Recensie

Louis van Dijk neemt afscheid met jazz, Bach en blues

Afscheid Jazzpianist Louis van Dijk (76) heeft Alzheimer en nam in het Concertgebouw afscheid van het publiek. Het was bij zijn uitvoering alsof leeftijd noch ziekte greep op hem had.

Achter de vleugel toonde Louis van Dijk zich de swingende, dynamische jazzpianist die hij altijd is geweest. Foto Solange Cleutjens

„Mijn spel is verdiepter dan vroeger”, zegt jazzpianist Louis van Dijk (76). „Ik hoef niet meer te epateren met techniek.” In augustus 2017 werd bij Van Dijk de ziekte van Alzheimer geconstateerd, een aantasting die vooral oudere mensen treft met als gevolg een ernstige terugval van het geheugen. Van Dijk besloot geen optredens meer te verzorgen, behalve dinsdagavond in het Concertgebouw in Amsterdam een afscheidsconcert met een programma tussen Bach en blues in. Op 14 september is Van Dijk op het Loosdrechts Jazz Festival voor het allerlaatst te beluisteren, juist daar waar in 1961 zijn 56-jarige carrière begon.

Avondvullend was Van Dijks optreden in het Concertgebouw niet. Het lag ingebed in een programma van Schubert, Mozart en Poulenc, georganiseerd door Alzheimercentrum Amsterdam en Amsterdam UMC. Voorafgaand beantwoordde Van Dijk enkele vragen over Alzheimer en muziek. In het dagelijkse leven merkt hijzelf weinig van de ziekte, zijn omgeving echter wel. In muzikaal opzicht is er „niets veranderd”, aldus Van Dijk, „behalve dat ik nu meer voor mezelf speel en minder gericht ben op het publiek”.

‘Akkoordengek’

Eenmaal achter de vleugel toonde Van Dijk zich de swingende, dynamische jazzpianist die hij altijd is geweest. Het was alsof leeftijd noch ziekte greep op hem had. Hij kondigde een eigen compositie aan, geïnspireerd door een thema van Bach met daarop variaties. Van Dijk noemde zichzelf in een interview eens een „akkoordengek” en een „harmonieënfreak”. Dat is hij nog steeds. Met grote akkoorden die het hele klavier omspannen bouwde hij zijn improvisatie op, niet bescheiden, eerder monumentaal. Daarna verstilde hij zijn spel tot een glashelder Bach-motief, als in een van de preludes, dat geleidelijk overging in de blues met een akkoordenschema in g.

Die overgang van klassiek naar jazz, van Bach naar blues, vertolkte Van Dijk meesterlijk. En moeiteloos. Hiermee bewijst hij de stelling dat het muzikale geheugen krachtig is en zich minder snel laat uitwissen door dementie of Alzheimer dan bijvoorbeeld het kortetermijngeheugen. De avond Concert om nooit te vergeten vond plaats in aanloop tot de Wereld Alzheimerdag op 20 september, waarin aandacht wordt gevraagd voor deze ziekte. Het Amsterdam UMC doet intensief wetenschappelijk onderzoek. Nederland telt ruim 270.000 mensen die lijden aan Alzheimer. De improvisaties van Louis van Dijk met razendsnelle vingerbewegingen en feilloze aanslag laten horen dat de wetenschap voortgang kan boeken door de samenhang tussen Alzheimer en muziek te onderzoeken. Het spel van Van Dijk wist te ontroeren, én te verbazen.

    • Kester Freriks