen worden ze nerveus. Op de meest rechtse vleugel in de EVP wordt Orbán met zijn harde migratie-aanpak gezien als een stemmentrekker. Maar voor EVP-leden als het CDA is die hardheid onaanvaardbaar. De kans bestaat dat Orbán buiten de EVP een nieuwe Europese partij smeedt met de Italiaanse rechts-nationalistische Lega en andere gelijkgezinden uit bijvoorbeeld Zweden. Orbán en Lega-leider Salvini vinden elkaar alvast in het migratiedossier.

De Europese sociaal-democraten (S&D) bereiden zich voor op de volgende tegenslag in de al jaren durende gestage neergang: het vertrek na de Brexit van het Britse Labour. Daar groeit de onzekerheid extra door de uitdaging van de Franse president Emmanuel Macron. Hij was er als eerste bij om de kwestie-Orbán te gebruiken met een pesterig advies aan EVP-ers: „Je kunt niet én voor Orban én voor Merkel zijn.” De Fransman heeft een neus voor verdeeldheid, hij is iemand die „geen gijzelaars maakt” – zo wordt in Brussel de koelbloedigheid van Macron beschreven.

Bang voor Orbán én Macron

Maar wat gaat Macron doen? De kleinere Europese familie van liberalen (ALDE, waar ook VVD en D66 bij horen) hoopt op een fusie. Maar als Macron zijn eigen beweging begint, een Europese En Marche, huivert iedereen – inclusief de Europese Groenen-fractie die vreest voor overlopers naar Macron.

Met nog acht maanden te gaan tot de verkiezingen dreigt dus een strijdtoneel, waarvan ‘Orbán’ het startschot was. Met hun stoere manoeuvre tegen hun familielid wil de EVP Europese kiezers de boodschap geven dat de partij zich distantieert van Orbáns autocratische beleid. Maar tegen welke politieke prijs?

Tegelijk is binnen veel Europese anti-EU-partijen de populariteit van Orbán groot. Dat groeiende kiezerspotentieel zag deze week instemmend toe hoe de Hongaar het opnam voor zijn volk en tegen de EU. De angst voor deze opmars zit er in Brussel goed in.

Of bindt Orbán alsnog in, na zijn nederlaag in Straatsburg? „Dat Orbán gaat luisteren, verwacht ik niet”, zegt Sargentini. Ze hoopt dat de Europese regeringsleiders haar artikel 7-oproep tegen Hongarije serieus nemen. „Maar we hadden met z’n allen jaren geleden al corrigerend moeten optreden.”

    • Tijn Sadée